[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §14.6.7.prItem si filius familias fideiusserit, Neratius libro primo et secundo responsorum cessare senatus consultum ait.
[ウルピアヌス『告示注解』第29巻] 同様に、もし家子が保証人となった場合、ネラティウスは『答申集』第1巻および第2巻において、元老院議決は適用されないと述べている。
idem Celsus libro quarto.
ケルススも『学説集』第4巻において同様に述べる。
sed Iulianus adicit, si color quaesitus sit, ut filius familias, qui mutuam accepturus erat, fideiuberet alio reo dato, fraudem senatus consulto factam nocere et dandam exceptionem tam filio familias quam reo, quoniam et fideiussori filii subuenitur.
しかしユリアヌスは、もし消費貸借による借入をしようとしていた家子が、他の者を主債務者として立てて自身は保証人となるというような、法を免れる意図が追求されたのであれば、元老院議決に対する潜脱が行われたとして不利益が及ぶべきであり、家子にも主債務者にも抗弁が与えられるべきである、と付け加えている。 なぜなら、家子の保証人も救済されるからである。
§14.6.7.1Idem ait, si duos reos accepero filium familias et Titium, cum ad filium familias esset peruentura pecunia, ideo autem reum Titium acceperim, ne quasi fideiussor auxilio senatus consulti uteretur, utilem esse exceptionem aduersus fraudem dandam.
同人はまた、もし私が家子とティティウスの二人を共同債務者とし、金銭は家子に届くことになっていたが、ティティウスを共同債務者としたのが、彼が保証人のように元老院議決の助けを利用することがないようにするためであったならば、潜脱に対する有効な抗弁が与えられるべきである、と述べている。
§14.6.7.2Sed et si filius familias patre suo relegato uel longo tempore absente dotem pro filia promiserit et rem patris pignori dederit, senatus consultum cessabit.
しかしまた、家子がその父親を流刑に処されたり、あるいは長期にわたって不在であったりする時に、娘のために持参金を約束し、父親の財産を質に入れた場合、元老院議決は適用されない。
patris tamen res non tenebitur: plane si patri heres exstiterit filius et pignus persequatur, exceptione doli summouebitur.
もっとも、父親の財産は拘束されない。 明らかに、もし息子が父親の相続人となり、質物の返還を訴求するならば、悪意の抗弁によって退けられるであろう。
§14.6.7.3Mutui dationem non solum numeratae pecuniae, uerum omnium, quae mutua dari possunt, an accipere debeamus, uidendum.
消費貸借の授与について、数えられた金銭だけでなく、消費貸借として与えられ得るすべてのものと理解すべきか否か、検討されなければならない。
sed uerba uidentur mihi ad numeratam pecuniam referri: ait enim senatus 'mutuam pecuniam dedisset'.
しかし、言葉自体は私には数えられた金銭に言及しているように思われる。 なぜなら、元老院は「消費貸借としての金銭を与えた」と述べているからである。
sed si fraus sit senatus consulto adhibita, puta frumento uel uino uel oleo mutuo dato, ut his distractis fructibus uteretur pecunia, subueniendum est filio familias.
しかし、もし元老院議決に対して潜脱が用いられ、例えば小麦、ワイン、またはオリーブ油が消費貸借として与えられ、これら収穫物を売却して金銭を利用するように仕組まれたのであれば、家子は救済されるべきである。
§14.6.7.4Si filius in alterius erat potestate, cum mutua daretur, nunc in alterius, mens senatus consulti non cessat: dabitur itaque exceptio.
もし消費貸借が与えられた時に、息子がある者の権力下にあったが、現在は別の者の権力下にある場合、元老院議決の趣旨は失われない。 したがって、抗弁が与えられる。
§14.6.7.5Sed et si patri eius non mors, sed alia causa inciderit quo minus sit in ciuitate, dicendum senatus consulto locum esse.
しかしまた、彼の父親に死亡ではなく、市民権を失うような他の事由が生じた場合でも、元老院議決の適用があると言うべきである。
§14.6.7.6Non solum ei, qui mutuam dedisset, sed et successoribus eius deneganda est actio.
消費貸借を与えた者に対してだけでなく、その承継人に対しても、訴訟は拒絶されるべきである。
§14.6.7.7Proinde et si alius mutuam dedit, alius stipulatus est, dabitur aduersus eum exceptio, licet hic non dederit.
したがって、もし一人が消費貸借を与え、別の人が約束させた場合、後者が与えなかったとしても、彼に対して抗弁が与えられる。
sed et si alteruter eorum ignorauit in patris esse potestate, seuerius dicendum est utrique nocere.
しかし、彼らのいずれかが、相手が家父の権力下にあることを知らなかった場合でも、より厳格に言えば、両者に不利益が及ぶと言うべきである。
idem est et in duobus reis stipulandi.
二人で約束をさせた共同債権者の場合も同様である。
§14.6.7.8Item si duos filios familias accepero reos, sed alterum putaui patrem familias, intererit, ad quem pecunia peruenit, ut, si eum sciui filium familias ad quem peruenit pecunia, exceptione summouear, si ad eum quem ignorem, non summouear.
