Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §14.1.1.12-14.1.1.25

船長の権限範囲と運航者・主人の責任の限界

2183 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

船舶運航者の責任は船長の任命時に定められた権限(契約範囲、職務分担)に拘束され、また権力下にある者が運航する場合の家族長や主人の責任は彼らの同意の有無によって全額責任(in solidum)と特有財産責任(in peculium)に分かれることを規定する。

[ULPIANUS libro uicensimo octauo ad edictum. ] §14.1.1.12Igitur praepositio certam legem dat contrahentibus.
したがって、任命は契約締結者たちに特定の条件を課す。
quare si eum praeposuit naui ad hoc solum, ut uecturas exigat, non ut locet (quod forte ipse locauerat), non tenebitur exercitor: si magister locauerit: uel si ad locandum tantum, non ad exigendum, idem erit dicendum: aut si ad hoc, ut uectoribus locet, non ut mercibus nauem praestet, uel contra, modum egressus non obligabit exercitorem: sed et si ut certis mercibus eam locet, praepositus est, puta legumini, cannabae, ille marmoribus uel alia materia locauit, dicendum erit non teneri.
それゆえ、もし彼を船に配置したのが、運賃を回収することのみを目的とし、賃貸するためではない場合(たまたま運航者自身がすでに賃貸していたなどの理由による)、たとえ船長が賃貸したとしても、船舶運航者は責任を負わない。 また、ただ賃貸するためだけであり、運賃を回収するためではない場合も、同様に言われるべきである。 あるいは、旅客に賃貸するためであって、貨物のために船を提供するためではない場合、またはその逆の場合、その限定を超えた者は船舶運航者を義務づけない。 さらに、もし特定の貨物、たとえば豆類や大麻のために船を賃貸するよう配置されたのに、彼が大理石や他の資材のために賃貸した場合にも、責任を負わないと言うべきである。
quaedam enim naues onerariae, quaedam (ut ipsi dicunt) ἐπιβατηγοὶ sunt: et plerosque mandare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae Brundisium a Cassiopa uel a Dyrrachio uectores traiciunt ad onera inhabiles, item quaedam fluuii capaces ad mare non sufficientes.
なぜなら、ある船は貨物船であり、ある船は(彼ら自身が言うように)客船だからである。 そして、多くの者が、旅客を受け入れないように、また特定の地域や特定の海だけで取引するように委任していることを私は知っている。 たとえば、カッシオペやデュッラキウムからブルンディシウムへと旅客を運ぶが、貨物には適さない船があり、同様に、川の容積には十分であるが、海には適さない船があるように。
§14.1.1.13Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locando, alter exigendo, pro cuiusque officio obligabitur exercitor.
もし職務を分割せずに複数の船長がいる場合、そのうちの1人と行われたいかなる取引も、船舶運航者を義務づける。 もし職務が分割されており、一方が賃貸を、他方が運賃の徴収を担当するような場合、それぞれの職務に応じて船舶運航者が義務を負う。
§14.1.1.14Sed et si sic praeposuit, ut plerique faciunt, ne alter sine altero quid gerat, qui contraxit cum uno sibi imputabit.
しかし、多くの者が行うように、一方が他方なしには何も行わないという条件で彼らを配置した場合、そのうちの1人と契約した者は、その不利益を自己の責任に帰すべきである。
§14.1.1.15Exercitorem autem eum dicimus, ad quem obuentiones et reditus omnes perueniunt, siue is dominus nauis sit siue a domino nauem per auersionem conduxit uel ad tempus uel in perpetuum.
しかし、私たちは、船舶運航者とは、すべての収入や収益が帰属する者のことであると言う。 彼が船の所有者であるか、あるいは所有者から船を総括賃貸によって期限付きで、あるいは永久に借り受けた者であるかを問わない。
§14.1.1.16Parui autem refert, qui exercet masculus sit an mulier, pater familias an filius familias uel seruus: pupillus autem si nauem exerceat, exigemus tutoris auctoritatem.
船を運航する者が男性であるか女性であるか、家父であるか家子であるか奴隷であるかは、ほとんど重要ではない。 ただし、もし被後見人が船を運航する場合には、後見人の認可を要求する。
§14.1.1.17Est autem nobis electio, utrum exercitorem an magistrum conuenire uelimus.
しかし、私たちには、船舶運航者と船長のどちらを訴追したいかを選択する自由がある。
§14.1.1.18Sed ex contrario exercenti nauem aduersus eos, qui cum magistro contraxerunt, actio non pollicetur, quia non eodem auxilio indigebat, sed aut ex locato cum magistro, si mercede operam ei exhibet, aut si gratuitam, mandati agere potest.
しかし逆に、船長と契約を結んだ者たちに対して、船を運航する者に訴訟は約束されていない。 なぜなら、運航者は同じ救済を必要としていないからである。 すなわち、もし船長が賃金を得て彼に労務を提供しているなら賃貸借に基づく訴訟によって、あるいは無償であるなら委任に基づく訴訟によって訴えることができる。
solent plane praefecti propter ministerium annonae, item in prouinciis praesides prouinciarum extra ordinem eos iuare ex contractu magistrorum.
もっとも、食糧供給の任務のために長官たちが、また属州においては属州総督たちが、船長たちの契約に基づいて、通常の手続外で彼らを救済するのが通例である。
