Humanitext Reader

スエトニウス · ティトゥス §1-6

ティトゥスの生い立ちと即位までの経歴

1 / 3 箇所 · ラテン語

要旨

ティトゥスの生涯(誕生から皇帝就任まで)を追う。幼少期の優れた才能や軍歴、ユダヤ戦役での功績、そして父ウェスパシアヌスの共同統治者としての過酷な執政と、その結果としての評判の悪化を記述する。

§1Titus, cognomine paterno, amor ac deliciae generis humani—tantum illi ad promerendam omnium uoluntatem uel ingenii uel artis uel fortunae superfuit, et, quod difficillimum est, in imperio, quando priuatus atque etiam sub patre principe ne odio quidem, nedum uituperatione publica caruit—natus est III. Kal. Ian. insigni anno Gaiana nece, prope Septizonium sordidis aedibus, cubiculo uero perparuo et obscuro, nam manet adhuc et ostenditur;
父と同じ家族名を持つティトゥスは、全人類の愛されし者にして歓びであった。 ――彼には、すべての人の好意を勝ち取るための才能、技術、あるいは幸運が十二分に備わっており、しかも(最も困難なことだが)それは帝位において発揮された。 というのも、一市民として、また父である皇帝の下にいた時には、憎悪を免れなかったばかりか、公衆の非難からさえ免れなかったからである。 ――彼は、ガイウス(カリグラ)暗殺という特筆すべき年に、12月30日、セプティゾニウムの近くの、みすぼらしい邸宅の、きわめて小さく暗い部屋で生まれた。 その部屋は今なお残っており、公開されている。
§2educatus in aula cum Britannico simul ac paribus disciplinis et apud eosdem magistros institutus.
彼は宮廷でブリタンニクスとともに教育され、同じ課目を学び、同じ教師たちから指導を受けた。
quo quidem tempore aiunt metoposcopum a Narcisso Claudi liberto adhibitum, ut Britannicum inspiceret, constantissime affirmasse illum quidem nullo modo, ceterum Titum, qui tunc prope astabat, utique imperaturum.
まさにその当時、クラウディウスの解放奴隷ナルキッソスが、ブリタンニクスを観相させるために招いた人相見が、ブリタンニクスについては決して(帝位に就くことは)ないが、その傍らに立っていたティトゥスは必ずや帝位に就くだろうと、きわめて確信に満ちて言明したと伝えられる。
erant autem adeo familiares, ut de potione, qua Britannicus hausta periit, Titus quoque iuxta cubans gustasse credatur grauique morbo adflictatus diu.
彼らはまた、非常に親密であったため、ブリタンニクスが飲み干して死に至ったあの毒杯について、その隣に横たわっていたティトゥスもまたそれを口にし、長い間重病に苦しんだと信じられている。
quorum omnium mox memor statuam ei auream in Palatio posuit et alteram ex ebore equestrem, quae circensi pompa hodieque praefertur, dedicauit prosecutusque est.
ティトゥスは後年、これらのことすべてを忘れず、パラティウムの丘に彼の金色の像を建て、また競馬の行列で今日でも先頭に掲げられる象牙製の騎馬像をもう一体捧げて、これに伴奏した。
§3in puero statim corporis animique dotes explenduerunt, magisque ac magis deinceps per aetatis gradus: forma egregia et cui non minus auctoritatis inesset quam gratiae, praecipuum robur, quanquam neque procera statura et uentre paulo proiectiore;
少年時代から、身体と精神の資質はたちまち輝きを放ち、年齢を重ねるにつれてますます輝きを増した。 その容姿は際立っており、優美さに劣らず権威をたたえていた。 格別の体力を有していたが、背はそれほど高くなく、腹は少し出ていた。
memoria singularis, docilitas ad omnis fere tum belli tum pacis artes.
並外れた記憶力を持ち、戦争と平和のほぼすべての技術に対して習得が早かった。
armorum et equitandi peritissimus, Latine Graeceque uel in orando uel in fingendis poematibus promptus et facilis ad extemporalitatem usque;
