Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §12.1.19.pr-12.1.19.1

条件付き金銭給付と被後見人による処分

1874 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

金銭の給付による債務の発生について、死因贈与や条件付き給付を例にして、即時の拘束と条件成就後の拘束を区別し、さらに被後見人が後見人の授権なしに金銭処分を行った場合の消費による権利義務の帰趨を論じる。

[IULIANUS libro decimo digestorum. ] §12.1.19.prNon omnis numeratio eum qui accepit obligat, sed quotiens id ipsum agitur, ut confestim obligaretur.
[ユリアヌス、『学説彙纂』第10巻] すべての金銭の数え渡しが受け手を義務づける(債務を負わせる)わけではなく、まさに直ちに義務づけられるというそのことが行われる(意図される)場合だけである。
nam et is, qui mortis causa pecuniam donat, numerat pecuniam, sed non aliter obligabit accipientem, quam si exstitisset casus, in quem obligatio collata fuisset, ueluti si donator conualuisset aut is qui accipiebat prior decessisset.
というのも、死因贈与として金銭を贈与する者も、金銭を数え渡すが、義務が係らせられた事態が発生したのでなければ(たとえば贈与者が病気から回復したか、あるいは受け取った者が先に死亡したような場合でなければ)、受け手を義務づけることはないからである。
et cum pecunia daretur, ut aliquid fieret, quamdiu in pendenti esset, an id futurum esset, cessabit obligatio: cum uero certum esse coepisset futurum id non esse, obligabitur qui accepisset: ueluti si Titio decem dedero, ut Stichum intra calendas manumitteret, ante kalendas nullam actionem habebo, post kalendas ita demum agere potero, si manumissus non fuerit.
また、何かが行われるために金銭が与えられた場合、それが将来行われるかどうかが未確定の間は、義務は生じない。 しかし、それが将来行われないことが確実になり始めたとき、受け取った者が義務を負うことになる。 たとえば、私がティティウスに、朔日(カレンダエ)までにスティクスを解放するようにと10を与えた場合、朔日前には私は何の訴権も持たないが、朔日を過ぎてからは、解放されていなかった場合に限って、訴えを起こすことができる。
§12.1.19.1Si pupillus sine tutoris auctoritate crediderit aut soluendi causa dederit, consumpta pecunia condictionem habet uel liberatur non alia ratione, quam quod facto eius intellegitur ad eum qui acceperit peruenisse: quapropter si eandem pecuniam is, qui in creditum uel in solutum acceperat, alii porro in creditum uel in solutum dederit, consumpta ea et ipse pupillo obligatur uel eum a se liberabit et eum cui dederit obligatum habebit uel se ab eo liberabit.
もし被後見人が後見人の授権なしに貸し付けを行い、あるいは弁済のために与えた場合、金銭が消費されたときには、彼は返還の訴権を持つか、あるいは債務から免れるが、これは彼の行為によって、受け取った者に金銭が到達したと解されるという理由にほかならない。 したがって、もし、貸し付けとして、または弁済として受け取った者が、同じ金銭をさらに別の人に貸し付けとして、または弁済として与えた場合、それが消費されたときには、彼自身も被後見人に対して義務を負うか、あるいは彼を自分に対する債務から免れさせ、かつ、自分が与えた相手を自分に対して義務づけられた状態にするか、あるいは自分をその相手から免れさせることになる。
nam omnino qui alienam pecuniam credendi causa dat, consumpta ea habet obligatum eum qui acceperit: item qui in solutum dederit, liberabitur ab eo qui acceperit.
というのも、およそ他人の金銭を貸付のために与える者は、それが消費されたときには、受け取った者を自分に対して義務づけられた状態にするからであり、同様に、弁済のために与えた者は、それを受け取った者に対する債務から免れることになるからである。

語釈・文法注

  1. §12.1.19.prsed non aliter obligabit accipientem, quam si exstitisset casus, in quem obligatio collata fuisset — non aliter... quam si(〜の場合でなければ…ない)の二重否定構文。obligatio collata fuissetは「義務が係らせられた(委ねられた)」を意味し、死因贈与において贈与者の回復や受贈者の先死という事態(casus)が発生したことによって、遡及的・条件的に返還義務(obligatio)が生じる仕組みを指している。
  2. §12.1.19.1non alia ratione, quam quod facto eius intellegitur ad eum qui acceperit peruenisse — 被後見人による後見人の授権を欠く行為は本来無効であるが、物理的に金銭が相手方に渡り、さらに「消費(consumpta)」されたことによって、結果的に金銭の所有権が移転し(到達し)、有効な貸付または弁済があったものと法的に解される(intellegitur)メカニズムを説明している。
  3. §12.1.19.1consumpta ea et ipse pupillo obligatur uel eum a se liberabit et eum cui dederit obligatum habebit uel se ab eo liberabit — 非常に凝縮された構文。被後見人から得た金銭をさらに第三者に処分した場合の四つの帰結が並列されている。最初の二つの肢(et ipse pupillo obligatur uel eum a se liberabit)は被後見人との関係、後ろの二つの肢(et eum cui dederit obligatum habebit uel se ab eo liberabit)は第三者との関係に対応し、それぞれ貸付か弁済かのケースに応じて権利義務の帰趨が分かれることを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §12.1.19.pr-12.1.19.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:12.1.19.pr-12.1.19.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。