[GAIUS libro secundo institutionum.
[ガイウス『法学提要』第二巻。
] §1.8.1.prSumma rerum diuisio in duos articulos deducitur: nam aliae sunt diuini iuris, aliae humani.
] 物(財産)の最大の区分は二つの項目に帰着する。 すなわち、あるものは神法に属し、他のものは人法に属する。
diuini iuris sunt ueluti res sacrae et religiosae.
神法に属するものは、例えば神聖物および宗教物である。
sanctae quoque res, ueluti muri et portae, quodammodo diuini iuris sunt.
また神聖なる物、例えば城壁や門も、ある意味で神法に属する。
quod autem diuini iuris est, id nullius in bonis est: id uero, quod humani iuris est, plerumque alicuius in bonis est, potest autem et nullius in bonis esse: nam res hereditariae, antequam aliquis heres existat, nullius in bonis sunt.
ところで、神法に属するものは、誰の財産にも属さない。 しかし、人法に属するものは、大抵は誰かの財産に属するが、誰の財産にも属さないこともあり得る。 なぜなら、相続財産は、相続人が出現する前は、誰の財産にも属さないからである。
hae autem res, quae humani iuris sunt, aut publicae sunt aut priuatae.
そして、これら人法に属する物は、公有物か、または私有物である。
quae publicae sunt, nullius in bonis esse creduntur, ipsius enim uniuersitatis esse creduntur: priuatae autem sunt, quae singulorum sunt.
公有物であるものは、誰の財産にも属さないと考えられており、実際、団体自体のものと考えられている。 一方、私有物とは、個々の人のものである。
§1.8.1.1Quaedam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales.
さらに、ある物は有体物であり、ある物は無体物である。
corporales hae sunt, quae tangi possunt, ueluti fundus homo uestis aurum argentum et denique aliae res innumerabiles: incorporales sunt, quae tangi non possunt, qualia sunt ea, quae in iure consistunt, sicut hereditas, usus fructus, obligationes quoquo modo contractae.
有体物とは、触れることができるものであり、例えば土地、奴隷(人)、衣服、金、銀、その他無数の物である。 無体物とは、触れることができないものであり、権利の中に存在するようなもの、例えば、相続権、使用収益権、いかなる方法であれ契約された債務(債権関係)がそれである。
nec ad rem pertinet, quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, ueluti fundus homo pecunia: nam ipsum ius successionis et ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est.
相続財産の中に有体物が含まれていることは問題ではない。 なぜなら、土地から収穫される果実も有体物であり、また何らかの債務によって我々に支払われるべきものも大抵は有体物(例えば、土地、奴隷、金銭)であるが、相続権それ自体、使用収益権それ自体、債務という権利それ自体は無体物だからである。
eodem numero sunt et iura praediornm urbanorum et rusticorum, quae etiam seruitutes uocantur.
都市地役権および農地地役権(これらは地役権とも呼ばれる)も、同じ部類に属する。