[PAULUS libro tertio quaestionum. ] §12.6.60.prIulianus uerum debitorem post litem contestatam manente adhuc iudicio negabat soluentem repetere posse, quia nec absolutus nec condemnatus repetere posset: licet enim absolutus sit, natura tamen debitor permanet: similemque esse ei dicit, qui ita promisit, siue nauis ex Asia uenerit siue non uenerit, quia ex una causa alterius solutionis origo proficiscitur.
[パウルス『疑問録』第3巻] ユリアヌスは、真の債務者は、訴訟係属ののち、いまだ裁判が継続している間に支払ったとしても、返還を請求することはできないと否定していた。 なぜなら、無罪放免された者も有罪宣告された者も返還請求することはできないからである。 実際、たとえ免除されたとしても、彼は自然法上は債務者であり続ける。 そして彼は、そのような者を、アジアから船が来ようが来まいがと約束した者に類似していると言う。 なぜなら、一つの原因から、どちらかの支払いの発生が発するからである。
§12.6.60.1Ubi autem quis quod pure debet sub condicione nouandi animo promisit, plerique putant pendente nouatione solutum repetere posse, quia ex qua obligatione soluat, adhuc incertum sit: idemque esse etiam, si diuersas personas ponas eandem pecuniam pure et sub condicione nouandi animo promisisse.
しかし、ある者が、単純に負っている債務を、更改の意図をもって条件付きで約束した場合、多くの者は、更改の成否が未定の間は、支払ったものを返還請求できると考える。 なぜなら、彼がいずれの債務に基づいて支払うのかがいまだ不確定だからである。 異なる人々が、同一の金銭を、単純に、かつ更改の意図をもって条件付きで約束したと仮定しても、同様であるとされる。
sed hoc dissimile est: in stipulatione enim pura et condicionali eundem debiturum certum est.
しかし、これは異なっている。 なぜなら、単純なおよび条件付きの問答契約においては、同一の者が債務者となることは確実だからである。