Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §1.2.2.pr-1.2.2.8

王政期の法から十二表法と平民会決議までの歴史

14 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ポンポニウスはローマ法発展の歴史をたどり、王政期の法、十二表法の制定過程、法学者による市民法解釈と法律による訴訟の誕生、そして平民会決議が法律と同等の効力を得るに至った歴史的経緯を解説している。

[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.prNecessarium itaque nobis uidetur ipsius iuris originem atque processum demonstrare.
[ポンポニウス、便覧第1巻] したがって、我々にとっては法それ自体の起源と発展を示すことが必要であると思われる。
§1.2.2.1Et quidem initio ciuitatis nostrae populus sine lege certa, sine iure certo primum agere instituit omniaque manu a regibus gubernabantur.
そして実に、我が市民社会の初期においては、民衆は最初は特定の法律もなく、特定の法もなしに行動し始め、すべての事柄は王たちによって直接の支配のもとに管理されていた。
§1.2.2.2Postea aucta ad aliquem modum ciuitate ipsum Romulum traditur populum in triginta partes diuisisse, quas partes curias appellauit propterea quod tunc reipublicae curam per sententias partium earum expediebat.
その後、市民社会がある程度増大したとき、ロムルス自身が民衆を三十の部分に分割したと伝えられている。 彼はこれらの部分をクリアと呼んだが、それは彼が当時、それらの部分の決議を通じて国家の管理を執り行っていたからである。
et ita leges quasdam et ipse curiatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges.
そしてこのようにして、彼自身も民衆にいくつかのクリア法を提案し、それに続く王たちも提案した。
quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati Corinthii filius, ex principalibus uiris.
これらはすべて、コリントス人デマラトスの子であるスペルブスが主要な人物の一人として在世していた時代の人であったセクストゥス・パピリウスの書物の中に書き残されて現存している。
is liber, ut diximus, appellatur ius ciuile Papirianum, non quia Papirius de suo quicquam ibi adiecit, sed quod leges sine ordine latas in unum composuit.
この書物は、すでに述べたように、パピリウス市民法と呼ばれているが、それはパピリウスがそこに自分自身から何かを付け加えたからではなく、秩序なしに制定された法律を一つにまとめたからである。
§1.2.2.3Exactis deinde regibus lege tribunicia omnes leges hae exoleuerunt iterumque coepit populus Romanus incerto magis iure et consuetudine aliqua uti quam per latam legem, idque prope uiginti annis passus est.
その後、王たちが追放されると、護民官法によってこれらの法律はすべて廃れ、ローマの民衆は再び、制定された法律によるよりも、むしろ不確定な法と何らかの慣習を用いるようになり、この状態をほぼ二十年間にわたって甘受した。
§1.2.2.4Postea ne diutius hoc fieret, placuit publica auctoritate decem constitui uiros, per quos peterentur leges a Graecis ciuitatibus et ciuitas fundaretur legibus: quas in tabulas eboreas perscriptas pro rostris composuerunt, ut possint leges apertius percipi: datumque est eis ius eo anno in ciuitate summum, uti leges et corrigerent, si opus esset, et interpretarentur neque prouocatio ab eis sicut a reliquis magistratibus fieret.
その後、このことがこれ以上長く続かないように、公の権威によって十人委員会を組織し、彼らを通じてギリシアの都市国家から法律を求め、国家を法律によって基礎づけることが決定された。 彼らはそれらを象牙の板に書き写して、演壇の前に配置した。 それは法律がより明白に理解されうるようにするためであった。 そして彼らには、その年、国家における最高権力が与えられた。 それは彼らが法律を、必要なら修正し、解釈するためであり、また他の政務官からとは異なり、彼らに対しては上訴がなされないためであった。
qui ipsi animaduerterunt aliquid deesse istis primis legibus ideoque sequenti anno alias duas ad easdem tabulas adiecerunt: et ita ex accedenti appellatae sunt leges duodecim tabularum.
彼ら自身、これらの最初の法律に何か欠けているところがあることに気づき、それゆえ翌年、同じ板にさらに二枚を付け加えた。 そしてこのようにして、追加されたものから十二表法と呼ばれるようになった。
quarum ferendarum auctorem fuisse decemuiris Hermodorum quendam Ephesium exulantem in Italia quidam rettulerunt.
これらの法律を制定するにあたり、イタリアに亡命していたエペソスのあるエルモドロスという者が、十人委員たちにとっての助言者であったと、ある人々は伝えている。
§1.2.2.5His legibus latis coepit (ut naturaliter euenire solet, ut interpretatio desideraret prudentium auctoritatem) necessariam esse disputatione fori.
これらの法律が制定されると(解釈が専門家の権威を必要とするようになるのは自然な成り行きであるが)、法廷での議論が必要不可欠なものになり始めた。
haec disputatio et hoc ius, quod sine scripto uenit compositum a prudentibus, propria parte aliqua non appellatur, ut ceterae partes iuris suis nominibus designantur, datis propriis nominibus ceteris partibus, sed communi nomine appellatur ius ciuile.