§14.1.1.19Si is, qui nauem exercuerit, in aliena potestate erit eiusque uoluntate nauem exercuerit, quod cum magistro eius gestum erit, in eum, in cuius potestate is erit qui nauem exercuerit, iudicium datur.
もし船を運航した者が他人の権力下にあり、かつその者の同意によって船を運航したのであれば、その者の船長と行われた取引について、船を運航した者を権力下に置く者に対して訴訟が与えられる。
§14.1.1.20Licet autem detur actio in eum, cuius in potestate est qui nauem exercet, tamen ita demum datur, si uoluntate eius exerceat.
しかし、船を運航する者を権力下に置く者に対して訴訟が与えられるとしても、それはその者の同意によって運航している場合に限って与えられる。
ideo autem ex uoluntate in solidum tenentur qui habent in potestate exercitorem, quia ad summam rem publicam nauium exercitio pertinet.
そして、運航者を権力下に置く者が同意に基づいて全額について責任を負うのは、船の運航が国家にとって極めて重要だからである。
at institorum non idem usus est: ea propter in tributum dumtaxat uocantur, qui contraxerunt cum eo, qui in merce peculiari sciente domino negotiatur.
しかし、店舗支配人の場合は同じ実用性がない。 それゆえ、主人の知得のもとでペクリウムたる商品を用いて取引する者と契約した者たちは、配分請求に呼び出されるにすぎない。
sed si sciente dumtaxat, non etiam uolente cum magistro contractum sit, utrum quasi in uolentem damus actionem in solidum an uero exemplo tributoriae dabimus? in re igitur dubia melius est uerbis edicti seruire et neque scientiam solam et nudam patris dominiue in nauibus onerare neque in peculiaribus mercibus uoluntatem extendere ad solidi obligationem.
しかし、もし主人が単に知っていただけで、同意はしていなかったのに船長と契約が結ばれた場合、私たちは同意した者に対するかのように全額についての訴訟を与えるべきか、それとも配分訴訟の例に従って与えるべきであろうか。 したがって、疑わしい事案においては、告示の文言に従う方がよく、船については父や主人の単なる知得に過重な責任を課すべきではなく、またペクリウムの商品については同意を全額の義務へと拡張すべきではない。
et ita uidetur et Pomponius significare, si sit in aliena potestate, si quidem uoluntate gerat, in solidum eum obligari, si minus, in peculium.
そして、ポンポニウスもこのように示唆しているように思われる。 すなわち、もし他人の権力下にある場合、同意を得て行うのであれば全額について義務を負い、そうでなければペクリウムの限度で義務を負うと。
§14.1.1.21In potestate autem accipiemus utriusque sexus uel filios uel filias uel seruos uel seruas.
なお、権力下にある者としては、男女両性の家子または奴隷を理解すべきである。
§14.1.1.22Si tamen seruus peculiaris uolente filio familias in cuius peculio erat, uel seruo uicarius eius nauem exercuit, pater dominusue, qui uoluntatem non accommodauit, dumtaxat de peculio tenebitur, sed filius ipse in solidum.
しかし、もしペクリウムに属する奴隷が、彼を自己のペクリウムの中に持っていた家子の同意のもとで、あるいは奴隷の代理奴隷が船を運航した場合、自らの同意を与えなかった父または主人は、ペクリウムの限度でのみ責任を負うが、家子自身は全額について責任を負う。
plane si uoluntate domini uel patris exerceant, in solidum tenebuntur et praeterea et filius, si et ipse uoluntatem accommodauit, in solidum erit obligatus.
明らかに、もし主人や父の同意を得て彼らが運航するのであれば、彼らは全額について責任を負い、さらに家子も、もし彼自身も同意を与えていたのであれば、全額について義務を負う。
§14.1.1.23Quamquam autem, si cum magistro eius gestum sit, dumtaxat pollicetur praetor actionem, tamen, ut Iulianus quoque scribsit, etiamsi cum ipso exercitore sit contractum, pater minusue in solidum tenebitur.
もっとも、もし彼の船長と行われた取引については、法務官は訴訟を約束するにすぎないが、ユリアヌスも書いているように、たとえ運航者自身と契約が結ばれた場合であっても、父または主人は全額について責任を負う。
§14.1.1.24Haec actio ex persona magistri in exercitorem dabitur, et ideo, si cum utro eorum actum est, cum altero agi non potest.
この訴訟は、船長の人物に基づいて船舶運航者に対して与えられる。 それゆえ、もし彼らのうちのいずれか一方に対して訴えが提起されたなら、他方に対して訴えることはできない。
sed si quid sit solutum, si quidem a magistro ipso iure minuitur obligatio: sed et si ab exercitore, siue suo nomine, id est propter honorariam obligationem, siue magistri nomine soluerit, minuetur obligatio, quoniam et alius pro me soluendo me liberat.
しかし、もし何らかの弁済がなされた場合、もしそれが船長によってなされたのであれば、当然の法によって義務は減少する。 しかし、もし船舶運航者によって、彼自身の名において、すなわち告示法上の義務に基づいてであれ、あるいは船長の名においてであれ弁済がなされた場合にも、義務は減少する。 なぜなら、他人が私のために弁済することによっても私は免責されるからである。
§14.1.1.25Si plures nauem exerceant, cum quolibet eorum in solidum agi potest,
もし複数の者が船を運航している場合、そのうちの誰に対しても全額について訴えを提起することができる、

