[ULPIANUS libro secundo disputationum.
[ウルピアーヌス、議論集第2巻。
] §10.2.49.prQui erat heres ex parte institutus, testatorem iussus a praetore sepelire seruum, cui erat testamento data libertas, ideo distraxit duplamque promissit et ex ea cautione conuentus praestitit: quaesitum est, an familiae erciscundae iudicio consequatur, quod ex duplae stipulatione abest.
] 一部の相続分に指定された相続人であった者が、法務官から遺言者を埋葬するよう命じられ、そのために遺言で自由を与えられていた奴隷を売却し、かつ二倍額を約束し、その保証に基づいて訴えられて支払った。 このとき、彼が二倍額の約定によって失ったものを、遺産分割の訴えによって回収できるかどうかが問われた。
primo uideamus, an hic debuerit duplam cauere.
まず、この者が二倍額の保証をすべきであったかどうかを見てみよう。
et mihi uidetur non debuisse: hi enim demum ad duplae cautionem compelluntur, qui sponte sua distrahunt: ceterum si officio distrahentis fungitur, non debet adstringi, non magis quam si quis ad exsequendam sententiam a praetore datus distrahat: nam et hic in ea condicione est, ne cogatur implere quod coguntur hi qui suo arbitrio distrahunt: nam inter officium suscipientis et uoluntatem distrahentis multum interest.
そして私には、すべきではなかったと思われる。 なぜなら、自発的に売却する者たちだけが、二倍額の保証を強制されるからである。 しかし、もし売却する者の任務を果たしているのであれば、義務を負わされるべきではない。 それは、判決を執行するために法務官から指定されて売却する者がそうであるのと同様である。 なぜなら、彼もまた、自らの裁量で売却する者が強制されることを履行するように強制されないという状況にあるからである。 すなわち、任務を引き受ける者の義務と、売却する者の自発的な意思との間には、大きな違いがあるからである。
quapropter re quidem integra stipulationem duplae interponere non debuit, sed decernere praetor debet esse emptori aduersus heredem existentem actionem ex empto, si res distracta fuisset euicta.
それゆえ、事態が未だ手つかずであるならば、二倍額の約定を差し挟むべきではなく、むしろ法務官は、売却された物が追奪された場合には、買主に対して、確定する相続人に対する売主としての訴えを認める旨を裁定すべきである。
si autem heres errauit et cauit et seruus perueniat ad libertatem, stipulatio committetur: quae si fuerit commissa, aequum erit utilem actionem ei aduersus coheredem dari deficiente directo iudicio familiae erciscundae, ne in damno moretur.
しかし、もし相続人が誤って保証をしてしまい、かつ奴隷が自由を得るに至ったならば、約定の条件が満たされることになる。 この条件が満たされた場合、彼が損失を被ったままにならないよう、直接の遺産分割の訴えが認められないときには、共同相続人に対する準用訴訟が彼に与えられるのが公平であろう。
nam ut familiae erciscundae iudicio agere quis possit, non tantum heredem esse oportet, uerum ex ea causa agere uel conueniri, quam gessit quodque admisit, posteaquam heres effectus sit: ceterum cessat familiae erciscundae actio.
なぜなら、遺産分割の訴えによって訴訟を提起できるためには、単に相続人であることだけでなく、相続人となった後に自らが行った行為や容認した事由に基づいて、訴えを提起し、または訴えられることが必要だからである。 そうでなければ、遺産分割の訴えは成り立たない。
et ideo si ante, quam quis sciret se heredem esse, in hereditate aliquid gesserit, familiae erciscundae iudicio non erit locus, quia non animo heredis gessisse uidetur.
それゆえ、もしある者が自身が相続人であることを知る前に、相続財産に関して何らかの行為を行った場合、相続人としての意思をもって行ったとはみなされないため、遺産分割の訴えの余地はない。
quare qui ante aditam hereditatem quid gessit, ueluti si testatorem sepeliuit, familiae erciscundae iudicium non habet: sed si post aditam hereditatem id fecit, consequenter dicemus familiae erciscundae iudicio consequi eum posse sumptum quem fecit in funus.
したがって、相続承認前に何らかの行為を行った者、例えば遺言者を埋葬した者は、遺産分割の訴えを利用できない。 しかし、もし相続承認後にそれを行ったのであれば、彼は葬儀に費やした費用を遺産分割の訴えによって回収できると、当然に言うべきである。