[PAULUS libro quarto quaestionum. ] §13.4.10.prSi post moram factam, quo minus Capuae solueretur, cum arbitraria uellet agere, fideiussor acceptus sit eius actionis nomine, uideamus, ne ea pecunia, quae ex sententia iudicis accedere potest, non debeatur nec sit in obligatione, adeo ut nunc quoque sorte soluta uel si Capuae petatur, arbitrium iudicis cesset: nisi si quis dicat, si iudex centum et uiginti condemnare debuerit, centum solutis ex uniuersitate, tam ex sorte quam ex poena solutum uideri, ut supersit petitio eius quod excedit sortem, et accedat poena pro eadem quantitate.
[パウルス、学説問答集第4巻] カプアでの支払いを妨げるような遅滞が生じた後、裁定訴訟を起こそうとして、その訴訟を理由に保証人が立てられた場合、判決によって加算されうるその金銭は、債務として負われているのでもなく、債務に含まれているのでもないのではないか、と考えてみるべきである。 その結果、今や元本が支払われた場合や、あるいはカプアで請求される場合にも、判事の裁定権は消滅することになる。 ただし、仮に判事が出訴に対して120の支払いを命じるべきであった場合、総額のうち100が支払われたときには、元本と違約金の両方から比例して支払われたとみなされ、その結果、元本を超える部分の請求権が残存し、その同額に対して違約金が加算される、と誰かが主張するのでない限りは。
quod non puto admittendum, tanto magis, quod creditor accipiendo pecuniam etiam remississe poenam uidetur.
しかし、私はこれを認めるべきではないと考える。 債権者がその金銭を受け取ることで、違約金をも免除したとみなされるからには、なおさらそうである。