武器の扱いと乗馬にきわめて長け、ラテン語とギリシア語の双方で、演説においても詩作においても、即興ができるほど迅速かつ達者であった。
sed ne musicae quidem rudis, ut qui cantaret et psalleret iucunde scienterque.
音楽にも通じており、快く巧みに歌い、竪琴を弾くことができた。
e pluribus comperi, notis quoque excipere uelocissime solitum, cum amanuensibus suis per ludum iocumque certantem, imitarique chirographa quaecumque uidisset, ac saepe profiteri maximum falsarium esse potuisse.
多くの者から聞いたところによると、彼は速記でも素早く書き留めるのが常であり、書記たちと遊び半分で競い合ったり、目にした筆跡なら何でも模倣し、自分は最高の偽造作家になり得ただろうとしばしば公言していたという。
§4Tribunus militum et in Germania et in Britannia meruit summa industriae nec minore modestiae fama, sicut apparet statuarum et imaginum eius multitudine ac titulis per utramque prouinciam.
彼はゲルマニアとブリタニアで軍事護民官として勤務し、並外れた勤勉さと、それに劣らぬ謙虚さという評判を得た。 それは、両属州に建てられた彼の多数の像や肖像、ならびに碑文からも明らかである。
Post stipendia foro operam dedit honestam magis quam assiduam, eodemque tempore Arrecinam Tertullam, patre eq.
軍務を終えた後、彼は法廷での活動に携わったが、それは熱心というよりは名誉のためのものであった。
R. sed praefecto quondam praetorianarum cohortium, duxit uxorem et in defunctae locum Marciam Furnillam splendidi generis; cum qua sublata filia diuortium fecit.
同じ時期に、ローマ騎士の娘で、かつて近衛隊長官であった者を父に持つアッレキナ・テルトゥッラを妻に迎え、彼女の死後は、高貴な家柄のマルキア・フルニッラを娶ったが、彼女との間に娘をもうけた後、離婚した。
Ex quaesturae deinde honore legioni praepositus Tarichaeas et Gamalam urbes Iudaeae ualidissimas in potestatem redegit, equo quadam acie sub feminibus amisso alteroque inscenso, cuius rector circa se dimicans occubuerat.
その後、クエストル(財務官)の職を経て軍団長に任命され、ユダヤのきわめて強固な都市であるタリケアイとガマラを支配下に置いた。 ある戦闘では乗馬を腹下から射殺されたが、近くで戦いながら戦死した御者の馬に乗り換えて戦った。
§5Galba mox tenente rem p. missus ad gratulandum, quaqua iret conuertit homines, quasi adoptionis gratia arcesseretur.
その後、ガルバが国政を握ると、祝意を伝えるために派遣されたが、彼が行く先々で人々は注目し、あたかも彼が養子となるために召喚されたかのように噂した。
sed ubi turbari rursus cuncta sensit, redit ex itinere, aditoque Paphiae Veneris oraculo, dum de nauigatione consulit, etiam de imperii spe confirmatus est.
しかし、再びすべてが混乱に陥るのを察知すると、彼は途中で引き返し、パフォスのウェヌス神殿に立ち寄って航海について神託を求めた際、帝位への希望についても確証を得た。
cuius breui compos et ad perdomandam Iudaeam relictus, nouissima Hierosolymorum oppugnatione duodecim propugnatores totidem sagittarum confecit ictibus, cepitque ea natali filiae suae tanto militum gaudio ac fauore, ut in gratulatione imperatorem eum consalutauerint et subinde decedentem prouincia detinuerint, suppliciter nec non et minaciter efflagitantes, aut remaneret aut secum omnis pariter abduceret.
間もなくこれを手中に収めると、彼はユダヤ平定のために現地に残され、エルサレムの最後の包囲戦において、12人の防衛者を同数の矢で仕留めた。 そして、娘の誕生日にこの都市を占領した。 兵士たちの歓喜と支持はすさまじく、祝意を表して彼をインペラトルと歓呼し、その後に彼が属州を去ろうとすると、引き止め、留まるか、さもなくば全員を一緒に連れて行くよう、哀願し、また脅迫を交えて強く求めた。