語釈・文法注

  1. §14.1.1.12modum egressus — modum(限界、対格)と、egredior(逸脱する)の完了分詞 egressus(主格・男性・単数)からなる。「設定された限界を逸脱した船長」を意味し、ここでは文脈上、暗黙の主語(船長)を修飾する形容詞句として機能している。
  2. §14.1.1.18extra ordinem eos iuare — extra ordinem は「通常の訴訟手続外で(非常審判によって)」を意味する法的な副詞句。iuare(iuuare の異形、救済する・助ける)は、対格主語 eos(船舶運航者たち)を伴う対格不定詞(A.C.I.)構造をなし、主動詞 solent の補語となっている。
  3. §14.1.1.20in solidum... in peculium — ローマ法における責任の範囲の対比。in solidum は「全額について」の連帯・全額責任を意味し、in peculium は「特有財産(ペクリウム)の限度で」という家族長や主人の有限責任を意味する。
  4. §14.1.1.24ipso iure... honorariam obligationem — 市民法上の当然消滅(ipso iure)と、告示法(名誉法)上の追加的義務(honoraria obligatio)の対比。主たる債務者である船長が弁済した場合は当然に債務が消滅するが、運航者の弁済は告示法上の責任に基づいて行われ、同様に全体の義務を消滅(減少)させる効果を持つ。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §14.1.1.12-14.1.1.25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:14.1.1.12-14.1.1.25

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。