Humanitext Reader

スエトニウス · ティトゥス §9-11

ティトゥスの寛大さとその死および元老院の賛辞

3 / 3 箇所 · ラテン語

要旨

ティトゥスが陰謀を企てた者たちや弟ドミティアヌスに対して示した類稀な寛大さと、その後に訪れた彼の早すぎる死、不吉な前兆、そして彼に対する元老院の最大限の賛辞が描かれています。

§9Pontificatum maximum ideo se professus accipere ut puras seruaret manus, fidem praestitit, nec auctor posthac cuiusquam necis nec conscius, quamuis interdum ulciscendi causa non deesset, sed periturum se potius quam perditurum adiurans.
彼は、手が清らかなままであるように最高神祇官の職を引き受けると公言したが、その約束を守り、その後に誰の死についても首謀者になることも共謀者になることもなかった。 たとえ時には復讐すべき理由に事欠かなかったとしても、自分が死ぬ(滅びる)側になるよりはむしろ自分が殺す(滅ぼす)側になることはないと誓いさえした。
duos patricii generis conuictos in adfectatione imperii nihil amplius quam ut desisterent monuit, docens principatum fato dari, si quid praeterea desiderarent promittens se tributurum.
帝位簒奪の企てで有罪となったパトリキ階級の二人の男に対し、彼はその企てをやめるようにとだけ警告し、支配権は運命によって与えられるものであると教え、ほかに何か望むものがあるなら自分が与えようと約束した。
et confestim quidem ad alterius matrem quae procul aberat, cursores suos misit, qui anxiae saluum filium nuntiarent, ceterum ipsos non solum familiari cenae adhibuit, sed et insequenti die gladiatorum spectaculo circa se ex industria conlocatis oblata sibi ferramenta pugnantium inspicienda porrexit.
そしてただちに、遠く離れたところにいた一方の母親のもとへ急使を送り、心配している彼女に、息子が無事であることを告げさせた。 さらに、彼ら自身を親しい夕食会に招いただけでなく、翌日の剣闘士の見世物では、わざと彼らを自分の周囲に配置し、自分に差し出された闘士たちの武器を検査するために彼らに手渡して見せさえした。
dicitur etiam cognita utriusque genitura imminere ambobus periculum adfirmasse, uerum quandoque et ab alio, sicut euenit.
また、両者の誕生時の星を知った上で、二人ともに危険が迫っているが、それはいつの日か別の者から受ける危険であると断言したとも言われており、実際にその通りになった。
Fratrem insidiari sibi non desinentem, sed paene ex professo sollicitantem exercitus, meditantem fugam, neque occidere neque seponere ac ne in minore quidem honore habere sustinuit, sed, ut a primo imperii die, consortem successoremque testari perseuerauit, nonnumquam secreto precibus et lacrimis orans, ut tandem mutuo erga se animo uellet esse.
自分に対する陰謀を企てることを止めず、それどころかほとんど公然と軍隊を扇動し、逃亡を企てていた弟を、彼は殺すことも遠ざけることもせず、それどころかより低い地位に置くことさえ耐えられなかった。 むしろ、支配の最初の日からそうであったように、彼を共同統治者であり後継者であると公言し続け、時には密かに、ついに自分に対して互恵的な愛情を持ってくれるようにと、祈りと涙をもって懇願した。
§10inter haec morte praeuentus est maiore hominum damno quam suo.
このようなことの中で、彼は死によって先を越されたが、それは彼自身にとっての損失よりも、人類にとって大きな損失であった。
Spectaculis absolutis, in quorum fine populo coram ubertim fleuerat, Sabinos petit aliquanto tristior, quod sacrificanti hostia aufugerat quodque tempestate serena tonuerat.
すべての見世物が終了し、その最後に民衆の面前で涙を流した後、彼はやや悲しげな様子でサビナ地方へと向かった。 というのも、彼が犠牲を捧げていたときに生贄が逃げ去り、また晴天の中、雷が鳴り響いたからである。
deinde ad primam statim mansionem febrim nanctus, cum inde lectica transferretur, suspexisse dicitur dimotis pallulis caelum, multumque conquestus eripi sibi uitam immerenti;
その後、最初の宿駅に到着するとすぐに熱を出し、そこから寝台で運ばれる際、彼はカーテンを押しのけて天を仰ぎ、何の落ち度もないのに命が奪われるのを激しく嘆いたと言われる。
neque enim extare ullum suum factum paenitendum excepto dum taxat uno.
自分には、ただ一つを除いては、後悔すべき行為は全く存在しないからだ、と。
id quale fuerit, neque ipse tunc prodidit neque cuiquam facile succurrat.
それがいかなるものであったかは、彼自身も当時は明かさなかったし、誰にとっても容易に思い当たるものではない。
quidam opinantur consuetudinem recordatum, quam cum fratris uxore habuerit;
ある人々は、彼が弟の妻と持っていた関係を思い出したのだろうと考えている。
sed nullam habuisse persancte Domitia iurabat, haud negatura, si qua omnino fuisset, immo etiam gloriatura, quod illi promptissimum erat in omnibus probris.
しかし、ドミティア自身は、そのような関係は一切なかったと厳粛に誓っていた。 もしそれが少しでも存在していたなら、彼女は決して否定しなかっただろうし、それどころかむしろ誇ったであろう。 彼女にとって、あらゆる不名誉な行為においてそのように振る舞うことは、極めて容易なことであったからだ。
§11Excessit in eadem qua pater uilla Id. Sept. post biennium ac menses duos diesque XX quam successerat patri, altero et quadragesimo aetatis anno.
彼は、父と同じ別荘で、9月のイドゥスに、父の後を継いでから2年2ヶ月と20日後、42歳で亡くなった。
quod ut palam factum est, non secus atque in domestico luctu maerentibus publice cunctis, senatus prius quam edicto conuocaretur ad curiam concurrit, obseratisque adhuc foribus, deinde apertis, tantas mortuo gratias egit laudesque congessit, quantas ne uiuo quidem umquam atque praesenti.
このことが公になると、まるで家族の喪に服すかのように公的にすべての人が嘆き悲しむ中で、元老院は、布告によって召集されるよりも前に議事堂へと駆けつけた。 そして、まだ扉が閉ざされていたが、やがて開かれると、亡き皇帝に対して、彼が生きて目の前にいたときにも決してなかったほどの大きな感謝を捧げ、賛辞を積み重ねた。

