Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §14.6.1.pr-14.6.1.3

マケドニアヌス元老院決議の条文と家子への適用範囲

2240 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、家子への金銭の消費貸借を禁じるマケドニアヌス元老院決議の本文を引用し、父親の捕虜状態による権利関係の未定、養子縁組後の解放、および家子の官職身分が本決議の適用に与える影響について解説する。

[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ]
[ウルピアーヌス『告示注解』第二十九巻] マケドニアヌス元老院決議の文言は次の通りである。
§14.6.1.prUerba senatus consulti Macedoniani haec sunt: 'Cum inter ceteras sceleris causas Macedo, quas illi natura administrabat, etiam aes alienum adhibuisset, et saepe materiam peccandi malis moribus praestaret, qui pecuniam, ne quid amplius diceretur incertis nominibus crederet: placere, ne cui, qui filio familias mutuam pecuniam dedisset, etiam post mortem parentis eius, cuius in potestate fuisset, actio petitioque daretur, ut scirent, qui pessimo exemplo faenerarent, nullius posse filii familias bonum nomen exspectata patris morte fieri. '
「マケドニアが、その本性が彼に供給していた他の様々な犯罪の原因の中に、借財をも加えたため、また、不確かな名義で金銭を貸し付ける人々が、――これ以上悪く言われることのないように――しばしば悪しき道徳に対して罪を犯す機会を提供していたため、家子に消費貸借による金銭を与えた者に対しては、その者がその権力下にあった親の死後であっても、訴訟および請求権は与えないものと決議する。 これは、きわめて悪しき先例によって金銭を貸し付ける人々が、父親の死を待ち望むことによってはいかなる家子の債務も健全な債務にはなり得ないことを知るためである。
§14.6.1.1Si pendeat, an sit in potestate filius, ut puta quoniam patrem apud hostes habet, in pendenti est, an in senatus consultum sit commissum: nam si recciderit in potestatem, senatus consulto locus est, si minus, cessat: interim igitur deneganda est actio.
」息子が権力下にあるかどうかが未定である場合(例えば、父親が敵の捕虜になっているため)、元老院決議に違反したかどうかもまた未定である。 なぜなら、もし彼が再び権力下に復したならば、元老院決議の適用があり、そうでなければ適用されないからである。 したがって、それまでの間は訴訟が却下されるべきである。
§14.6.1.2Certe si adrogatus mutuam pecuniam acceperit, deinde sit restitutus, ut emanciparetur, senatus consultum locum habebit: fuit enim filius familias.
確かに、養子縁組された者が消費貸借による金銭を受け取り、その後、解放されるために復帰させられた場合、元老院決議が適用される。 なぜなら、彼は家子であったからである。
§14.6.1.3In filio familias nihil dignitas facit, quo minus senatus consultum Macedonianum locum habeat: nam etiamsi consul sit uel cuiusuis dignitatis, senatus consulto locus est: nisi forte castrense peculium habeat: tunc enim senatus consultum cessabit
家子において、その身分は、マケドニアヌス元老院決議が適用されることを妨げるものでは全くない。 なぜなら、たとえ彼が執政官やいかなる身分にあろうとも、元老院決議の適用があるからである。 ただし、彼がもし陣中特有財産を有している場合は例外である。 なぜなら、その場合には元老院決議は適用されないからである。

語釈・文法注

  1. §14.6.1.prne quid amplius diceretur — 「これ以上のことが言われないように」という目的節。元老院決議の起草者が、高利貸したちの「不確実な(焦げ付きやすい)名義での貸付」という不当な行為を非難するに当たり、「これ以上きつい表現で彼らの悪行を言及しないでおくとしても」といった修辞的な婉曲表現として解釈される。
  2. §14.6.1.prqui pecuniam, ne quid amplius diceretur incertis nominibus crederet — cum 節の中に置かれた関係節で、先行詞(高利貸しなどの貸し手)が省略されている。接続法 crederet は、そのような怪しげな取引を行う者の「性質・特徴」を表す叙実の接続法、あるいは cum 節内の動詞としての語調一致である。
  3. §14.6.1.2restitutus, ut emanciparetur — 独立した自権者(sui iuris)が養子縁組によって家子(filius familias)となり、その後「解放(emancipatio)されるために」元の地位に復帰させられた状況を指す。ここでの restitutus は、養子縁組の法的効果を取り消して旧状態を回復することを意味し、目的の ut 節はその回復がその後の解放手続きを目的として行われたことを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §14.6.1.pr-14.6.1.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:14.6.1.pr-14.6.1.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。