[ULPIANUS libro uicensimo octauo ad edictum. ] §14.3.5.prCuicumque igitur negotio praepositus sit, institor recte appellabitur.
[告示注解第28巻のウルピアーヌス] したがって、どのような業務に配置された者であっても、正当に支配人と呼ばれるであろう。
§14.3.5.1Nam et Seruius libro primo ad Brutum ait, si quis cum insulario gestum sit uel eo, quem quis aedificio praeposuit uel frumento coemendo, in solidum eum teneri.
というのも、セルウィウスも『ブルトゥス宛書簡』第1巻において、インスラ管理人、あるいは建物や穀物の買入れのために配置した者との間で取引が行われた場合、(配置した)本人は全額について責任を負う、と言っているからである。
§14.3.5.2Labeo quoque scripsit, si quis pecuniis faenerandis, agris colendis, mercaturis redempturisque faciendis praeposuerit, in solidum eum teneri.
ラベオもまた、金銭の貸付け、土地の耕作、交易および請負を行うために人を配置した場合、本人は全額について責任を負う、と書いている。
§14.3.5.3Sed et si in mensa habuit quis seruum praepositum, nomine eius tenebitur.
しかしまた、両替台(銀行)に奴隷を配置していた場合も、その奴隷の行為を理由として責任を負うであろう。
§14.3.5.4Sed etiam eos institores dicendos placuit, quibus uestiarii uel lintearii dant uestem circumferendam et distrahendam, quos uolgo circitores appellamus.
しかしさらに、衣類商や亜麻布商が巡回させて販売するために衣服を渡す者たち(一般に我々が巡回販売人と呼ぶ者たち)も、支配人と呼ばれるべきであると合意された。
§14.3.5.5Sed et muliones quis proprie institores appellet,
しかしまた、騾馬追いをも、人は厳密な意味で支配人と呼ぶかもしれない。
§14.3.5.6Item fullonum et sarcinatorum praepositus.
同様に、縮絨工や仕立屋の主任もそうである。
stabulario quoque loco institorem habendi sunt.
また馬宿の主人(のもとで働く者)も、支配人の地位にあるとみなされるべきである。
§14.3.5.7Sed et si tabernarius seruum suum peregre mitteret ad merces comparandas et sibi mittendas, loco institoris habendum Labeo scripsit.
しかし、もし店主が自分の奴隷を商品を買い入れて自分のもとに送らせるために遠地へ派遣する場合、その奴隷は支配人の地位にあるとみなされるべきである、とラベオは書いている。
§14.3.5.8Idem ait, si libitinarius seruum pollinctorem habuerit isque mortuum spoliauerit, dandam in eum quasi institoriam actionem, quamuis et furti et iniuriarum actio competeret.
同人はまた、葬儀屋が死体洗浄人の奴隷を抱えており、その奴隷が死者から略奪を働いた場合、窃盗訴権や不法行為訴権も競合するとはいえ、主人に対して準支配人訴権が与えられるべきである、と言っている。
§14.3.5.9Idem Labeo ait: si quis pistor seruum suum solitus fuit in certum locum mittere ad panem uendendum, deinde is pecunia accepta praesenti, ut per dies singulos eis panem praestaret, conturbauerit, dubitari non oportet, quin, si permisit ei ita dari summas, teneri debeat.
同じラベオはこう言っている。 あるパン屋がパンを販売するために、自分の奴隷を特定の場所に派遣することを通例としていたが、その後、その奴隷が、毎日パンを引き渡すという条件で即金を受け取りながら、支払不能に陥った場合、もし主人がそのように金銭が渡されることを許容していたのであれば、主人が責任を負うべきであることは疑い得ない。
§14.3.5.10Sed et cum fullo peregre proficiscens rogasset, ut discipulis suis, quibus tabernam instructam tradiderat, imperaret, post cuius profectionem uestimenta discipulus accepisset et fugisset, fullonem non teneri, si quasi procurator fuit relictus: sin uero quasi institor, teneri eum.
しかしまた、縮絨工が遠地へ出発するにあたり、自分が設備を整えて引き渡した店を任せてある弟子たちを監督してくれるよう頼んでおいたが、彼の出発後に弟子が衣類を受け取って逃亡した場合、もし(頼まれた者が)単に代理人のように残されたのであれば、縮絨工は責任を負わない。 しかし、もし彼が支配人のように残されたのであれば、彼は責任を負う。
plane si adfirmauerit mihi recte me credere operariis suis, non institoria, sed ex locato tenebitur.
