[IDEM libro uicensimo sexto ad edictum. ]
[同じ著者、『告示注解』第26巻] あなたは私に、お金を貸してくれるよう頼んだ。
§12.1.11.prRogasti me, ut tibi pecuniam crederem: ego cum non haberem, lancem tibi dedi uel massam auri, ut eam uenderes et nummis utereris.
私は(現金を持ってい)なかったので、あなたがそれを売ってその金銭を使えるように、あなたに皿(または盆)または金の塊を与えた。
si uendideris, puto mutuam pecuniam factam.
もしあなたがそれを売ったならば、私は、消費貸借された金銭が成立したと考える。
quod si lancem uel massam sine tua culpa perdideris prius quam uenderes, utrum mihi an tibi perierit, quaestionis est.
しかし、もしあなたが売る前に、あなたに過失なくその皿または塊を失った場合、それが私にとって失われたのか、それともあなたにとってなのかが問題となる。
mihi uidetur Neruae distinctio uerissima existimantis multum interesse, uenalem habui hanc lancem uel massam nec ne, ut, si uenalem habui, mihi perierit, quemadmodum si alii dedissem uendendam: quod si non fui proposito hoc ut uenderem, sed haec causa fuit uendendi, ut tu utereris, tibi eam perisse, et maxime si sine usuris credidi.
私には、ネルウァの区別が最も正しいと思われる。 彼は、私がこの皿または塊を売りに出していたか、それともそうでなかったかによって大きな違いがあると考える。 すなわち、もし私が売りに出していたのであれば、あたかも他の者に売るために与えたかのように、私にとって失われたことになる。 これに対して、もし私が売るというこの意図を持っていたのではなく、売る理由が、あなたが使えるようにするためであったならば、それはあなたにとって失われたことになり、私が無利息で貸したのであれば特にそうである。
§12.1.11.1Si tibi dedero decem sic, ut nouem debeas, Proculus ait, et recte, non amplius te ipso iure debere quam nouem.
もし私があなたに10を、あなたが9の義務を負うという条件で与えた場合、プロクルスは、そしてそれは正しいが、あなたは法律上当然に、9を超えて義務を負うことはないと述べている。
sed si dedero, ut undecim debeas, putat Proculus amplius quam decem condici non posse.
しかし、もし私が、あなたが11を負うという条件で与えたならば、プロクルスは、10を超えて返還請求することはできないと考える。
§12.1.11.2Si fugitiuus seruus nummos tibi crediderit, an condicere tibi dominus possit, quaeritur.
もし逃亡奴隷があなたに金銭を貸した場合、主人があなたに対して返還請求できるかどうかが問われる。
et quidem si seruus meus, cui concessa est peculii administratio, crediderit tibi, erit mutua: fugitiuus autem uel alius seruus contra uoluntatem domini credendo non facit accipientis.
そして確かに、特有財産の管理権を許されている私の奴隷が、あなたに貸した場合には、消費貸借が成立する。 しかし、逃亡奴隷または他の奴隷は、主人の意に反して貸すことによっては、金銭を受け取った者の所有とはしない。
quid ergo? uindicari nummi possunt, si extant, aut, si dolo malo desinant possideri, ad exhibendum agi: quod si sine dolo malo consumpsisti, condicere tibi potero.
ではどうなるのか? 金銭が現存しているならば、所有物返還請求をすることができ、あるいは、悪意によって占有を失った場合には、提示訴訟を提起することができる。 しかし、もしあなたが悪意なしにそれを消費したならば、私はあなたに対して返還請求することができる。