[ULPIANUS libro uicensimo octauo ad edictum. ] §13.6.3.prSed mihi uidetur, si locupletior pupillus factus sit, dandam utilem commodati actionem secundum diui Pii rescriptum.
[ウルピアヌス、告示注解第28巻] しかし、私には、もし被後見人がより富裕になったならば、神君ピウスの勅答に従って、有用な使用貸借の訴えが与えられるべきであると思われる。
§13.6.3.1Si reddita quidem sit res commodata, sed deterior reddita, non uidetur reddita, quae deterior facta redditur, nisi quid interest praestetur: proprie enim dicitur res non reddita, quae deterior redditur.
もし貸与された物が返還されたとしても、悪化した状態で返還されたならば、損害が支払われない限り、悪化して返還された物は返還されたとはみなされない。 なぜなら、厳密には、悪化して返還される物は返還されなかったと言われるからである。
§13.6.3.2In hac actione sicut in ceteris bonae fidei iudiciis similiter in litem iurabitur: et rei iudicandae tempus, quanti res sit, obseruatur, quamuis in stricti litis contestatae tempus spectetur.
この訴えにおいては、他の善意の裁判と同様に、訴訟物についての宣誓が行われる。 そして、厳格な裁判においては訴訟係属の時点が考慮されるのに対して、判決を下すべき時点における物の価値が考慮される。
§13.6.3.3Heres eius qui commodatum accepit pro ea parte qua heres est conuenitur, nisi forte habeat facultatem totius rei restituendae nec faciat: tunc enim condemnatur in solidum, quasi hoc boni iudicis arbitrio conueniat.
使用貸借を受けた者の相続人は、相続分の割合に応じて訴えられる。 ただし、万一、物全体を返還する能力がありながらそうしない場合は別である。 なぜなら、その場合には、これが善き裁判官の裁量に適合するかのように、全額の支払いを命じられるからである。
§13.6.3.4Si filio familias seruoue commodatum sit, dumtaxat de peculio agendum erit: cum filio autem familias ipso et directo quis poterit.
もし家子または奴隷に使用貸借されたならば、特有財産の限度においてのみ訴えが起こされるべきである。 しかし、家子自身に対しては、直接に訴えを起こすことができる。
sed et si ancillae uel filiae familias commodauerit, dumtaxat de peculio erit agendum.
他方、女奴隷または家女に使用貸借した場合にも、特有財産の限度においてのみ訴えが起こされるべきである。
§13.6.3.5Sed non tantum ex causa doli earum personarum pater uel dominus condemnetur, sed et ipsius quoque domini uel patris fraus dumtaxat uenit, ut Iulianus libro undecimo circa pigneraticiam actionem distinguit.
しかし、それらの人物の詐欺を理由として家父または主人が支払いを命じられるだけでなく、主人または家父自身の詐欺もまた考慮の対象となる。 これは、ユリアヌスが第11巻において質権の訴えに関して区別している通りである。
§13.6.3.6Non potest commodari id quod usu consumitur, nisi forte ad pompam uel ostentationem quis accipiat.
使用によって消費される物は使用貸借され得ない。 ただし、万一、見せびらかしや誇示のために受け取る場合は別である。