[POMPONIUS libro singulari enchiridii. ] §1.2.2.46Post hos quoque TUBERO fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam Quintum Ligarium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem.
彼らの後にまた、オフィリウスに学んだトゥベロがいた。 彼はパトリキであり、訴訟の弁護から市民法へと転向した。 特にクィントゥス・リガリウスを告発し、ガイウス・カエサルのもとで勝訴できなかった後のことであった。
is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario.
このクィントゥス・リガリウスとは、アフリカの海岸を保持していたときに、病身のトゥベロが上陸することや、水を汲むことを許さなかった人物であり、その廉でトゥベロは彼を告発し、キケロが弁護したのである。 キケロの非常に見事な演説が現存しており、『クィントゥス・リガリウス弁護論』と題されている。
Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.
トゥベロは公法および私法において極めて博識であると見なされており、両方の分野で数多くの書物を残した。 彼はまた古風な文体を用いて執筆することに努めたため、彼の書物はあまり好まれていない。
§1.2.2.47Post hunc maximae auctoritatis fuerunt ATEIUS CAPITO, qui Ofilium secutus est, et ANTISTIUS LABEO, qui omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio.
彼の後に、最大の権威を持っていたのは、オフィリウスに従ったアテイウス・カピトと、これら全員の講義を聴き、トレバティウスによって手ほどきを受けたアンティスティウス・ラベオであった。
ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fieret, honorem suscipere, sed plurimum studiis operam dedit: et totum annum ita diuiserat, ut Romae sex mensibus cum studiosis esset, sex mensibus secederet et conscribendis libris operam daret.
彼らのうち、アテイウスは執政官となった。 ラベオは、アウグストゥスから補充執政官となるための執政官職を提示されたときに、その名誉を受け入れることを拒み、もっぱら学問研究に努力を注いだ。 そして彼は一年をこのように分割していた。 すなわち、ローマで六ヶ月間を学徒たちとともに過ごし、六ヶ月間は退隠して書物を執筆することに努力を注ぐ、というように。
itaque reliquit quadringenta uolumina, ex quibus plurima inter manus uersantur.
こうして彼は四百巻を残し、そのうちの非常に多くが人々の手の中で読まれている。
hi duo primum ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradita fuerant, perseuerabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innouare instituit.
この二人が初めて、いわば異なる学派を作った。 すなわち、アテイウス・カピトは自分に伝承されていた事柄に固執したが、ラベオは、天賦の才能と学識への自信から(彼は知恵の他の諸学問にも努力を注いでいたのであるが)、非常に多くの新しい改革を試み始めた。
§1.2.2.48Et ita Ateio Capitoni MASSURIUS SABINUS successit, Labeoni NERUA, qui adhuc eas dissensiones auxerunt.
そしてこのようにして、アテイウス・カピトの後をマスリウス・サビヌスが継ぎ、ラベオの後をネルウァが継ぎ、彼らはそれらの相違をさらに増大させた。
hic etiam Nerua Caesari familiarissimus fuit.
このネルウァもまたカエサルと極めて親密であった。
Massurius Sabinus in equestri ordine fuit et publice primus respondit: posteaque hoc coepit beneficium dari, a Tiberio Caesare hoc tamen illi concessum erat.
マスリウス・サビヌスは騎士身分であり、公的に最初に回答を与えた。 その後、この恩恵が与えられるようになり始めたが、これはティベリウス・カエサルから彼に許されたことであった。
§1.2.2.49Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant.
そして、ついでに知っておくべきこととして、アウグストゥスの時代以前には、公的に回答を与える権利は元首たちによって与えられていたのではなく、自分の学問研究に自信を持つ者たちが、相談に来る者たちに回答を与えていた。 そして、彼らは回答を必ずしも捺印して与えていたわけではなく、大抵は彼ら自身が裁判官に書面を送るか、あるいは彼らに相談した者たちが証言していた。
primus diuus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, constituit, ut ex auctoritate eius responderent: et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit.
