Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §1.3.32.pr-1.3.32.1

成文法の欠缺における慣習法の適用と効力

51 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

成文法を欠く事案における、慣習法やそれに準ずる法、ローマ市の法の適用順序を示し、慣習法が成文法と同様に民衆の意思に基づき拘束力を持ち、不使用による法の廃止もあり得ることを論じる。

[IULIANUS libro LXXXIIII digestorum. ] §1.3.32.prDe quibus causis scriptis legibus non utimur, id custodiri oportet, quod moribus et consuetudine inductum est: et si qua in re hoc deficeret, tunc quod proximum et consequens ei est: si nec id quidem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, seruari oportet.
[ユリアヌス『学説彙纂』第84巻] 我々が成文法を用いない事例については、慣行と習慣によって導入された事柄が遵守されなければならない。 そして、もし何らかの点においてこれが欠けているならば、そのときは、それに最も近くかつ引き続く事柄が[遵守されるべきである]。 もしそれすらも明らかでないならば、そのときは、ローマ市が用いている法が遵守されなければならない。
§1.3.32.1Inueterata consuetudo pro lege non immerito custoditur, et hoc est ius quod dicitur moribus constitutum.
古くからの習慣が法として遵守されるのはもっともなことであり、これが慣行によって確立されたと言われる法である。
nam cum ipsae leges nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probauit, tenebunt omnes: nam quid interest suffragio populus uoluntatem suam declaret an rebus ipsis et factis? quare rectissime etiam illud receptum est, ut leges non solum suffragio legis latoris, sed etiam tacito consensu omnium per desuetudinem abrogentur.
なぜなら、法それ自体が、民衆の決定によって受け入れられたという以外のいかなる理由によっても我々を拘束しないのであるから、民衆が成文なしに承認した事柄もまた、当然のこととして、すべての人々を拘束するからである。 なぜなら、民衆がその意思を投票によって表明するのか、あるいは行為や事実そのものによって表明するのか、何の差があろうか。 それゆえ、法が立法者の投票によってだけでなく、不使用によるすべての人の黙示の合意によっても廃止されるということは、きわめて正当に受け入れられている。

語釈・文法注

  1. §1.3.32.prDe quibus causis — 関係詞の連結。quibus は前文を受けるのではなく、主節の id, quod... と相関関係にある関係形容詞。「〜するようなそれらの事例については(de causis, in quibus...)」の意味を形成している。
  2. §1.3.32.prquod proximum et consequens ei est — 主節の動詞句 "id custodiri oportet" が省略されており、構造上は "tunc [id custodiri oportet] quod proximum..." と補う。ei は先行の "moribus et consuetudine" を指す与格。
  3. §1.3.32.1nam cum ipsae leges nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probauit, tenebunt omnes — 原因を表す cum 節(teneant, 接続法現在)と、未来の帰結を示す主節(tenebunt, 直説法未来)による論理的対比構造。副詞 "merito"(当然ながら、もっともに)が主節全体を修飾している。
  4. §1.3.32.1ut leges non solum suffragio legis latoris, sed etiam tacito consensu omnium per desuetudinem abrogentur — 非人称受動態 "receptum est" の実質的な主語となる名詞的 ut 節(接続法受動態現在 abrogentur)。指示代名詞 illud の内容を具体的に説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §1.3.32.pr-1.3.32.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:1.3.32.pr-1.3.32.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。