Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §12.1.41.pr

主人の死を知らぬ奴隷による回収と貸付の効力

1896 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

主人の死や自らの解放・相続人指定を知らずに債権回収や貸付を行った奴隷スティクスの行為について、債務者の免責や貸付金の所有権移転の制限、共同相続人間における法関係を論じる。

[AFRICANUS libro octauo quaestionum. ]
[アフリカヌス、『問答集』第8巻より] 属州において奴隷スティクスを貸付帳の管理人に任命していた者の遺言書がローマで開封・朗読された。
§12.1.41.prEius, qui in prouincia Stichum seruum kalendario praeposuerat, Romae testamentum recitatum erat, quo idem Stichus liber et ex parte heres erat scriptus: qui status sui ignarus pecunias defuncti aut exegit aut credidit, ut interdum stipularetur et pignora acciperet.
そこでは同じスティクスが自由の身とされ、かつ一部の相続人として指定されていた。 彼は自分の地位を知らずに、被相続人の金銭を回収したり、あるいは貸し付けたりし、時には問答契約を結び、質物を受け取ったりした。
consulebatur quid de his iuris esset.
これらについて法的にどうなるかが諮問された。
placebat debitores quidem ei qui soluissent liberatos esse, si modo ipsi quoque ignorassent dominum decessisse.
支払った債務者たちは、彼ら自身も主人が死亡したことを知らなかったならば、免責されるというのが支持された。
earum autem summarum nomine, quae ad Stichum peruenissent, familiae herciscundae quidem actionem non competere coheredibus, sed negotiorum gestorum dari debere.
しかし、スティクスの手元に入った金額については、遺産分割請求は共同相続人たちに認められず、事務管理の訴えが与えられるべきである。
quas uero pecunias ipse credidisset, eas non ex maiore parte, quam ex qua ipse heres sit, alienatas esse: nam et si tibi in hoc dederim nummos, ut eos Sticho credas, deinde mortuo me ignorans dederis, accipientis non facies: neque enim sicut illud receptum est, ut debitores soluentes ei liberentur, ita hoc quoque receptum, ut credendo nummos alienaret.
他方、彼自身が貸し付けた金銭については、彼自身が相続人である割合を超える部分については、譲渡されていない。 なぜなら、もし私があなたに金銭を、それをスティクスに貸し付けるために与え、その後、私の死後にあなたがそれを知らずに与えたとしても、あなたはそれを受け取り手の所有物にはしないからである。 というのも、債務者が彼に支払うことで免責されるというあの規則が認められているように、彼が貸し付けることで金銭を譲渡するというこの規則もまた認められている、というわけではないからである。
quare si nulla stipulatio interuenisset, neque ut creditam pecuniam pro parte coheredis peti posse neque pignora teneri.
したがって、もし何の問答契約も介在していなかったならば、共同相続人の持ち分に応じて貸付金として請求することはできず、質物も拘束されない。
quod si stipulatus quoque esset, referret, quemadmodum stipulatus esset: nam si nominatim forte Titio domino suo mortuo iam dari stipulatus sit, procul dubio inutiliter esset stipulatus.
しかし、もし彼が問答契約をも結んでいたならば、どのように約束させたかが問題となる。 なぜなら、もし彼が、すでに死亡している彼の主人ティティウスに与えられるべきことを名指しで約束させたならば、疑いなく、その約束は無効であるからである。
quod si sibi dari stipulatus esset, dicendum hereditati eum adquisisse: sicut enim nobismet ipsis ex re nostra per eos, qui liberi uel alieni serui bona fide seruiant, adquiratur, ita hereditati quoque ex re hereditaria adquiri.
しかし、もし自分自身に与えられるべきことを約束させていたならば、彼は遺産のために取得したと言うべきである。 なぜなら、自由人または他人の奴隷であって善意で仕えている者たちを通じて、我々の財産から我々自身のために取得されるのと同様に、遺産財産から遺産のためにも取得されるからである。
post aditam uero a coheredibus hereditatem non aeque idem dici potest, utique si scierint eum sibi coheredem datum, quoniam tunc non possunt uideri bonae fidei possessores esse, qui nec possidendi animum haberent.
しかし、共同相続人たちによって遺産が相続された後は、同様のことは言えない。 特に、彼らがその者が自分の共同相続人に指定されたことを知っていたならばそうである。 なぜなら、その場合には、彼らは占有の意思すら持たない者たちであり、善意の占有者であると見なされることはあり得ないからである。
quod si proponatur coheredes eius id ignorasse, quod forte ipsi quoque ex necessariis fuerint, potest adhuc idem responderi: quo quidem casu illud euenturum, ut, si suae condicionis coheredes iste seruus habeat, inuicem bona fide seruire uideantur.
しかし、彼の共同相続人たちもそのことを知らなかった(例えば、彼ら自身も必要相続人であったなどの理由で)と仮定されるならば、なおも同じ回答をなし得る。 その場合、実際に次のようなことが生じる。 すなわち、もしその奴隷が自分と同じ立場の共同相続人を持っているならば、彼らは互いに善意で仕え合っていると見なされる、ということである。

語釈・文法注

  1. §12.1.41.prstatus sui ignarus — status は第4変化名詞の属格単数形であり、形容詞 ignarus(〜を知らない)の支配を受ける。ここではスティクス自身が主人の遺言によって「自由人かつ相続人」という新たな法的地位(status)を得たこと、あるいは主人が死亡して遺言の効力が発生したことを知らない状態を指す。
  2. §12.1.41.preas non ex maiore parte, quam ex qua ipse heres sit, alienatas esse — 対格不定詞構文(主語は eas [pecunias])。スティクスが貸し付けた金銭の所有権(alienatas esse)は、彼自身の相続分(heres sit)に相当する割合を超えては移転しない。主人の死亡により遺産は共同相続人の共有となり、スティクス自身の持ち分を超える部分は他人の財産の処分となるため、原則通り所有権は移転しないとされる。
  3. §12.1.41.prinuicem bona fide seruire uideantur — 共同相続人たちも自分たちが相続人(かつスティクスの主人)であることを知らず、互いに相手を主人と誤信している状態を想定している。inuicem(互いに)という副詞を伴い、お互いが「善意の(=誤信に基づき義務があると信じて仕える)奴隷」として機能していると法的に擬制される極めて特殊な状況を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §12.1.41.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:12.1.41.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。