Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §1.8.1.pr-1.8.1.1

財産の基本区分と神法物・人法物・有体物

149 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ガイウスは財産の基本的区分について、神法上の物と人法上の物への大別、および有体物と無体物への区分を論じる。

[GAIUS libro secundo institutionum.
[ガイウス『法学提要』第二巻。
] §1.8.1.prSumma rerum diuisio in duos articulos deducitur: nam aliae sunt diuini iuris, aliae humani.
] 物(財産)の最大の区分は二つの項目に帰着する。 すなわち、あるものは神法に属し、他のものは人法に属する。
diuini iuris sunt ueluti res sacrae et religiosae.
神法に属するものは、例えば神聖物および宗教物である。
sanctae quoque res, ueluti muri et portae, quodammodo diuini iuris sunt.
また神聖なる物、例えば城壁や門も、ある意味で神法に属する。
quod autem diuini iuris est, id nullius in bonis est: id uero, quod humani iuris est, plerumque alicuius in bonis est, potest autem et nullius in bonis esse: nam res hereditariae, antequam aliquis heres existat, nullius in bonis sunt.
ところで、神法に属するものは、誰の財産にも属さない。 しかし、人法に属するものは、大抵は誰かの財産に属するが、誰の財産にも属さないこともあり得る。 なぜなら、相続財産は、相続人が出現する前は、誰の財産にも属さないからである。
hae autem res, quae humani iuris sunt, aut publicae sunt aut priuatae.
そして、これら人法に属する物は、公有物か、または私有物である。
quae publicae sunt, nullius in bonis esse creduntur, ipsius enim uniuersitatis esse creduntur: priuatae autem sunt, quae singulorum sunt.
公有物であるものは、誰の財産にも属さないと考えられており、実際、団体自体のものと考えられている。 一方、私有物とは、個々の人のものである。
§1.8.1.1Quaedam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales.
さらに、ある物は有体物であり、ある物は無体物である。
corporales hae sunt, quae tangi possunt, ueluti fundus homo uestis aurum argentum et denique aliae res innumerabiles: incorporales sunt, quae tangi non possunt, qualia sunt ea, quae in iure consistunt, sicut hereditas, usus fructus, obligationes quoquo modo contractae.
有体物とは、触れることができるものであり、例えば土地、奴隷(人)、衣服、金、銀、その他無数の物である。 無体物とは、触れることができないものであり、権利の中に存在するようなもの、例えば、相続権、使用収益権、いかなる方法であれ契約された債務(債権関係)がそれである。
nec ad rem pertinet, quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, ueluti fundus homo pecunia: nam ipsum ius successionis et ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est.
相続財産の中に有体物が含まれていることは問題ではない。 なぜなら、土地から収穫される果実も有体物であり、また何らかの債務によって我々に支払われるべきものも大抵は有体物(例えば、土地、奴隷、金銭)であるが、相続権それ自体、使用収益権それ自体、債務という権利それ自体は無体物だからである。
eodem numero sunt et iura praediornm urbanorum et rusticorum, quae etiam seruitutes uocantur.
都市地役権および農地地役権(これらは地役権とも呼ばれる)も、同じ部類に属する。

語釈・文法注

  1. §1.8.1.prdiuini iuris — 記述属格(性質の属格)であり、「神法に属する、神法上の」を意味する。対比される humani iuris も同様の構造である。
  2. §1.8.1.prnullius in bonis est — 「誰の財産の中にもない」すなわち「誰の所有にも属さない」を意味する。nullius は不変化代名詞 nemo の単数属格であり、in bonis は「〜の財産に属する」というローマ法の技術的表現である。
  3. §1.8.1.prquodammodo — 「ある意味で」を意味する副詞。城壁(muri)や門(portae)のような「神聖なる物」(res sanctae)は、神聖視されるものの、厳密には神や死者に捧げられた神聖物(sacrae)や宗教物(religiosae)ではないため、この限定語が添えられている。
  4. §1.8.1.1nec ad rem pertinet, quod — 非人称表現 ad rem pertinet(関係がある、重要である)の否定。主語は quod で始まる名詞節(「〜ということ」)である。
  5. §1.8.1.1eodem numero sunt — 直訳すると「同じ数の中に(分類に)ある」。eodem numero は奪格であり、ここでは無体物(res incorporales)の分類と同じグループに属するという意味で用いられている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §1.8.1.pr-1.8.1.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:1.8.1.pr-1.8.1.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。