また、もし私が二人の家子を債務者としたが、その一方を家父であると誤信していた場合、金銭がどちらに渡ったかが問題となる。 すなわち、もし金銭が渡った相手が家子であることを私が知っていたなら、私は抗弁によって退けられるが、知らなかった相手に渡ったのであれば、退けられない。
§14.6.7.9Siue autem sub usuris mutua data sunt siue sine usuris, ad senatus consultum spectat.
また、消費貸借が利息付きで与えられたか、あるいは無利息で与えられたかにかかわらず、元老院議決の適用を受ける。
§14.6.7.10Quamquam autem non declaret senatus, cui exceptionem det, tamen sciendum est et heredem filii, si pater familias decesserit, et patrem eius, si filius familias decesserit, exceptione uti posse.
もっとも、元老院は誰に抗弁を与えるかを明記していないが、もし家父が死亡した場合には息子の相続人も、また家子が死亡した場合にはその父親も、抗弁を使用できると解すべきである。
§14.6.7.11Interdum tamenetsi senatus consulto locus sit, tamen in alium datur actio, ut puta filius familias institor mutuam pecuniam accepit: scribit enim Iulianus libro duodecimo ipsum quidem institorem exceptione senatus consulti usurum, si conueniatur, sed institoriam actionem aduersus eum qui praeposuit competere.
もっとも、時には、元老院議決の適用があるにもかかわらず、別の人に対して訴訟が与えられることがある。 例えば、店舗管理人である家子が消費貸借の金銭を受け取った場合である。 ユリアヌスは第12巻に次のように書いている。 すなわち、管理人自身が提訴された場合には元老院議決の抗弁を使用するが、彼を任用した者に対して店舗管理人訴訟が認められる。
quamquam, inquit, si ipse pater eum praeposuisset merci suae uel peculiarem exercere passus esset, cessaret senatus consultum, quoniam patris uoluntate contractum uideretur: nam si scit eum negotiari, etiam hoc permississe uidetur, si non nominatim prohibuit merces accipere.
しかし、と同人は言う、もし父親自身が彼を自分の商品取引のために任用したか、あるいは特有財産を用いて営業することを許していたなら、元老院議決は適用されない。 なぜなら、父親の意思に基づいて契約が結ばれたと見なされるからである。 というのも、もし父親が彼が商売していることを知っていたなら、明示的に商品の仕入れを禁止していなかった限り、これも許可したと見なされるからである。
§14.6.7.12Proinde si acceperit pecuniam et in rem patris uertit, cessat senatus consultum: patri enim, non sibi accepit.
したがって、もし金銭を受け取り、それを父親の利益のために支出したならば、元老院議決は適用されない。 なぜなら、彼は自分自身のためではなく父親のために受け取ったからである。
sed et si ab initio non sic accepit, uerum postea in rem patris uertit, cessare senatus consultum libro duodecimo digestorum Iulianus ait intellegendumque ab initio sic accepisse, ut in rem uerteret.
しかしまた、最初はそのように受け取らなかったとしても、後に父親の利益のために支出した場合でも、元老院議決は適用されないと、ユリアヌスは『学説彙纂』第12巻において述べており、最初から父親の利益のために支出するつもりで受け取ったと理解されるべきである。
non tamen uertisse uidebitur, si mutuam pecuniam acceptam patri in proprium debitum soluit et ideo, si pater ignorauit, adhuc senatus consulto locus erit.
もっとも、受け取った消費貸借の金銭を、父親への自分自身の債務の支払いのために充てた場合は、支出したとは見なされない。 したがって、もし父親が知らなかったならば、依然として元老院議決の適用がある。
§14.6.7.13Quod dicitur in eo, qui studiorum causa absens mutuum acceperat, cessare senatus consultum, ita locum habet, si probabilem modum in mutua non excessit, certe eam quantitatem, quam pater solebat subministrare.
学業のために不在であった者が消費貸借を受け取った場合に、元老院議決が適用されないと言われるのは、消費貸借において妥当な限度を超えなかった場合、少なくとも父親が普段支給していた額を超えなかった場合にのみ当てはまる。
§14.6.7.14Si filius accepit mutuam pecuniam, ut eum liberaret, qui, si peteret, exceptione non summoueretur, senatus consulti cessabit exceptio.
もし息子が、訴求されたとしても抗弁によって退けられないはずの者を解放するために消費貸借の金銭を受け取ったならば、元老院議決の抗弁は適用されない。
§14.6.7.15Hoc amplius cessabit senatus consultum, si pater soluere coepit quod filius familias mutuum sumpserit, quasi ratum habuerit.
さらに、もし父親が、家子が借りたものを、あたかも追認したかのように支払い始めた場合、元老院議決は適用されない。
§14.6.7.16Si pater familias factus soluerit partem debiti, cessabit senatus consultum nec solutum repetere potest.
もし家父となった後に債務の一部を支払ったならば、元老院議決は適用されず、また支払ったものの返還を請求することはできない。