[PAULUS libro tertio quaestionum. ] §12.6.60.prIulianus uerum debitorem post litem contestatam manente adhuc iudicio negabat soluentem repetere posse, quia nec absolutus nec condemnatus repetere posset: licet enim absolutus sit, natura tamen debitor permanet: similemque esse ei dicit, qui ita promisit, siue nauis ex Asia uenerit siue non uenerit, quia ex una causa alterius solutionis origo proficiscitur.
[바울루스, 《질문록》 제3권] 율리아누스는 진정한 채무자가 소송계속(litis contestatio) 후 아직 재판이 진행 중인 동안에 지급하였더라도 반환을 청구할 수 없다고 부정하였다. 왜냐하면 면제된 자도 유죄 선고를 받은 자도 반환을 청구할 수 없기 때문이다. 실제로 비록 그가 면제되더라도 자연법상으로는 여전히 채무자로 남는다. 그리고 그는 그러한 자가 "아시아에서 배가 오든 오지 않든" 하고 약정한 자와 유사하다고 말한다. 왜냐하면 하나의 원인으로부터 둘 중 하나의 지급의 발생이 비롯되기 때문이다.
§12.6.60.1Ubi autem quis quod pure debet sub condicione nouandi animo promisit, plerique putant pendente nouatione solutum repetere posse, quia ex qua obligatione soluat, adhuc incertum sit: idemque esse etiam, si diuersas personas ponas eandem pecuniam pure et sub condicione nouandi animo promisisse.
그러나 어떤 사람이 단순히 부담하고 있는 채무를 경개(novatio)의 의사로써 조건부로 약정한 경우, 대부분의 학자들은 경개의 성패가 미정인 동안에는 지급한 것을 반환 청구할 수 있다고 생각한다. 왜냐하면 그가 어느 채무에 기하여 지급하는지가 아직 불확실하기 때문이다. 서로 다른 사람이 동일한 금전을 단순히 그리고 경개의 의사로써 조건부로 약정하였다고 가정하더라도 마찬가지라고 한다.
sed hoc dissimile est: in stipulatione enim pura et condicionali eundem debiturum certum est.
그러나 이것은 다르다. 왜냐하면 단순한 그리고 조건부의 문답계약에서는 동일한 사람이 채무자가 될 것임이 확실하기 때문이다.