言うまでもなく、もし(縮絨工が)私に対して、彼の職人たちを私が信頼することは正しいと確約していたのであれば、支配人訴権によるのではなく、賃貸借に基づく訴権によって責任を負うであろう。
§14.3.5.11Non tamen omne, quod cum institore geritur, obligat eum qui praeposuit, sed ita, si eius rei gratia, cui praepositus fuerit, contractum est, id est dumtaxat ad id quod eum praeposuit.
もっとも、支配人との間でなされるすべての取引が、彼を配置した本人を義務づけるわけではなく、彼が配置されたその業務のために契約が結ばれた場合、すなわち、本人が彼を配置したその範囲に限って、本人を義務づけるのである。
§14.3.5.12Proinde si praeposui ad mercium distractionem, tenebor nomine eius ex empto actione: item si forte ad emendum cum praeposuero, tenebor dumtaxat ex uendito: sed neque si ad emendum, et ille uendiderit, neque si ad uendendum, et ille emerit, debebit teneri, idque Cassius probat.
したがって、もし私が商品の販売のために配置したのであれば、私は彼の名において買主の訴権によって責任を負うであろう。 同様に、もし私が購入のために配置したのであれば、私は売主の訴権によってのみ責任を負うであろう。 しかし、購入のために配置したのに彼が販売した場合、あるいは販売のために配置したのに彼が購入した場合のいずれにおいても、本人は責任を負うべきではなく、カッシウスもこれを支持している。
§14.3.5.13Sed si pecuniam quis crediderit institori ad emendas merces praeposito, locus est institoriae, idemque et si ad pensionem pro taberna exsoluendam: quod ita uerum puto, nisi prohibitus fuit mutuari.
しかし、もし誰かが商品の買い入れのために配置された支配人に金銭を貸し付けたのであれば、支配人訴権の適用があり、店舗の賃料を支払うための場合も同様である。 ただし、これは彼が借入れを禁じられていなかった場合に限り真実であると私は考える。
§14.3.5.14Si ei, quem ad uendendum emendumue oleum praeposui, mutuum oleum datum sit, dicendum erit institoriam locum habere.
もし私がオリーブ油の販売または購入のために配置した者に対して、オリーブ油が消費貸借として与えられた場合、支配人訴権が適用されると言うべきである。
§14.3.5.15Item si institor, cum oleum uendidisset, anulum arrae nomine acceperit neque eum reddat, dominum institoria teneri: nam eius rei, in quam praepositus est, contractum est: nisi forte mandatum ei fuit praesenti pecunia uendere.
同様に、支配人がオリーブ油を販売した際、手付として指輪を受け取り、それを返還しない場合、主人は支配人訴権によって責任を負う。 なぜなら、彼が配置されたその業務について契約が結ばれたからである。 ただし、彼に即金で販売することが委任されていた場合は別である。
quare si forte pignus institor ob pretium acceperit, institoriae locus erit.
したがって、もし支配人が代金のために質を受け取ったのであれば、支配人訴権の適用がある。
§14.3.5.16Item fideiussori, qui pro institore interuenerit, institoria competit: eius enim rei sequella est.
同様に、支配人のために介入した保証人にも、支配人訴権が認められる。 なぜなら、それはその取引の帰結だからである。
§14.3.5.17Si ab alio institor sit praepositus, is tamen decesserit qui praeposuit et heres ei extiterit, qui eodem institore utatur, sine dubio teneri eum oportebit.
もし支配人が他の者によって配置されていたが、その配置した者が死亡し、その相続人が現れて同じ支配人を引き続き用いている場合、その相続人が責任を負わなければならないことは疑いない。
nec non, si ante aditam hereditatem cum eo contractum est, aequum est ignoranti dari institoriam actionem.
また、相続が開始される前にその支配人と契約が結ばれた場合であっても、(相続の事実を)知らなかった者に対して支配人訴権を与えることは公平である。
§14.3.5.18Sed et si procurator meus, tutor, curator institorem praeposuerit, dicendum erit ueluti a me praeposito dandam institoriam actionem.
しかしまた、私の代理人、後見人、保佐人が支配人を配置した場合、あたかも私自身によって配置されたかのように支配人訴権が与えられるべきであると言うべきである。