[IAUOLENUS libro primo epistularum. ]
[ヤウォレヌス、『書簡集』第1巻より] あなたが私に無条件で負っていたお金を、私の指図によって、あなたは条件付きでアッティウスに約束した。
§12.1.36.prPecuniam, quam mihi sine condicione debebas, iussu meo promisisti Attio sub condicione: cum pendente condicione in eo statu sit obligatio tua aduersus me, tamquam sub contrariam condicionem eam mihi spopondisti, si pendente condicione petam, an nihil acturus sum? respondit: non dubito, quin mea pecunia, quam ipse sine condicione stipulatus sum, etiam si condicio in persona Attii, qui ex mea uoluntate eandem pecuniam sub condicione stipulatus est, non extiterit, credita esse permaneat (perinde est enim, ac si nulla stipulatio interuenisset): pendente autem causa condicionis idem petere non possum, quoniam, cum incertum sit, an ex ea stipulatione deberi possit, ante tempus petere uideor.
条件が未成就である間、私に対するあなたの債務が、まるであなたがそのお金を反対の条件の下で私に約束したかのような状態にあるとして、もし私が条件の未成就の間に請求するならば、私は何も得られないのだろうか。 答えた。 私が自ら無条件で問答契約によって約束させた私のお金は、私の意思によって同じお金を条件付きで問答契約によって約束させたアッティウスに関して条件が成就しなかったとしても、貸付金であり続けることを私は疑わない(なぜなら、それはあたかも問答契約が一切介入しなかったかのようであるからだ)。 しかし、条件の成否が未定である間は、私は同じものを請求することはできない。 なぜなら、その問答契約に基づいて債務が生じ得るかどうかが不確定である以上、私は期限前に請求しているとみなされるからである。