神君アウグストゥスが最初に、法の権威がより高められるように、彼の権威に基づいて回答を与えるよう規定した。 そしてその時代から、これが恩恵として請願されるようになり始めた。
et ideo optimus princeps Hadrianus, cum ab eo uiri praetorii peterent, ut sibi liceret respondere, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari solere et ideo, si quis fiduciam sui haberet, delectari se populo ad respondendum se praepararet.
そのため、最良の元首ハドリアヌスは、法務官経験者たちが自分たちに回答を与える許可を求めてきたときに、これは求めるものではなく授与されるのが常であること、したがって、もし誰かが自分自身に自信を持っているなら、民衆のために回答を与える用意を整え、自分が選ばれるようにするべきである、と彼らに勅答を送った。
§1.2.2.50Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet: qui in equestri ordine iam grandis natu et fere annorum quinquaginta receptus est.
したがってサビヌスには、ティベリウス・カエサルから、民衆に回答を与えることが許された。 彼はすでに高齢の、およそ五十歳で騎士身分に受け入れられた。
huic nec amplae facultates fuerunt, sed plurimum a suis auditoribus sustentatus est.
彼には豊かな財産はなかったが、大いにみずからの聴講者たちによって養われた。
§1.2.2.51Huic successit GAIUS CASSIUS LONGINUS natus ex filia Tuberonis, quae fuit neptis Seruii Sulpicii: et ideo proauum suum Seruium Sulpicium appellat.
彼の後を、ツベロの娘(彼女はセルウィウス・スルピキウスの孫娘であった)から生まれたガイウス・カッシウス・ロンギヌスが継いだ。 それゆえ、彼はセルウィウス・スルピキウスを自分の曾祖父と呼んでいる。
hic consul fuit cum Quartino temporibus Tiberii, sed plurimum in ciuitate auctoritatis habuit eo usque, donec eum Caesar ciuitate pelleret.
彼はティベリウスの時代にクァルティヌスとともに執政官であったが、カエサルが彼を市民共同体から追放するまで、国の中で極めて大きな権威を保持していた。
§1.2.2.52Expulsus ab eo in Sardiniam, reuocatus a Uespasiano diem suum obit.
彼によってサルディニアへ追放されたが、ウェスパシアヌスによって呼び戻されて世を去った。
Neruae successit PROCULUS. fuit eodem tempore et NERUA FILIUS: fuit et alius LONGINUS ex equestri quidem ordine, qui postea ad praeturam usque peruenit.
ネルウァの後をプロクルスが継いだ。 同時代には、子ネルウァもいた。 また、騎士身分出身で後に法務官にまで上り詰めた、もう一人のロンギヌスもいた。
sed Proculi auctoritas maior fuit, nam etiam plurimum potuit: appellatique sunt partim Cassiani, partim Proculiani, quae origo a Capitone et Labeone coeperat.
しかしプロクルスの権威の方が大きく、彼は実に最も有力であった。 そして、一部の者はカッシウス派、一部の者はプロクルス派と呼ばれたが、その起源はカピトとラベオに始まっていた。
§1.2.2.53Cassio CAELIUS SABINUS successit, qui plurimum temporibus Uespasiani potuit: Proculo PEGASUS, qui temporibus Uespasiani praefectus urbi fuit: Caelio Sabino PRISCUS IAUOLENUS: Pegaso CELSUS: patri Celso CELSUS FILIUS et PRISCUS NERATIUS, qui utrique consules fuerunt, Celsus quidem et iterum: Iauoleno Prisco ABURNIUS UALENS et TUSCIANUS, item SALUIUS IULIANUS.
カッシウスの後を、ウェスパシアヌスの時代に最も有力であったカエリウス・サビヌスが継いだ。 プロクルスの後を、ウェスパシアヌスの時代に首都長官であったペガサスが継いだ。 カエリウス・サビヌスの後をプリスクス・ヤウォレヌスが継いだ。 ペガサスの後をケルススが継いだ。 父ケルススの後を、息子ケルススとプリスクス・ネラティウスが継いだが、彼らは両者とも執政官であり、ケルススは実に二度務めた。 ヤウォレヌス・プリスクスの後をアブルニウス・ワレンスとトゥスキアヌスが、同様にサルウィウス・ユリアヌスが継いだ。