[PAULUS libro nono decimo ad edictum.
[パウルス、告示注解第19巻。
] §11.3.14.prut tantum ueniat in hereditatis petitionem quantum in hanc actionem.
] ただ、この(奴隷堕落の)訴えにおいて請求されるのと同額だけが相続回復の訴えにおいても請求対象に含まれるように。
§11.3.14.1De filio filiaue familias corruptis huic edicto locus non est, quia serui corrupti constituta actio est, qui in patrimonio nostro esset, et pauperiorem se factum esse dominus probare potest dignitate et fama domus integra manente: sed utilis competit officio iudicis aestimanda, quoniam interest nostra animum liberorum nostrorum non corrumpi.
家子たる息子または娘が堕落させられたことについては、この告示の適用はない。 なぜなら、設定された訴えは、私たちの財産の中にある奴隷の堕落に関するものであり、主人は、家の尊厳や評判が損なわれずに保たれていても、自分がより貧しくなったことを証明できるからである。 しかし、裁判官の職権によって評価されるべき役立つ訴えが認められる。 なぜなら、私たちの子供たちの心が堕落させられないことは、私たちにとっての関心事だからである。
§11.3.14.2Si seruus communis meus et tuus proprium meum seruum corruperit, Sabinus non posse agi cum socio, perinde atque si proprius meus seruus corrupisset conseruum.
もし私とあなたの共有奴隷が、私の専有奴隷を堕落させた場合、サビーヌスは、ちょうど私の専有奴隷が共同奴隷を堕落させた場合と同様に、共有者に対して(奴隷堕落の)訴えを提起することはできないとする。
item si seruus communis extraneum corruperit, uidendum est, utrum cum duobus agi debeat an et cum singulis exemplo ceterarum noxarum: et magis est, ut unusquisque in solidum teneatur, altero autem soluente alterum liberari.
また、もし共有奴隷が第三者の奴隷を堕落させた場合、他の不法行為の例にならって、二人の共有者に対して(共同して)提起すべきか、それとも個々の共有者に対して提起すべきかを検討しなければならない。 そして、各々が全額について責任を負い、一方が支払えば他方は免れるとするのが、より妥当である。
§11.3.14.3Si is, in quo usum fructum habeo, seruum meum corruperit, erit mihi actio cum domino proprietatis.
もし、私がその者について用益権を有している奴隷が、私の専有奴隷を堕落させた場合、私は所有権者に対して訴えを有する。
§11.3.14.4Pignoris dati nomine debitor habet hanc actionem.
与えられた質物の名において、債務者はこの訴えを有する。
§11.3.14.5In hac actione non extra rem duplum est: id enim quod damni datum est duplatur.
この訴えにおいて、2倍額は事物の範囲外(の罰金)ではない。 なぜなら、実損害そのものが2倍にされるからである。
§11.3.14.6His consequenter et illud probatur, ut, si seruo meo persuaseris, ut Titio furtum faciat, non solum in id teneris, quo deterior seruus effectus est, sed et in id quod Titio praestaturus sim.
これに従って、次のことも認められる。 すなわち、もしあなたが私の奴隷を説得してティティウスに窃盗を行わせた場合、あなたは奴隷がそれによって悪化した分についてだけでなく、私がティティウスに対して支払わなければならない分についても責任を負うということである。
§11.3.14.7Item non solum si mihi damnum dederit consilio tuo, sed etiam si extraneo, eo quoque nomine mihi teneris, quod ego lege Aquilia obnoxius sim: aut si ex conducto teneor alicui, quod ei seruum locaui et propter te deterior factus sit, teneberis et hoc nomine, et si qua talia sint.
同様に、奴隷があなたの唆しによって私に損害を与えた場合だけでなく、第三者に損害を与えた場合にも、私がアキリウス法によって法的責任を負うことになるという理由で、あなたはその名目によっても私に対して責任を負う。 あるいは、もし私が誰かに奴隷を賃貸し、あなたのせいでその奴隷が悪化したために、私が賃貸借契約に基づく訴えによってその者に対して責任を負う場合、あなたはこの名目によっても責任を負う。 また、その他これに類することがあれば同様である。
§11.3.14.8Aestimatio autem habetur in hac actione, quanti seruus uilior factus sit, quod officio iudicis expedietur:
しかし、この訴えにおける評価は、奴隷がどれほど価値が低下したかについて行われ、これは裁判官の職権によって処理される。
§11.3.14.9Interdum tamen et inutilis sit, ut non expediat talem seruum habere.
しかし、時には奴隷が全く役に立たなくなり、そのような奴隷を所有し続けることが不利益になることもある。
utrum ergo et pretium cogitur dare sollicitator et seruum dominus lucrifacit, an uero cogi debet dominus restituere seruum et pretium serui accipere? et uerius est electionem domino dari, siue seruum detinere cupit et damnum, quanti deterior seruus factus est, in duplum accipere, uel seruo restituto, si copiam huius rei habeat, pretium consequi, quod si non habeat, pretium quidem simili modo accipere, cedere autem sollicitatori periculo eius de dominio serui actionibus.
そうだとすれば、唆した者は価格を支払うよう強制され、かつ主人は奴隷をそのまま得る(二重に利得する)べきなのか、それとも、主人は奴隷を引き渡して、その奴隷の価格を受け取るよう強制されるべきなのか。 そして、主人に選択権が与えられるとするのが、より妥当である。 すなわち、主人が奴隷を手元に留めておきたいと望むなら、奴隷が悪化した分だけの損害を2倍の額で受け取るか、あるいは、もし彼がその引き渡しを行うことができるなら、奴隷を引き渡して価格を得る。 もし引き渡しの手段(権限)を持たないなら、同様の方法で価格を受け取り、奴隷の所有権に関する訴権を、唆した者の危険において彼に譲渡する。
quod tamen de restitutione hominis dicitur, tunc locum habet, cum homine uiuo agitur.
しかしながら、人間の引き渡しについて言われることは、その人間が生きていて、訴えが提起される場合にのみ適用される。
quid autem si manumisso eo agatur? non facile apud iudicem audietur dicendo ideo se manumississe, quoniam habere noluerat domi, ut et pretium habeat et libertum.
では、その奴隷が解放された後に訴えが提起される場合はどうなるか。 主人が「家に置いておきたくなかったから解放したのだ」と言って、価格と解放自由人の両方を得ようとしても、裁判官の前でその主張が簡単に認められることはないであろう。