Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §10.4.5.pr-10.4.5.6

多様な占有状況と返還困難時における提示義務

1731 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

賃借人、倉庫業者、用益権者、買主など様々な保有状況にある者に対する提示の訴えの適用関係、および返還不能時や第三者の土地への物権流入時における提示義務と担保の要否について論じている。

[ULPIANUS libro uicensimo quarto ad edictum.
[告示注解第24巻、ウルピアーヌス。
] §10.4.5.prCelsus scribit: si quis merces, quas exuehendas conduxit, in horreo posuit, cum conductore ad exhibendum agi potest: item si mortuo conductore heres existat, cum herede agendum: sed si nemo heres sit, cum horreario agendum: nam si a nullo, inquit, possidentur, uerum est aut horrearium possidere aut certe ille est, qui possit exhibere.
] ケルススは書いている。 もし誰かが、運び出すために賃借した商品を倉庫に置いた場合、賃借人に対して提示の訴えをもって提訴することができる。 同様に、賃借人が死亡して相続人が存在する場合、相続人に対して訴えるべきである。 しかし、もし相続人が誰もいないならば、倉庫業者に対して訴えるべきである。 なぜなら、もしそれらが誰によっても占有されていないなら、倉庫業者が占有しているか、あるいは確かに彼こそが提示しうる者であるというのが真実だからである、と彼は言う。
idem ait: quomodo autem possidet qui uehendas conduxit? an quia pignus tenet? — quae species ostendit etiam eos, qui facultatem exhibendi habent, ad exhibendum teneri.
同一の者が言っている。 しかし、運送のために賃借した者はどのようにして占有するのか。 あるいは、質権を保持しているからだろうか。 ――この事例は、提示する能力を有する者たちもまた、提示の義務を負うということを示している。
§10.4.5.1Iulianus autem ita scribit ad exhibendum actione teneri eum, qui rerum uel legatorum seruandorum causa in possessione sit, sed et eum, qui usus fructus nomine rem teneat, quamuis nec hic utique possideat.
一方ユリアヌスは次のように書いている。 財産ないし遺贈の保全を目的として占有に置かれている者、さらには、たとえこの者も必ずしも占有していないとしても、用益権の名義で物を保持している者も、提示の訴えによって義務を負う。
inde Iulianus quaerit, quatenus hos oporteat exhibere: et ait priorem quidem sic, ut actor possessionem habeat, is autem cum quo agetur rei seruandae causa sit in possessione: eum uero qui usum fructum habeat sic, ut actor rem possideat, is cum quo agetur utatur fruatur.
そこからユリアヌスは、これらの者がどの程度まで提示すべきかを問い、こう言っている。 前者は、原告が占有を保持し、訴えられる側の者が財産保全のために占有しているという状態になるように提示すべきである。 これに対し、用益権を有する者は、原告が物を占有し、訴えられる側の者がこれを使用し収益するという状態になるように提示すべきである。
§10.4.5.2Idem Iulianus scribit emptorem, qui ruta caesa non restituit, ad exhibendum teneri in quantum in litem iurauero: sed ibi adicit, si emptor possideat aut dolo fecit quo minus possideat.
同一のユリアヌスは書いている。 切り出された物や切り倒された物を返還しない買主は、私が訴訟において宣誓する額に達するまで、提示の義務を負う、と。 しかし、彼はそこに次のように付け加えている。 すなわち、買主が占有しているか、または占有しないことについて詐欺を働いた場合である、と。
§10.4.5.3Item Celsus scribit stercus, quod in aream meam congessisti, per ad exhibendum actionem posse te consequi ut tollas, sic tamen ut totum tollas: ceterum alias non posse.
同様にケルススは書いている。 あなたが私の敷地に積み上げた肥料について、提示の訴えによって、あなたがそれを取り除くことを達成できる。 ただし、すべてを取り除くという条件においてであり、その他の方法ではできない、と。
§10.4.5.4Sed et si ratis delata sit ui fluminis in agrum alterius, posse eum conueniri ad exhibendum Neratius scribit.
しかしまた、川の勢いによって筏が他人の土地に流された場合、提示のためにその土地の所有者を訴えることができると、ネラティウスは書いている。
unde quaerit Neratius, utrum de futuro dumtaxat damno an et de praeterito domino agri cauendum sit, et ait etiam de praeterito caueri oportere.
そこでネラティウスは、将来の損害についてのみならず、過去の損害についても土地の所有者に対して保証がなされるべきかを問い、過去のものについても保証されるべきであると言っている。
§10.4.5.5Sed et si de ruina aliquid in tuam aream uel in tuas aedes deciderit, teneberis ad exhibendum, licet non possideas.
しかしまた、倒壊によって何かがあなたの敷地またはあなたの建物に落ちてきた場合、たとえあなたがそれを占有していなくても、あなたは提示の義務を負う。
§10.4.5.6Item si quis facultatem restituendi non habeat, licet possideat, tamen ad exhibendum non tenebitur, ut puta si in fuga seruus sit: ad hoc plane solum tenebitur, ut caueat se exhibiturum, si in potestatem eius peruenerit.
同様に、たとえ占有していても、返還する能力を持たない者は、提示の義務を負わない。 例えば、奴隷が逃亡中である場合がそれである。 この場合、明らかに、もし奴隷が自己の支配下に戻ったときには提示するということを保証することのみを義務づけられる。
sed et si non sit in fuga, permiseris autem ei ubi uelit morari, idem erit dicendum, aut peregre a te missus sit, uel in praediis tuis agat, ad hoc solum teneberis, ut caueas.
しかし、逃亡中ではなくても、彼が望む場所に滞在することをあなたが許可していた場合、あるいは彼があなたによって外国に送られたか、あなたの所領で活動している場合にも、同様のことが言われるべきであり、あなたは保証することのみを義務づけられる。

語釈・文法注

  1. §10.4.5.prexuehendas — 動形容詞(gerundive)であり、先行する名詞 `merces` を修飾して「運び出すべき商品」または目的「運び出すための商品」を表す。
  2. §10.4.5.1rei seruandae causa — 動形容詞を含む属格句で、名詞 `causa` とともに目的(「財産を保全するため」)を表す。
  3. §10.4.5.2in litem iurauero — 訴訟における宣誓(iusiurandum in litem)を指す法的な慣用表現。未来完了形 `iurauero` は、将来発生する宣誓の行為を指す。
  4. §10.4.5.3consequi ut tollas — `consequi` の目的語節として `ut` 節が置かれており、「あなたがそれを取り除くことを(提示の訴えによって)達成する」という意味になる。
  5. §10.4.5.4domino agri — 与格であり、受動の動形容詞 `cauendum sit` の動作主ではなく、保証が提供される対象(「土地の所有者に対して」)を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §10.4.5.pr-10.4.5.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:10.4.5.pr-10.4.5.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。