[ULPIANUS libro uicensimo septimo ad edictum. ]
[ウルピアーヌス、告示注解第27巻] この告示によって法務官は自然の衡平を保護している。
§13.5.1.prHoc edicto praetor fauet naturali aequitati: qui constituta ex consensu facta custodit, quoniam graue est fidem fallere.
法務官は、合意に基づいてなされた支払約束を守らせるのである。 なぜなら信義を裏切ることは重大なことだからである。
§13.5.1.1Ait praetor: 'Qui pecuniam debitam constituit'.
法務官は「支払うべき金銭の支払約束をした者は」と言う。
'qui' sic accipiendum est 'quaeue'', nam et mulieres de constituta tenentur, si non intercesserint.
この「約束をした者」は「あるいは約束をした女性」とも解されるべきである。 なぜなら、女性であっても、他人のために債務を引き受けたのでない限り、支払約束訴訟によって義務を負うからである。
§13.5.1.2De pupillo etsi nihil sit expressum edicto, attamen sine tutoris auctoritate constituendo non obligatur.
被後見人については告示に何も明記されていないが、それでも後見人の認可なしに支払約束をすることによって義務を負うことはない。
§13.5.1.3Sed si filius familias constituerit, an teneatur, quaeritur sed puto uerum et ipsum constituentem teneri et patrem de peculio.
しかし、家子が支払約束をした場合、義務を負うかどうかが問われる。 しかし、支払約束をした本人自身も義務を負い、父親も特有財産の限度で義務を負うのが正しいと私は考える。
§13.5.1.4Eum, qui inutiliter stipulatus est, cum stipulari uoluerit, non constitui sibi, dicendum est de constituta experiri non posse, quoniam non animo constituentis, sed promittentis factum sit.
無効に問答契約を結んだ者については、自己のために支払約束がなされたわけではないから、支払約束訴訟によって争うことはできないと言わねばならない。 なぜなら、その行為は支払約束をする者の意思によってではなく、約束を交わす者の意思によってなされたからである。
§13.5.1.5An potest aliud constitui quam quod debetur, quaesitum est.
債務となっているものとは異なるものが支払約束されうるか、が問われた。
sed cum iam placet rem pro re solui posse, nihil prohibet et aliud pro debito constitui: denique si quis centum debens frumentum eiusdem pretii constituat, puto ualere constitutum.
しかし、今や物をもって物の代わりの弁済とすることが認められている以上、債務の代わりに他のものが支払約束されることを妨げるものは何もない。 それゆえ、100を負っている者がそれと同価値の小麦を支払約束する場合、その支払約束は有効であると私は考える。
§13.5.1.6Debitum autem ex quacumque causa potest constitui, id est ex quocumque contractu siue certi siue incerti, et si ex causa emptionis quis pretium debeat uel ex causa dotis uel ex causa tutelae uel ex quocumque alio contractu.
また、債務は、どのような原因から生じたものであれ、支払約束をされうる。 すなわち、確定的または不確定的な、いかなる契約からであれ、また、売買の原因から代金を負っている場合、あるいは持参金の原因から、あるいは後見の原因から、あるいは他のいかなる契約からであれ、同様である。
§13.5.1.7Debitum autem uel natura sufficit.
さらに、債務は自然債務であっても十分である。
§13.5.1.8Sed et is, qui honoraria actione, non iure ciuili obligatus est, constituendo tenetur: uidetur enim debitum et quod iure honorario debetur.
しかしまた、市民法ではなく名誉法上の訴訟によって義務を負っている者も、支払約束をすることによって義務を負う。 なぜなら、名誉法において義務づけられているものもまた、債務とみなされるからである。
et ideo et pater et dominus de peculio obstricti si constituerint, tenebuntur usque ad eam quantitatem, quae tunc fuit in peculio, cum constituebatur: ceterum si plus suo nomine constituit, non tenebitur in id quod plus est.
したがって、特有財産の限度で義務を負っている父親や主人が支払約束をした場合、支払約束がなされた時に特有財産の中に存在していた額を上限として義務を負う。 しかし、仮に自己の名義でそれを超える額を支払約束したとしても、その超過分については義務を負わない。