Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §10.4.7.pr-10.4.7.7

提示の訴えの被告適格と占有の変動の影響

1733 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

提示の訴えの被告適格について、十二表法における建築資材の定義、物を合体させた者の占有状態、法人(自治市や組合)の当事者能力、および訴訟係属の前後における占有の喪失や再取得が判決に与える影響を論じる。

[ULPIANUS libro uicensimo quarto ad edictum.
[告示注解第24巻、ウルピアーヌス。
] §10.4.7.prTigni appellatione omnem materiam in lege duodecim tabularum accipimus, ut quibusdam recte uidetur.
] 「梁」という言葉によって、私たちは十二表法におけるすべての建築資材を指すものと解釈するのであり、これは何人かの者に正しく思われている通りである。
§10.4.7.1Sed si rotam meam uehiculo aptaueris, teneberis ad exhibendum (et ita Pomponius scribit), quamuis tunc ciuiliter non possideas.
しかし、もしあなたが私の車輪を(自分の)乗り物に取り付けたなら、たとえその時あなたが市民法上は占有していないとしても、あなたは提示の訴えの義務を負うことになる(そしてポンポニウスもそう書いている)。
§10.4.7.2Idem et si armario uel naui tabulam meam uel ansam scypho iunxeris uel emblemata phialae, uel purpuram uestimento intexeris, aut bracchium statuae coadunaueris.
あなたが私の板を戸棚もしくは船に、あるいは取っ手をカップに接合した場合、あるいは浮き彫りを平鉢に、あるいは紫糸を衣服に織り込んだ場合、あるいは腕を彫像に接合した場合にも、同じことが言える。
§10.4.7.3Item municipes ad exhibendum conueniri possunt, quia facultas est restituendi: nam et possidere et usucapere eos posse constat.
同様に、自治市民も提示の訴えで訴えられることができる。 返還する能力があるからである。 というのも、彼らが占有することも時効取得することもできるということは明らかだからである。
idem et in collegiis ceterisque corporibus dicendum erit.
同じことは、組合やその他の法人についても言われるべきである。
§10.4.7.4Si quis non possideat litis contestatae tempore, sed postea ante sententiam possidere coeperit, oportere dici putamus debere condemnari, nisi restituat.
もしある者が、訴訟係属の時点では占有していなかったが、その後判決の前に占有し始めた場合、返還しない限りは敗訴の宣告を受けるべきであると言われるべきだと私たちは考える。
§10.4.7.5Si quis, cum iudicii accepit tempore possideret, postea sine dolo malo possidere desierit, absolui eum oportet: quamuis sit, inquit Pomponius, quod ei imputetur, cur non statim restituit, sed passus est secum litem contestari.
もしある者が、訴訟を受諾した時点では占有していたが、その後悪意なく占有を失った場合には、彼は免責されるべきである。 もっとも、ポンポニウスが言うには、なぜ直ちに返還せず、自分に対して訴訟が提起されるのを甘受したのかという点で、彼に帰せられるべき責任はあるとしても、である。
§10.4.7.6Idem scribit, si quis litis contestatae tempore possederit, deinde desierit possidere, mox coeperit siue ex eadem causa siue ex alia, condemnari eum oportere, nisi restituat.
同じ著者は次のように書いている。 もしある者が訴訟係属の時点では占有しており、その後占有を失ったが、間もなく同一の理由からであれ、あるいは別の理由からであれ(再び)占有し始めた場合、返還しない限りは敗訴の宣告を受けるべきである、と。
§10.4.7.7Ibidem non male Pomponius iungit eius, qui ad exhibendum egit, utroque tempore interfuisse oportere rem ei restitui, hoc est et quo lis contestatur et quo fit condemnatio: et ita Labeoni placet.
同じ箇所でポンポニウスは適切にも、提示の訴えを提起した者にとって、両方の時点、すなわち訴訟が係属した時と判決が下される時の双方において、物が自分に返還されることに利益がなければならないと付け加えており、ラベオもこの考えを支持している。

語釈・文法注

  1. 10.4.7.1quamuis tunc ciuiliter non possideas — quamuisは接続法possideasを伴って譲歩節(たとえ…だとしても)を構成する。ciuiliter possidere(市民法上の占有)とは、自主占有(所有の意思を伴う占有)を指す。他人の乗り物に車輪を取り付けた者は、物理的な所持(自然占有)はしていても、法律上の占有は失っているためciuiliterには占有していないが、提示の訴え(actio ad exhibendum)の被告適格を有することが示されている。
  2. 10.4.7.5cum iudicii accepit tempore possideret — cumは接続法過去完了に準じる未完了過去possideretを伴い、時間的・状況的な状況(…していたときに)を表す。iudicii accepit tempore(訴訟を引き受けた時、すなわち訴訟係属時)において占有していたことを指す。desieritはdesinere(やめる、失う)の完了接続法3人称単数で、si quisに導かれる条件節を形成する。
  3. 10.4.7.7eius, qui ad exhibendum egit, utroque tempore interfuisse oportere rem ei restitui — 非人称動詞oportetの不定法oportereの主語となる不定法句の中に、さらにinteresse(…にとって利益がある)の完了不定法interfuisseが含まれる複雑な間接話法。interesseは利益の帰属主体を属格(eius)で表し、その利益の内容(…が返還されること)を対格不定詞句(rem restitui)で表す。utroque tempore(両方の時点において)は、その後のhoc est以下で具体的に説明される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §10.4.7.pr-10.4.7.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:10.4.7.pr-10.4.7.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。