Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §14.2.2.pr-14.2.2.8

投荷損害の算定と共同分担の訴訟手続

2191 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

船の難破や海賊による略奪などの危急事態において生じた投荷や支出、船の損害について、荷主、乗客、および船長の間でどのように共同分担(ロドス海法に基づく分担)が算出され、いかなる訴訟(賃貸借・賃借訴訟)によって決済されるべきかを、古典期法学者の学説を交えて詳細に規定している。

[IDEM libro trigensimo quarto ad edictum. ] §14.2.2.prSi laborante naue iactus factus est, amissarum mercium domini, si merces uehendas locauerant, ex locato cum magistro nauis agere debent: is deinde cum reliquis, quorum merces saluae sunt, ex conducto, ut detrimentum pro portione communicetur, agere potest.
[同じく(ウルピアーヌス)著『告示註釈』第34巻] もし船が難破しかけているときに投荷が行われた場合、失われた貨物の所有者たちは、もし貨物の運送を委託していたならば、船長に対して賃貸借訴訟(ex locato)によって起訴しなければならない。 その後、船長は、貨物が無事であった残りの者たちに対して、損失が割合に応じて分担されるように、賃借訴訟(ex conducto)によって起訴することができる。
Seruius quidem respondit ex locato agere cum magistro nauis debere, ut ceterorum uectorum merces retineat, donec portionem damni praestent.
セルウィウスは、他の乗客たちが損失の取り分を支払うまで彼らの貨物を留置するように、船長に対して賃貸借訴訟によって起訴すべきである、と回答した。
immo etsi retineat merces magister, ultro ex locato habiturus est actionem cum uectoribus: quid enim si uectores sint, qui nullas sarcinas habeant? plane commodius est, si sint, retinere eas.
それどころか、たとえ船長が貨物を留置しているとしても、さらに進んで乗客たちに対して賃貸借訴訟に基づく訴権を持つことになる。 なぜなら、もし何の荷物も持たない乗客たちがいるならば、どうなるのか。 明らかに、もし荷物があるならば、それらを留置する方がより好都合である。
at si non totam nauem conduxerit, ex conducto aget, sicut uectores, qui loca in nauem conduxerunt: aequissimum enim est commune detrimentum fieri eorum, qui propter amissas res aliorum consecuti sunt, ut merces suas saluas haberent.
しかし、もし荷主が船全体を賃借したのではないならば、船長は、船の中の場所を賃借した乗客たちと同様に、賃借訴訟(ex conducto)によって訴えを起こすであろう。 というのも、他人の物が失われたことによって、自分の貨物を無さに保つことができた者たちの間で、共同の損失とされることはきわめて公平だからである。
§14.2.2.1Si conseruatis mercibus deterior facta sit nauis aut si quid exarmauerit, nulla facienda est collatio, quia dissimilis earum rerum causa sit, quae nauis gratia parentur et earum, pro quibus mercedem aliquis acceperit: nam et si faber incudem aut malleum fregerit, non imputaretur ei qui locauerit opus.
もし貨物は無事であったが船が損傷を被ったか、あるいは索具を一部失った場合、共同分担は行われるべきではない。 なぜなら、船のために用意されるものの原因と、それに対して誰かが報酬を受け取るものの原因とは異なるからである。 というのも、職人が金敷やハンマーを壊したとしても、仕事を注文した者にそれが帰せられることはないからである。
sed si uoluntate uectorum uel propter aliquem metum id detrimentum factum sit, hoc ipsum sarciri oportet.
しかし、もし乗客たちの意思によって、あるいは何らかの恐怖のためにその損害が生じたのであれば、これ自体が補填されなければならない。
§14.2.2.2Cum in eadem naue uaria mercium genera complures mercatores coegissent praetereaque multi uectores serui liberique in ea nauigarent, tempestate graui orta necessario iactura facta erat: quaesita deinde sunt haec: an omnes iacturam praestare oporteat et si qui tales merces imposuissent, quibus nauis non oneraretur, uelut gemmas margaritas? et quae portio praestanda est? et an etiam pro liberis capitibus dari oporteat? et qua actione ea res expediri possit? placuit omnes, quorum interfuisset iacturam fieri, conferre oportere, quia id tributum obseruatae res deberent: itaque dominum etiam nauis pro portione obligatum esse.
同一の船に、多くの商人が様々な種類の貨物を集め、さらに多くの乗客、奴隷や自由人がその船に乗って航海していたところ、激しい嵐が起こり、やむを得ず投荷が行われた。 そこで次の諸点が疑問とされた。 すなわち、すべての人々が投荷を分担すべきであるか、また、宝石や真珠のように、船に負荷をかけないような貨物を積み込んでいた者も分担すべきであるか。 そして、いかなる割合が支払われるべきであるか。 また、自由人の頭数に対しても支払いがなされるべきであるか。 そして、いかなる訴訟によってこの件が解決され得るか。 「投荷が行われることに関心があったすべての者が共同分担すべきである。 なぜなら、保存された物品がその分担金を負うべきだからである」と決定された。 したがって、船の所有者も割合に応じて義務を負う。
iacturae summam pro rerum pretio distribui oportet.
投荷の総額は物品の価格に応じて配分されるべきである。
corporum liberorum aestimationem nullam fieri posse.
自由人の身体の評価はなされ得ない。
ex conducto dominos rerum amissarum cum nauta, id est cum magistro acturos.
失われた物品の所有者たちは、船員、すなわち船長に対して、賃借訴訟(ex conducto)によって起訴することになる。
itidem agitatum est, an etiam uestimentorum cuiusque et anulorum aestimationem fieri oporteat: et omnium uisum est, nisi si qua consumendi causa imposita forent, quo in numero essent cibaria: eo magis quod, si quando ea defecerint in nauigationem, quod quisque haberet in commune conferret.
同様に、各自の衣服や指輪の評価もなされるべきかどうかが議論された。 そして、消費するための目的で積み込まれたもの(その中には食料が含まれる)を除き、すべてのものについて評価がなべきである、という見解に達した。 これは、航海中に食料が不足した場合、各自が持っているものを共同のために提供するであろうということからしても、なおさらそうである。
§14.2.2.3Si nauis a piratis redempta sit, Seruius Ofilius Labeo omnes conferre debere aiunt: quod uero praedones abstulerint, eum perdere cuius fuerint, nec conferendum ei, qui suas merces redemerit.
もし船が海賊から買い戻された場合、セルウィウス、オフィリウス、ラベオは、すべての人が共同分担すべきであると言う。 しかし、略奪者が奪い去ったものについては、それが誰のものであったにせよ、その者が失うのであって、自分の貨物を買い戻した者に対して共同分担がなされるべきではない。
§14.2.2.4Portio autem pro aestimatione rerum quae saluae sunt et earum quae amissae sunt praestari solet, nec ad rem pertinet, si hae quae amissae sunt pluris ueniri poterunt, quoniam detrimenti, non lucri fit praestatio.
分担割合は、無事であった物品と、失われた物品の評価額に応じて支払われるのが通例であり、失われた物品がより高く売れたかもしれないということは問題にならない。 なぜなら、支払いは損失の補填であり、利益の補填ではないからである。
sed in his rebus, quarum nomine conferendum est, aestimatio debet haberi non quanti emptae sint, sed quanti uenire possunt.
しかし、それに基づいて共同分担すべき物品については、いくらで購入されたかではなく、いくらで売却できるかによって評価がなされなければならない。
§14.2.2.5Seruorum quoque qui in mare perierunt non magis aestimatio facienda est, quam si qui aegri in naue decesserint aut aliqui sese praecipitauerint.
海で死んだ奴隷たちについても、病気で船内で死亡したか、あるいは自ら身を投げた場合と同様に、評価はなされるべきではない。
§14.2.2.6Si quis ex uectoribus soluendo non sit, hoc detrimentum magistri nauis non erit: nec enim fortunas cuiusque nauta excutere debet.
もし乗客のうち誰かが支払不能である場合、この損失は船長のものとはならない。 なぜなら、船員は各自の財産状況を調査すべきではないからである。
§14.2.2.7Si res quae iactae sunt apparuerint, exoneratur collatio: quod si iam contributio facta sit, tunc hi qui soluerint agent ex locato cum magistro, ut is ex conducto experiatur et quod exegerit reddat.
もし投下された物品が再び現れたなら、共同分担は免除される。 しかし、すでに共同分担が行われていた場合には、支払った者たちは船長に対して賃貸借訴訟(ex locato)によって起訴し、船長が賃借訴訟(ex conducto)によって手続きを進め、徴収したものを返還するようにする。
§14.2.2.8Res autem iacta domini manet nec fit adprehendentis, quia pro derelicto non habetur.
しかし、投下された物品は所有者のもののままであり、それを占有した者のものにはならない。 なぜなら、それは遺棄されたものとはみなされないからである。

