[ULPIANUS libro uicensimo octauo ad edictum. ] §13.6.5.prSi ut certo loco uel tempore reddatur commodatum conuenit, officio iudicis inest, ut rationem loci uel temporis habeat.
[ウルピアーヌス、告示注解第28巻] もし使用貸借物が特定の場所または時間において返還されることが合意されているならば、その場所または時間の考慮をすることは裁判官の職務に含まれる。
§13.6.5.1Si quis hac actione egerit et oblatam litis aestimationem susceperit, rem offerentis facit.
もし誰かがこの訴えを提起し、提示された訴訟物の価格見積もりを受け取ったならば、彼はその物を(その価格見積もりを)提示した者の(所有)とする。
§13.6.5.2Nunc uidendum est, quid ueniat in commodati actione, utrum dolus an et culpa an uero et omne periculum.
今や、使用貸借の訴えにおいて何が問われるか、すなわち故意のみか、過失もか、あるいは実にすべての危険までもかが検討されねばならない。
et quidem in contractibus interdum dolum solum, interdum et culpam praestamus: dolum in deposito: nam quia nulla utilitas eius uersatur apud quem deponitur, merito dolus praestatur solus: nisi forte et merces accessit (tunc enim, ut est et constitutum, etiam culpa exhibetur) aut si hoc ab initio conuenit, ut et culpam et periculum praestet is penes quem deponitur.
そして実に、契約においては、我々はときには故意のみを、ときには過失をも保証する。 寄託においては故意のみを。 なぜなら、それが寄託される者のもとには何の利益も存在しないので、当然に故意のみが保証されるからである。 ただし、もしも報酬が加わった場合は別である(というのも、その場合には、定められているとおり、過失もまた示されるからである)。 あるいは、もし最初から、それが寄託される者が過失も危険も保証するということが合意されていた場合は別である。
sed ubi utriusque utilitas uertitur, ut in empto, ut in locato, ut in dote, ut in pignore, ut in societate, et dolus et culpa praestatur.
しかし、両当事者の利益が関係する場合、例えば売買、賃貸借、持参金、質権、組合においてはあるが、そこでは故意も過失も保証される。
§13.6.5.3Commodatum autem plerumque solam utilitatem continet eius cui commodatur, et ideo uerior est Quinti Mucii sententia existimantis et culpam praestandam et diligentiam et, si forte res aestimata data sit, omne periculum praestandum ab eo, qui aestimationem se praestaturum recepit.
他方、使用貸借は通常、それが使用貸借される者のみの利益を含んでおり、それゆえ、過失も注意も保証されるべきであり、また、もし仮に評価額を定められた上で物が与えられたならば、評価額を自分が支払うと引き受けた者によってすべての危険が保証されるべきである、と考えるクィントゥス・ムキウスの意見がより正しい。
§13.6.5.4Quod uero senectute contigit uel morbo, uel ui latronum ereptum est, aut quid simile accidit, dicendum est nihil eorum esse inputandum ei qui commodatum accepit, nisi aliqua culpa interueniat.
しかし、老齢や病気によって生じたこと、あるいは強盗の暴力によって奪われたこと、または何か同様のことが起こったことについては、何らかの過失が介在しない限り、それらのどれも、使用貸借を受けた者の帰責とされるべきではない、と言うべきである。
proinde et si incendio uel ruina aliquid contigit uel aliquid damnum fatale, non tenebitur, nisi forte, cum possit res commodatas saluas facere, suas praetulit.
したがって、火災や倒壊によって何か(損害)が生じた場合、あるいは何らかの不可抗力による損害が生じた場合にも、彼は責任を負わない。 ただし、もし仮に、使用貸借された物を無事にすることができたにもかかわらず、自分の物を優先した場合は別である。
§13.6.5.5Custodiam plane commodatae rei etiam diligentem debet praestare.
明らかに、彼は使用貸借された物の、入念な保管をも保証しなければならない。
§13.6.5.6Sed an etiam hominis commodati custodia praestetur, apud ueteres dubitatum est.
しかし、使用貸借された奴隷の保管までも保証されるべきか否かは、古の法学者たちの間で議論があった。
nam interdum et hominis custodia praestanda est, si uinctus commodatus est, uel eius aetatis, ut custodia indigeret: certe si hoc actum est, ut custodiam is qui rogauit praestet, dicendum erit praestare.
