Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §10.3.7.pr-10.3.7.13

永小作地や各種権利における共有物分割訴訟と裁判官の職務

1702 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

永小作地、プブリキアーナ訴訟、占有原因、質権、用益権などの状況下における共有物分割訴訟の適用範囲と、その際における裁判官の職務および売買関係等の処理について論じる。

[IDEM libro uicensimo ad edictum.
[同じく、『告示註釈』第20巻。
] §10.3.7.prCommuni diuidundo iudicium locum habet et in uectigali agro.
] 共有物分割訴訟は、永小作地においても適用される。
uectigalis ager an regionibus diuidi possit, uidendum: magis autem debet iudex abstinere huiusmodi diuisione: alioquin praestatio uectigalis confundetur.
永小作地が区画によって分割されうるかどうかは、検討を要する。 しかし、裁判官はこのような分割をむしろ控えるべきである。 さもなければ、永小作料の支払いが錯雑することになるからである。
§10.3.7.1Neratius scribit arbitrum, si regionibus fundum non uectigalem diuisum duobus adiudicauerit, posse quasi in duobus fundis seruitutem imponere.
ネラティウスは、永小作地でない土地を区画によって分割して二人に割り当てる場合、仲裁人はあたかも二つの土地の間であるかのように地役権を設定することができる、と書いている。
§10.3.7.2Qui in rem Publicianam habent, etiam communi diuidundo iudicium possunt exercere.
プブリキアーナ対物訴訟を有する者たちも、共有物分割訴訟を行うことができる。
§10.3.7.3Ex quibusdam autem causis uindicatio cessat, si tamen iusta causa est possidendi, utile communi diuidundo competit, ut puta si ex causa indebiti soluti res possideatur.
しかし、特定の原因によって対物返還請求が認められないとしても、占有することの正当な原因があるならば、準用の共有物分割訴訟が認められる。 例えば、非債弁済の原因に基づいて物が占有されている場合である。
§10.3.7.4Inter praedones autem hoc iudicium locum non habet, nec si precario possideant locum habebit nec si clam, quia iniusta est possessio ista, precaria uero iusta quidem, sed quae non pergat ad iudicii uigorem.
しかし、不法占有者の間ではこの訴訟は適用されず、使用貸借的に占有している場合にも適用されず、隠秘に占有している場合にも適用されない。 なぜなら、それらの占有は不法だからであり、他方、使用貸借的占有は正当ではあるが、訴訟の効力を生じさせる段階にまでは至らないからである。
§10.3.7.5Iulianus scribit, si alter possessor prouocet, alter dicat eum ui possidere, non debere hoc iudicium dari nec post annum quidem, quia placuit etiam post annum in eum qui ui deiecit interdictum reddi.
ジュリアヌスは次のように書いている。 もし一方の占有者が訴訟を提起し、他方が彼について「暴力によって占有している」と主張する場合、この訴訟は1年を経過した後であっても与えられるべきではない。 なぜなら、暴力によって排除した者に対しては、1年経過後であっても差止命令が与えられると決定されたからである。
et si precario, inquit, dicat eum possidere, adhuc cessabit hoc iudicium, quia et de precario interdictum datur.
そして、もし「使用貸借的に」彼が占有していると他方が主張する場合も、この訴訟はやはり認められない、と彼は言う。 なぜなら、使用貸借に関しても差止命令が与えられるからである。
sed et si clam dicatur possidere qui prouocat, dicendum esse ait cessare hoc iudicium: nam de clandestina possessione competere interdictum inquit.
さらに、提起する者が「隠秘に」占有していると主張される場合にも、この訴訟は認められないと言うべきである、と彼は言う。 なぜなら、隠秘の占有に関しても差止命令が認められるからである、と彼は言う。
§10.3.7.6Si duo sint qui rem pignori acceperunt, aequissimum esse utile communi diuidundo iudicium dari.
もし物を質に受け取った者が二人いる場合、準用の共有物分割訴訟が与えられるのが極めて公平である。
§10.3.7.7Sed et si de usu fructu sit inter duos controuersia, dari debet.
また、二人の間で用益権に関して争いがある場合にも、それは与えられるべきである。
§10.3.7.8Item si duo a praetore missi sint in possessionem legatorum: est enim iusta causa possidendi custodiae gratia.
同様に、二人がプラエトルによって遺贈物の占有に置かれた場合もそうである。 なぜなら、保全を目的とする占有には正当な原因があるからである。
ergo et si duo uentres, idem erit dicendum: quod habet rationem.
したがって、二人の胎児が占有に置かれた場合も、同じことが言われるべきであり、これには理がある。
§10.3.7.9Plane si iam damni infecti missus iussus sit possidere, non erit huic utili iudicio locus, cum uindicationem habere possit.
明らかに、もしすでに生ずるおそれのある損害に関して占有命令を受けた場合、その者は対物返還請求を有することができるため、この準用の訴訟の余地はない。
§10.3.7.10Cum de usu fructu communi diuidundo iudicium agitur, iudex officium suum ita diriget, ut uel regionibus eis uti frui permittat: uel locet usum fructum uni ex illis: uel tertiae personae, ut hi pensiones sine ulla controuersia percipiant: uel si res mobiles sint, etiam sic poterit, ut inter eos conueniat caueantque per tempora se usuros et fruituros, hoc est ut apud singulos mutua uice certo tempore sit usus fructus.