語釈・文法注

  1. §14.2.2.prat si non totam nauem conduxerit, ex conducto aget — 主語の省略とローマの運送契約(locatio conductio)の訴権構造が交錯する箇所。動詞 conduxerit の論理的主語は「荷主(旅客)」であり、aget の主語は「船長(magister)」である。通常の運送契約(locatio conductio operis)において、荷主は貨物運送という仕事を委託する賃貸人(locator)であり、船長はこれを受ける賃借人(conductor)となる。したがって、通常は船長が荷主を訴えるときは賃借訴訟(ex conducto)、荷主が船長を訴えるときは賃貸借訴訟(ex locato)となる。しかし、船全体をチャーターする場合(locatio conductio rei)は契約構造が反転し、船を借りる荷主が賃借人(conductor)となる。ここでは「もし荷主が船全体をチャーター(conduxerit)していないならば、船長は(荷主に対して)賃借訴訟(ex conducto)をもって訴えを起こす(aget)ことになる」という対比を説明している。
  2. §14.2.2.2ex conducto dominos rerum amissarum cum nauta, id est cum magistro acturos — 主節の非人称表現 placuit(「〜と決定された」)に従属する対格不定詞句(間接話法)の一部であり、未来能動分詞の対格複数形 acturos の後ろに助動詞 esse が省略されている。意味上の主語は対格名詞 dominos(「所有者たちは」)であり、全体で「失われた物品の所有者たちが、船員すなわち船長に対して賃借訴訟(ex conducto)によって起訴すること[が決定された]」という意味になる。
  3. §14.2.2.7ut is ex conducto experiatur et quod exegerit reddat — 目的または結果を表す接続詞 ut に導かれる従属節で、接続法現在3人称単数の動詞 experiatur および reddat を伴う。is は船長(magister)を指す。experiatur(もともと「試みる」の意だが、法的には「訴権を実行する、出訴する」の意)は前置詞句 ex conducto と組み合わさることで、「船長が(残った貨物の所有者などに対して)賃借訴訟に基づいて権利を実行する(分担金を徴収する)」ことを意味し、そこで徴収したもの(quod exegerit)を ex locato で提訴してきた荷主たちに返還する(reddat)という二重の契約関係の処理の連鎖を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §14.2.2.pr-14.2.2.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:14.2.2.pr-14.2.2.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。