この議論と、書かれざるものとして専門家によって構築されて伝わったこの法は、法の他の部分がそれぞれ独自の名称で指示され、他の部分に固有の名前が与えられているのとは異なり、何か固有の名称では呼ばれず、共通の名称である市民法と呼ばれている。
§1.2.2.6Deinde ex his legibus eodem tempore fere actiones compositae sunt, quibus inter se homines disceptarent: quas actiones ne populus prout uellet institueret, certas sollemnesque esse uoluerunt: et appellatur haec pars iuris legis actiones, id est legitimae actiones.
その後、これらの法律から、ほぼ同じ時期に、人々が互いに争うための訴訟手続きが作成された。 民衆が望み通りにこれらの訴訟を開始することがないように、それらが一定の厳格な形式を持つことを彼らは望んだ。 そして、法のこの部分は法律による訴訟、すなわち法的な訴訟と呼ばれる。
et ita eodem paene tempore tria haec iura nata sunt: lege duodecim tabularum ex his fluere coepit ius ciuile, ex isdem legis actiones compositae sunt.
このようにして、ほぼ同時にこれら三つの法が誕生した。 十二表法によって市民法がそこから流れ出し始め、また同じ十二表法から法律による訴訟が作成された。
omnium tamen harum et interpretandi scientia et actiones apud collegium pontificum erant, ex quibus constituebatur, quis quoquo anno praeesset priuatis.
しかし、これらすべての解釈の知識と訴訟手続きは神官団のもとにあり、神官団の中から、毎年誰が私人間の裁判を主宰するかが定められていた。
et fere populus annis prope centum hac consuetudine usus est.
そして、民衆はほぼ百年間、この慣行に従っていた。
§1.2.2.7Postea cum Appius Claudius proposuisset et ad formam redegisset has actiones, Gnaeus Flauius scriba eius libertini filius subreptum librum populo tradidit, et adeo gratum fuit id munus populo, ut tribunus plebis fieret et senator et aedilis curulis.
その後、アッピウス・クラウディウスがこれらの訴訟手続きを提示し、一定の書式にまとめたとき、彼の書記官であり解放奴隷の息子であったグナエウス・フラウィウスが、その書物を盗み出して民衆に提供した。 その贈り物は民衆にとって非常に好ましかったため、彼は護民官、元老院議員、そして上級按察官になった。
hic liber, qui actiones continet, appellatur ius ciuile Flauianum, sicut ille ius ciuile Papirianum: nam nec Gnaeus Flauius de suo quicquam adiecit libro.
訴訟手続きを含んでいるこの書物は、あのパピリウス市民法と同様に、フラウィウス市民法と呼ばれている。 なぜなら、グナエウス・フラウィウスもまたその書物に自ら何かを付け加えたわけではないからである。
augescente ciuitate quia deerant quaedam genera agendi, non post multum temporis spatium Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui appellatur ius Aelianum.
市民社会が拡大するにつれて、ある種の訴訟手続きが欠けていたため、それから間もない時期に、セクストゥス・アエリウスが他の訴訟手続きを作成して書物を民衆に与え、これはアエリウス法と呼ばれている。
§1.2.2.8Deinde cum esset in ciuitate lex duodecim tabularum et ius ciuile, essent et legis actiones, euenit, ut plebs in discordiam cum patribus perueniret et secederet sibique iura constitueret, quae iura plebi scita uocantur.
その後、国家に十二表法と市民法が存在し、また法律による訴訟も存在していたとき、平民が貴族との不和に陥り、退去して自らのために法を制定することが生じた。 これらの法は平民会決議と呼ばれる。
mox cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege Hortensia: et ita factum est, ut inter plebis scita et legem species constituendi interesset, potestas autem eadem esset.
やがて平民が呼び戻されたとき、これらの平民会決議をめぐって多くの不和が生じたため、ホルテンシウス法によって、それらも法律と同様に遵守されることが決定された。 そしてこのようにして、平民会決議と法律との間には、制定の方式においては違いがあるものの、その効力は同一であるという状態になった。

語釈・文法注

  1. 1.2.2.2quibus Superbus Demarati Corinthii filius — 関係代名詞の形容詞的用法、あるいは「時の奪格」として機能する `quibus`(先行詞 `temporibus` を修飾)に導かれるこの関係節では、存在または統治を表す動詞(`regnauit` または `fuit` など)が省略されており、「コリントス人デマラトスの子、スペルブスが〔王であった、あるいは在世していた〕時代」を指す。
  2. 1.2.2.4quarum ferendarum auctorem fuisse decemuiris Hermodorum — 与格 `decemuiris` は、名詞 `auctor`(助言者、発起人)を修飾、または不定詞 `fuisse` とともに「十人委員たちにとって(助言者)であった」という意味を表す関係・利益の与格である。
  3. 1.2.2.5coepit ... necessariam esse disputatione fori — 動詞 `coepit` は対格不定詞構文 `necessariam esse` を従えているが、その意味上の主語となる名詞が主格・対格ではなく奪格の `disputatione` となっており、写本上の混乱・誤記が疑われる。文脈上、これは `disputatio fori` と同等に主語として扱われ、「法廷の議論が必要になり始めた」と解釈される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §1.2.2.pr-1.2.2.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:1.2.2.pr-1.2.2.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。