Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §12.6.38.pr-12.6.38.3

家族間債務の弁済と特有財産による自然債務の消滅

2014 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

同一の家父支配権下にある兄弟間の金銭消費貸借、および家長権から解放された子と父との間の債務が、父の死後または解放後に弁済された場合における不当利得返還請求の可否と、特有財産(ペクリウム)を通じた自然債務の消滅について論じる。また、不当な遺贈に対して保証人が支払った場合の返還請求権を扱う。

[AFRICANUS libro nono quaestionum. ] §12.6.38.prFrater a fratre, cum in eiusdem potestate essent, pecuniam mutuatus post mortem patris ei soluit: quaesitum est, an repetere possit.
兄弟が、同じ支配権のもとにいたときに、兄弟から金を借り、父の死後に彼に支払った。 これを取り戻すことができるかが問われた。
respondit utique quidem pro ea parte, qua ipse patri heres exstitisset, repetiturum, pro ea uero, qua frater heres exstiterit, ita repetiturum, si non minus ex peculio suo ad fratrem peruenisset: naturalem enim obligationem quae fuisset hoc ipso sublatam uideri, quod peculii partem frater sit consecutus, adeo ut, si praelegatum filio eidemque debitori id fuisset, deductio huius debiti a fratre ex eo fieret.
(アフリカヌスは)答えた。 確かに、彼自身が父の相続人となった相続分については(支払った側が)取り戻すであろう。 しかし、兄弟が相続人となった相続分については、支払った者の特有財産(ペクリウム)からそれより少なくない額がその兄弟に至った場合に限って、取り戻すであろう。 なぜなら、かつて存在した自然債務は、兄弟が特有財産の一部を手に入れたということ自体によって消滅したとみなされるからである。 その結果、もし同じ息子であり債務者でもある者にそれが先遺贈されていた場合、兄弟によるこの債務の控除がそこから行われることになるほどである。
idque maxime consequens esse ei sententiae, quam Iulianus probaret, si extraneo quid debuisset et ab eo post mortem patris exactum esset, tantum iudicio eum familiae herciscundae reciperaturum a coheredibus fuisse, quantum ab his creditor actione de peculio consequi potuisset.
そしてこのことは、ユリアヌスが支持する見解と最も整合的である。 すなわち、もし(子が)第三者に対して何らかの債務を負っており、父の死後にその者から取り立てられた場合、彼は遺産分割の訴えによって共同相続人から、債権者が彼らから特有財産に関する訴えによって得ることができたであろう額と同額だけを回収することになったであろうという見解である。
igitur et si re integra familiae herciscundae agatur, ita peculium diuidi aequum esse, ut ad quantitatem eius indemnis a coherede praestetur: porro eum, quem aduersus extraneum defendi oportet, longe magis in eo, quod fratri debuisset, indemnem esse praestandum.
したがって、まだ支払いがなされずに遺産分割の訴えが提起される場合にも、特有財産はその額に至るまで、彼(債務者である息子)が共同相続人から害を被らないようにされるように分割されるのが公平である。 さらに、第三者に対して防衛されるべきである者は、兄弟に対して負っていた債務に関しても、なおさら損害を被らないようにされるべきである。
§12.6.38.1Quaesitum est, si pater filio crediderit isque emancipatus soluat, an repetere possit.
父が息子に貸し付け、その息子が家長権から解放された後に支払った場合、取り戻すことができるかが問われた。
respondit, si nihil ex peculio apud patrem remanserit, non repetiturum: nam manere naturalem obligationem argumento esse, quod extraneo agente intra annum de peculio deduceret pater, quod sibi filius debuisset.
答えた。 もし特有財産から何も父のもとに残らなかったならば、取り戻すことはない。 なぜなら、自然債務が存続していることは、第三者が一年以内に特有財産に関する訴えを提起した場合、父が、息子が自分に対して負っていた債務を控除することになるという事実が証拠となるからである。
§12.6.38.2Contra si pater quod filio debuisset eidem emancipato soluerit, non repetet: nam hic quoque manere naturalem obligationem eodem argumento probatur, quod, si extraneus intra annum de peculio agat, etiam quod pater ei debuisset computetur.
逆に、父が息子に対して負っていた債務を、解放された同じ息子に支払った場合、父は取り戻さない。 なぜなら、ここでも自然債務が存続していることは、もし第三者が一年以内に特有財産に関する訴えを提起した場合、父が彼に負っていた債務も計算に入れられるという、同じ論拠によって証明されるからである。
eademque erunt et si extraneus heres exheredato filio soluerit id, quod ei pater debuisset.
そして、第三者の相続人が、相続廃除された息子に対して、父が彼に負っていた債務を支払った場合にも、同じことになる。
§12.6.38.3Legati satis accepi et cum fideiussor mihi soluisset, apparuit indebitum fuisse legatum: posse eum repetere existimauit.
私は遺贈について担保を受け取り、保証人が私に支払ったが、その遺贈は不当なものであったことが判明した。 保証人はそれを取り戻すことができると、彼は考えた。

語釈・文法注

  1. ¦12.6.38.pr¦repetiturum — 省略されている対格不定詞の主語は、主節の `Frater`(金を借りて支払った側の兄弟)である。また、二つの `repetiturum` は対格不定詞(`esse` の省略)であり、主動詞 `respondit`(答えた)に導かれる間接話法の一部を形成している。
  2. ¦12.6.38.pr¦idque maxime consequens esse — この文は `idque`(主語)`maxime consequens esse`(述語部)からなり、`ei sententiae` が形容詞 `consequens` の与格補語となっている。`sententiae` を先行詞とする関係節 `quam Iulianus probaret` の内部に、条件文の帰結を示す対格不定詞句 `tantum ... reciperaturum ... fuisse`(元の文では接続法過去完了)が、条件節 `si ... exactum esset` と共に埋め込まれている複雑な構成である。
  3. ¦12.6.38.1¦argumento esse, quod — `argumento` は目的・効果を表す「述語的与格」であり、主語は `manere naturalem obligationem`(自然債務が存続していること、不定詞句)である。`quod` 節は、何がその「証拠(argumentum)」であるかを説明する事実の同格節として機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §12.6.38.pr-12.6.38.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:12.6.38.pr-12.6.38.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。