Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §13.6.17.pr-13.6.17.5

悪意免責合意の無効と不当な返還要求の禁止

2132 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは、使用貸借における悪意免責合意の無効性、反対訴訟の提起要件、および返還義務を不当に免れたり不当な時期に返還を要求したりすることの不許性を論じ、共同貸出物や紛失後の回収に関する個別判断を示す。

[PAULUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §13.6.17.prIn commodato haec pactio, ne dolus praestetur, rata non est.
[パウルス、告示注解第29巻] 使用貸借においては、「悪意について責任を負わない」という合意は無効である。
§13.6.17.1Contraria commodati actio etiam sine principali moueri potest, sicut et ceterae quae dicuntur contrariae.
反対の使用貸借訴訟は、本来的訴訟が提起されなくても提起されうる。 それは、反対の訴訟と呼ばれるその他の訴訟と同様である。
§13.6.17.2Si ex facto heredis agatur commodati, in solidum condemnatur, licet ex parte heres est.
もし相続人の行為に基づいて使用貸借訴訟が提起されるならば、たとえ彼が一部の相続人にすぎないとしても、全額の支払いを命じられる。
§13.6.17.3Sicut autem uoluntatis et officii magis quam necessitatis est commodare, ita modum commodati finemque praescribere eius est qui beneficium tribuit.
使用貸借に供することは、義務というよりはむしろ自由意思と好意に属することであるのと同様に、使用貸借の範囲と期限を定めることは、恩恵を与える者の権限である。
cum autem id fecit, id est postquam commoda uit, tunc finem praescribere et retro agere atque intempestiue usum commodatae rei auferre non officium tantum impedit, sed et suscepta obligatio inter dandum accipiendumque.
しかし彼がそれを行ったとき、すなわち貸し出した後になって、期限を定めたり、契約を取り消したり、不適切な時期に使用貸借物の使用を奪ったりすることは、単に好意がそれを妨げるだけでなく、貸し借り(授受)の間に引き受けられた債務もまたそれを妨げるのである。
geritur enim negotium inuicem et ideo inuicem propositae sunt actiones, ut appareat, quod principio beneficii ac nudae uoluntatis fuerat, conuerti in mutuas praestationes actionesque ciuiles.
なぜなら、取引は相互に行われるものであり、それゆえ相互に訴訟が用意されているからである。 これは、当初は恩恵と単なる自由意思に基づくものであったものが、相互の給付と市民法上の訴訟へと転化することを示すためである。
ut accidit in eo, qui absentis negotia gerere inchoauit: neque enim impune peritura deseret: suscepisset enim fortassis alius, si is non coepisset: uoluntatis est enim suscipere mandatum, necessitatis consummare.
これは、不在者の事務管理を開始した者において起こるのと同様である。 なぜなら、彼は破滅に瀕している事務を処罰なしに放棄することはできないからである。 もし彼が開始していなかったならば、おそらく他の誰かが引き受けていただろうからである。 委任を引き受けることは自由意思によるが、それを完了することは義務なのである。
igitur si pugillares mihi commodasti, ut debitor mihi caueret, non recte facies importune repetendo: nam si negasses, uel emissem uel testes adhibuissem.
したがって、もしあなたが、私の債務者が私に対して保証をするために、書字板を私に貸してくれたのであれば、不当な時にそれを返還請求するのは正しくない。 なぜなら、もしあなたが拒んでいたならば、私はそれを購入したか、あるいは証人を立てていただろうからである。
idemque est, si ad fulciendam insulam tigna commodasti, deinde protraxisti aut etiam sciens uitiosa commodaaueris: adiuuari quippe nos, non decipi beneficio oportet.
また、共同住宅を支えるために梁を貸し出し、その後でそれを引き抜いた場合、あるいは欠陥があることを知りながら貸し出した場合も同様である。 なぜなら、私たちは恩恵によって助けられるべきであり、欺かれるべきではないからである。
ex quibus causis etiam contrarium iudicium utile esse dicendum est.
これらの原因から、反対訴訟もまた有用であると言わなければならない。
§13.6.17.4Duabus rebus commodatis recte de altera commodati agi posse Uiuianus scripsit: quod ita uideri uerum, si separatae sint, Pomponius scripsit: nam eum, qui carrucam puta uel lecticam commodauit, non recte acturum de singulis partibus.
二つのものが使用貸借に供された場合、その一方について使用貸借訴訟を正当に提起できるとウィウィアヌスは書いた。 ポンポニウスは、これはそれらが分離している場合にのみ真実であると考えられると書いた。 なぜなら、たとえば馬車や輿を貸し出した者は、個々の部品について正当に訴えを提起することはできないからである。
§13.6.17.5Rem commodatam perdidi et pro ea pretium dedi, deinde res in potestate tua uenit: Labeo ait contrario iudicio aut rem mihi praestare te debere aut quod a me accepisti reddere.
私が使用貸借物を紛失し、その代わりに代金を支払ったが、その後、その物があなたの手元に戻った場合、ラベオは、あなたは反対訴訟によって、私にその物を引き渡すか、あるいは私から受け取ったものを返還しなければならない、と言う。

語釈・文法注

  1. §13.6.17.prne dolus praestetur — この `ne` 節は、先行する名詞句 `haec pactio`(この合意)の内容を説明する同格節(名詞節)として機能している。「悪意について責任を負わないこと(=免責)」という合意内容を示す。
  2. §13.6.17.2licet ex parte heres est — 譲歩の接続詞 `licet`(〜であるとしても)は、古典期の散文では通常接続法を伴うが、ここでは直説法現在 `est` が用いられている。これは、俗語的影響またはポスト古典期の法学ラテン語における接続法の単純化を反映している。
  3. §13.6.17.3uoluntatis et officii magis quam necessitatis est — 不定詞 `commodare` を主語とする、性質・本分を示す属格(記述属格または所有属格)の用法である。「使用貸借に供することは〜に属する(〜の性質・本分である)」と訳される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §13.6.17.pr-13.6.17.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:13.6.17.pr-13.6.17.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。