[ULPIANUS libro nono decimo ad edictum. ] §10.2.20.prSi filia nupta, quae dotem conferre debuit, per errorem coheredum ita cauit, ut, quod a marito reciperasset, pro partibus hereditariis solueret, nihilo minus arbitrum familiae erciscundae sic arbitraturum Papinianus scribit, ut, etiamsi constante matrimonio ipsa diem suum obierit, conferatur dos: nam imperita, inquit, coheredum iurisdictionis formam mutare non potuit.
[ウルピアーヌス、告示注解第十九巻] 持参金を持ち寄る義務のある既婚の娘が、共同相続人の誤りによって、夫から回収したものを相続分に応じて支払うという方法で保証をしたとしても、それにもかかわらず遺産分割裁判官は、たとえ婚姻の継続中に彼女自身が死亡したとしても持参金が持ち寄られるべきであると裁定するだろう、とパピニアヌスは書いている。 なぜなら、彼が言うには、共同相続人の無知は法の管轄の形式を変更することができなかったからである。
§10.2.20.1Si filius familias iussu patris obligatus sit, debebit hoc debitum praecipere: sed et si in rem patris uertit, idem placet.
もし家の子が父の命令によって債務を負ったならば、彼はこの債務をあらかじめ差し引いて受け取るべきである。 しかし、もしそれが父の利益に帰した場合でも、同様のことが承認される。
et si de peculio, peculium praecipiet: et ita imperator noster rescripsit.
また、もし特有財産に関するものであれば、特有財産をあらかじめ受け取る。 そして、我らの皇帝はこのように勅答された。
§10.2.20.2Hoc amplius filius familias heres institutus dotem uxoris suae praecipiet, nec immerito, quia ipse onera matrimonii sustinet.
さらに、相続人に指定された家の子は、自分の妻の持参金をあらかじめ受け取る。 そしてそれは当然である。 なぜなら、彼自身が婚姻の負担を支えているからである。
integram igitur dotem praecipiet et cauebit defensum iri coheredes, qui ex stipulatu possunt conueniri.
したがって、彼は持参金全額をあらかじめ受け取り、約束に基づいて訴えられる可能性のある共同相続人たちが防衛されることを保証する。
idem et si alius dotem dedit et stipulatus est.
別の者が持参金を与えて約束した場合も同様である。
nec solum uxoris suae dotem, sed etiam filii sui uxoris, quasi hoc quoque matrimonii onus ad ipsum spectet, quia filii onera et nurus ipse adgnoscere necesse habet.
そして自身の妻の持参金だけでなく、自分の息子の妻の持参金についても同様である。 あたかもこの婚姻の負担も彼自身に帰するかのように。 なぜなら、息子の、また嫁の負担は、彼自身が引き受ける必要があるからである。
praecipere autem non solum patri datam dotem filium oportere, uerum etiam ipsi filio Marcellus scribit, sed filio datam tamdiu, quamdiu peculium patitur uel in rem patris uersum sit.
しかし、マルケルスは、父に与えられた持参金だけでなく、子自身に与えられた持参金についても、子が先取りしなければならないと書いている。 ただし、子に与えられた持参金については、特有財産がそれを許容するか、または父の利益に帰した限りにおいてである。
§10.2.20.3Si pater inter filios sine scriptura bona diuisit et onera aeris alieni pro modo possessionum distribuit, non uideri simplicem donationem, sed potius supremi iudicii diuisionem Papinianus ait.
もし父が、書面によらずに子らの間で財産を分割し、負債の負担を所有分の割合に応じて分配した場合、それは単純な贈与ではなく、むしろ最終の意思による分割とみなされる、とパピニアヌスは言う。
plane, inquit, si creditores eos pro portionibus hereditariis conueniant et unus placita detrectet, posse cum eo praescriptis uerbis agi, quasi certa lege permutationem fecerint, scilicet si omnes res diuisae sint.
明らかに、と彼は言う、もし債権者たちが彼らを相続分に応じて訴え、そして一人が取り決めを拒絶する場合、彼に対して処方言を用いた訴えを提起することができる。 まるで特定の条件のもとで交換を行ったかのように。 もちろん、すべての財産が分割されている場合であるが。
§10.2.20.4Familiae erciscundae iudicium amplius quam semel agi non potest nisi causa cognita: quod si quaedam res indiuisae relictae sunt, communi diuidundo de his agi potest.