なぜなら、もし縛られた状態で使用貸借された場合、あるいは保管を必要とするような年齢である場合には、ときには奴隷の保管も保証されなければならないからである。 確かに、もし借主が保管を保証するということが合意されていたならば、保証すべきであると言うべきだろう。
§13.6.5.7Sed interdum et mortis damnum ad eum qui commodatum rogauit pertinet: nam si tibi equum commodauero, ut ad uillam adduceres, tu ad bellum duxeris, commodati teneberis: idem erit et in homine.
しかし、ときには死亡による損害も、使用貸借を求めた者に帰属する。 なぜなら、もし私が、君が別荘へ連れていくために君に馬を使用貸借したのに、君が戦争に連れていったならば、君は使用貸借の責任を負うからである。 同じことは奴隷についても言える。
plane si sic commodaui, ut ad bellum duceres, meum erit periculum.
明らかに、もし私が、君が戦争に連れていくために、とそのように使用貸借したのであるなら、危険は私のものとなる。
nam et si seruum tibi tectorem commodauero et de machina ceciderit, periculum meum esse Namusa ait: sed ego ita hoc uerum puto, si tibi commodaui, ut et in machina operaretur: ceterum si ut de plano opus faceret, tu eum inposuisti in machina, aut si machinae culpa factum minus diligenter non ab ipso ligatae uel funium perticarumque uetustate, dico periculum, quod culpa contigit rogantis commodatum, ipsum praestare debere: nam et Mela scripsit, si seruus lapidario commodatus sub machina perierit, teneri fabrum commodati, qui neglegentius machinam colligauit.
なぜなら、もし私が君に左官の奴隷を使用貸借し、彼が足場から転落したとしても、危険は私のものであるとナムサは言っているからである。 しかし、私は、もし私が、彼が足場の上でも働くようにと君に使用貸借したのであるなら、このことは正しいと考える。 しかし、もし平地で作業をさせるためであったのに君が彼を足場の上に立たせた場合、あるいは、彼自身によって結ばれたのではない足場が不十分にしか締め付けられていなかったという過失、あるいはロープや支柱の老朽化によって、足場の欠陥により事故が生じたのであれば、私は、使用貸借を求めた者の過失によって生じた危険については、彼自身が保証すべきであると言う。 なぜなら、メーラも、石工に使用貸借された奴隷が足場の下で死んだ場合、足場を不注意に組み立てた職人が使用貸借の責任を負う、と書いているからである。
§13.6.5.8Quin immo et qui alias re commodata utitur, non solum commodati, uerum furti quoque tenetur, ut Iulianus libro undecimo digestorum scripsit.
それどころか、借用物を異なる方法で使用する者も、使用貸借だけでなく、盗盗の責任も負う。 ユリアヌスが『学説彙纂』第11巻に書いているとおりである。
denique ait, si tibi codicem commodauero et in eo chirographum debitorum tuum cauere feceris egoque hoc interleuero, si quidem ad hoc tibi commodauero, ut caueretur tibi in eo, teneri me tibi contrario iudicio: si minus neque me certiorasti ibi chirographum esse scriptum, etiam teneris mihi, inquit, commodati: immo, ait, etiam furti, quoniam aliter re commodata usus es, quemadmodum qui equo, inquit, uel uestimento aliter quam commodatum est utitur, furti tenetur.
最後に彼は言う。 もし私が君に帳簿を使用貸借し、君がその中に君の債務者たちの署名を確保させ、私がこれを抹消したとする。 もし私がまさに、その中で君に確保されるようにというこの目的のためにそれを使用貸借したのであるなら、私は君に対して反対訴訟によって責任を負う。 もしそうでなく、また君がそこに署名が書かれたことを私に知らせていなかったなら、君もまた私に対して使用貸借の訴えによって責任を負う、と彼は言う。 それどころか、彼は言う、盗盗の責任をも負う。 なぜなら君は借用物を異なる方法で使用したからであり、それはちょうど、馬や衣服を使用貸借されたのと異なる方法で使用する者が盗盗の責任を負うのと同じである、と彼は言う。