語釈・文法注

  1. ¦1¦periturum se potius quam perditurum — 分詞 adiurans(誓う)に導かれる対格不定詞構文。自動詞 perire(滅びる、死ぬ)の未来分詞 periturum と他動詞 perdere(滅ぼす、殺す)の未来分詞 perditurum を対比させており、「(人を殺すくらいなら)自分が死ぬ(滅びる)側になる方がましだ」という強い精神的決意を表現しています。
  2. ¦2¦circa se ex industria conlocatis oblata sibi ferramenta pugnantium inspicienda porrexit — conlocatis は、前文の二人(ipsos)を論理的主語とする独立奪格(「彼らを配置した上で」)。inspicienda は、目的のニュアンス(「検査させるために、検査されるべきものとして」)を帯びた動形容詞(gerundive)で、ferramenta に係る形容詞的用法です。
  3. ¦2¦haud negatura, si qua omnino fuisset, immo etiam gloriatura, quod illi promptissimum erat in omnibus probris — 接続法過去完了 fuisset(もし少しでも存在していたなら)を条件節とする、過去の事実と反対の仮定を表す反実仮想条件文。帰結節の主述語は未来分詞 negatura, gloriatura で表されており(fuisset や esset の省略)、過去における「〜したであろうに」という強い可能性や意図を示しています。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティトゥス §9-11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo021.humanitext-lat2:9-11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。