共有の用益権について分割訴訟が行われる場合、裁判官はその職務を次のように方向づける。 すなわち、あるいは彼らに対して区画によってそれを使用・収益することを認めるか、あるいはそのうちの一人に用益権を賃貸するか、あるいは第三者に賃貸して彼らが何らの争いもなく賃貸料を収受できるようにするか、あるいは、もし動産であるならば、彼らの間で合意がなされ、交代で使用・収益することを保証し合うようにすることも可能である。 すなわち、各自のもとで交互に特定の期間、用益権が存在するようにすることである。
§10.3.7.11Neque colonis neque eis qui depositum susceperunt hoc iudicium competit, quamuis naturaliter possideant.
小作人にも、寄託を受けた者にも、この訴訟は認められない。 たとえ彼らが自然占有をしているとしても。
§10.3.7.12Inter eos, qui pignori acceperunt, talis diuisio fieri debet, ut non uero pretio aestimetur pars, sed in tantum dumtaxat, quantum pro ea parte debetur, et adsignetur quidem pignus uni ex creditoribus, licentia tamen non denegatur debitori debitum offerre et pignus suum luere.
物を質に受け取った者たちの間では、次のような分割がなされるべきである。 すなわち、持分が実際の価格によって評価されるのではなく、その持分に対して債務がある限度でのみ評価され、質物は債権者の一人に割り当てられるが、債務者に対しては、債務を提供して自己の質物を取り戻す自由が拒否されるわけではない。
idemque dicitur et si possessor pignoris litis aestimationem pigneraticiam in rem agenti offerat.
また、もし質物の占有者が、質権に基づく対物訴訟を提起する者に対して訴訟評価額を提供する場合にも、同様のことが言われる。
§10.3.7.13Si debitor communis praedii partem pignori dedit et a domino alterius partis prouocatus creditor eius aut ab alio creditore alterius debitoris licendo superauit et debitor eius cui res fuit adiudicata uelit partem suam praedii reciperare soluto eo quod ipse debuit: eleganter dicitur non esse audiendum, nisi et eam partem paratus sit reciperare, quam creditor per adiudicationem emit.
もし債務者が共有地の一部を質に入れ、他の部分の所有者から挑まれたその債権者が、あるいは他の債務者の別の債権者から挑まれて競売で競り勝ち、その物がその債権者に割り当てられた場合に、その債務者が、自己が負っていた債務を支払うことによって自己の土地の部分を取り戻したいと望むなら、債権者が割り当てによって購入したその部分をも引き取る準備ができていない限り、その債務者は聞き入れられるべきではないと、洗練された形で言われている。
nam et si partem uendideris rei et prius, quam traderes emptori, communi diuidundo iudicio prouocatus fueris aliaque pars tibi adiudicata sit, consequenter dicitur ex empto agi non posse, nisi totam rem suscipere fuerit paratus, quia haec pars beneficio alterius uenditori accessit: quin immo etiam ex uendito posse conueniri emptorem, ut recipiat totum: solum illud spectandum erit, num forte fraus aliqua uenditoris interuenit.
なぜなら、もしあなたが物の一部を売却し、それを買主に引き渡す前に、共有物分割訴訟に挑まれて、他の部分があなたに割り当てられた場合も、全体を引き受ける準備ができていない限り、買主は売買契約に基づく訴訟を提起することはできないと言われているからである。 なぜなら、この部分は他方の利益によって売主に加わったからである。 それどころか、全体を引き取るように、売買契約に基づく訴訟によって買主を訴えることさえ可能である。 ただ、売主の側に何らかの詐欺的行為が介在しなかったかどうかだけが考慮されるべきである。
sed et si distracta parte cesserit uictus licitatione uenditor, aeque, pretium ut restituat, ex empto tenebitur.
しかし、一部が売却された後に、売主が競売に敗れて手放した場合も同様に、代金を返還するために、売買契約に基づく訴訟によって責任を負う。
haec eadem et in mandato ceterisque huius generis iudiciis seruantur.
これらの同じ原則は、委任やその他この種の訴訟においても守られる。

語釈・文法注

  1. §10.3.7.pruectigalis ager — 永小作地(uectigalis ager)は、公有地が永代賃貸され地代(uectigal)が支払われる土地であり、物理的に区画分割(regionibus diuidere)すると地代の支払い関係が混乱する(confundetur)ため、裁判官は分割を避けるべきとされる。
  2. §10.3.7.4precaria uero iusta quidem — 使用貸借的占有(precario)は、暴力(ui)や隠秘(clam)のような違法な占有とは異なり、許諾に基づくため一応「正当(iusta)」な占有とされるが、いつでも返還を求められうるため、共有物分割訴訟という強力な訴訟関係を基礎づける効力(uigorem)を持たない。
  3. §10.3.7.13eleganter dicitur non esse audiendum — 債務者の請求が聞き入れられない(non esse audiendum)とする判断の根拠。債権者が共有物分割訴訟における競売で他方の持分まで買い取ることになった以上、債務者は自己の元の持分だけを都合よく回収することはできず、全体を引き取る負担(nisi et eam partem...)を受け入れるべきとされる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §10.3.7.pr-10.3.7.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:10.3.7.pr-10.3.7.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。