遺産分割の裁判は、事由の審理がない限り、二度以上行われることはできない。 しかし、もし一部の財産が分割されないまま残された場合には、これらについて共有物分割の訴えを起こすことができる。
§10.2.20.5Papinianus ait, si uni ex heredibus onus aeris alieni iniungatur citra speciem legati, officio iudicis familiae erciscundae cognoscentis suscipere eum id oportere, sed non ultra dodrantem portionis suae, ut quadrantem illibatum habeat: indemnes igitur coheredes suos praestare cauebit.
パピニアヌスは言う。 もし共同相続人の一人のみに、遺贈の形式をとらずに負債の負担が課されるならば、遺産分割を審理する裁判官の職務により、彼はそれを引き受けるべきであるが、自身の持分の4分の3を超えてはならず、4分の1を無傷で保持するようにすべきである。 したがって、彼は共同相続人たちに損害を与えないよう保証しなければならない。
§10.2.20.6Idem scribit et si filius in muneribus publicis, in quibus pater ei consentit, reliquatus est et pro parte heres scriptus est, hoc quoque debere praecipere, quia et hoc patris aes alienum fuit: sed si qua munera post mortem patris suscepit, ab his heredes patris soluti sunt.
彼はまた書いている。 もし子が、父の同意した公職において債務を負い、そして相続人に指定されているならば、彼はこの債務をもあらかじめ受け取るべきである。 なぜならこれもまた父の負債であったからである。 しかし、もし彼が父の死後に何らかの公職を引き受けたのであれば、これらから父の相続人たちは免除される。
§10.2.20.7Neratius autem respondit: eum, qui plures filios habet, unum ex filiis ἀγωνοθεσίαν suscepturum professum esse et priusquam honore fungeretur, mortuum esse omnibus filiis heredibus institutis, et quaesitum esse, an is filius, quod in eam rem impendisset, familiae erciscundae consequaetur: eique respondisse nulla actione idem consequi posse, quod merito displicet.
他方、ネラティウスは以下のように回答した。 複数の息子を持つある者が、息子の一人が競技主催を引き受けることを言明し、その公職を果たす前に死亡し、すべての息子たちが相続人に指定された。 そして、その息子がその件に費やしたものを、遺産分割の訴えによって回収できるかが問われた。 そして彼は、いかなる訴えによってもそれを回収することはできないと回答した。 これは当然ながら不満を抱かせる。
debet itaque hoc in familiae erciscundae iudicium uenire.
したがって、この費用は遺産分割の裁判において考慮されるべきである。
§10.2.20.8Item Papinianus scribit, si maritus alterum ex heredibus onus dotis soluendae, quae in stipulationem uenit, suscipere iussit et mulier aduersus utrumque dirigat dotis petitionem, coheredem esse defendendum ab eo, qui suscipere onus iussus est.
またパピニアヌスは書いている。 もし夫が、約束の対象となっている持参金を支払うという負担を、相続人の一方に引き受けるよう命じ、そして妻が双方に対して持参金の返還請求を向けるならば、共同相続人は、その負担を引き受けるよう命じられた者によって防衛されなければならない。
sed legata, quae ab utroque pro dote data electa dote retinentur, in compendio coheredis esse, qui debito leuatur, non oportet, uidelicet ut coheres, qui onus aeris alieni suscepit, officio iudicis legatum consequaetur.
しかし、持参金の代わりに与えられた遺贈が、妻が持参金を選択したことによって保持される場合、これが債務を免除された共同相続人の利益となることは不当である。 すなわち、負債の負担を引き受けた共同相続人が、裁判官の職務により、その遺贈を回収すべきである。
et uerum est hoc, nisi aliud testator edixit.
そして遺言者が別のことを規定したのでない限り、これは正しい。
§10.2.20.9Idem scribit, quod uni ex coheredibus statuliber condicionis implendae nomine dedit de peculio, in hoc iudicium non uenire nec communicari debere:
彼はまた書いている。 条件付解放奴隷が条件履行のために共同相続人の一人に特有財産から与えたものは、この裁判に持ち込まれるべきではなく、共有されるべきでもないと。