unde nata suspicio est, quasi desciscere a patre Orientisque sibi regnum uindicare temptasset;
ここから、彼が父に反旗を翻し、東方の王位を我が物にしようと企てているのではないかという疑念が生じた。
quam suspicionem auxit, postquam Alexandriam petens in consecrando apud Memphim boue Apide diadema gestauit, de more quidem rituque priscae religionis;
この疑念は、彼がアレクサンドリアへ向かう途中、メンフィスにおいてアピス牛を神聖化する儀式で王冠(ディアデマ)を戴いたことで強まった。
sed non deerant qui sequius interpretarentur.
それは確かに古来の宗教の習慣と儀礼に則ったものであったが、不穏な解釈をする者たちがいた。
quare festinans in Italiam, cum Regium, dein Puteolos oneraria naue appulisset, Romam inde contendit expeditissimus inopinantique patri, uelut arguens rumorum de se temeritatem: 'ueni,' inquit, 'pater, ueni. '
それゆえ、彼はイタリアへ急ぎ、貨物船でレギウム、次いでプテオリに寄港すると、そこからきわめて身軽な格好でローマへと急行し、予期していなかった父のもとに現れ、自分に関する噂の軽率さを告発するかのように、「父上、来ました、来ました」と言った。
§6neque ex eo destitit participem atque etiam tutorem imperii agere.
それ以降、彼は帝国の共同統治者として、また擁護者として振る舞うことをやめなかった。
Triumphauit cum patre censuramque gessit una, eidem collega et in tribunicia potestate et in septem consulatibus fuit;
父とともに凱旋式を挙行し、合同でケンソル(監察官)を務め、護民官特権と7度のコンスル(執政官)職において同僚となった。
receptaque ad se prope omnium officiorum cura, cum patris nomine et epistulas ipse dictaret et edicta conscriberet orationesque in senatu recitaret etiam quaestoris uice, praefecturam quoque praetori suscepit numquam ad id tempus nisi ab eq. R. administratam, egitque aliquanto inciuilius et uiolentius, siquidem suspectissimum quemque sibi summissis qui per theatra et castra quasi consensu ad poenam deposcerent, haud cunctanter oppressit.
ほぼすべての政務の管理を引き受け、父の名において自ら書簡を起草し、布告を執筆し、元老院でクエストルの代わりに演説を代読した。 さらには、それまでローマ騎士身分の者以外には管理されたことのなかった近衛隊長官の職をも引き受け、幾分独裁的かつ暴力的に振る舞った。 疑わしい者を、劇場や軍営に忍ばせた者たちを使って、まるで衆意であるかのように処罰を要求させ、躊躇なく排除した。
in his Aulum Caecinam consularem uocatum ad cenam ac uixdum triclinio egressum confodi iussit, sane urgente discrimine, cum etiam chirographum eius praeparatae apud milites contionis deprehendisset.
その中には、元コンスルであるアウルス・カエキナを食事に招き、彼が食堂を出た直後に刺殺させたことも含まれる。 もっとも、これは兵士たちの間で用意されていた演説草稿の自筆原稿を押収しており、差し迫った危機があったためであった。
quibus rebus sicut in posterum securitati satis cauit, ita ad praesens plurimum contraxit inuidiae, ut non temere quis tam aduerso rumore magisque inuitis omnibus transierit ad principatum.
これらの行動によって、将来の安全は十分に確保されたものの、当時はきわめて大きな怨嗟を招き、これほど評判が悪く、全員に嫌悪されながら帝位を継承した者は他にいなかったほどである。

語釈・文法注

  1. §1in imperio — in imperio の後には、先行する promerendam omnium uoluntatem などから「(好意を勝ち得ることが)あった」あるいは「(好意を勝ち得ることが)発揮された」という意味の動詞(fuit や contigit など)が省略されている。また、後続の quando 節は「一市民の時、また父皇帝の下にいた時には…」という譲歩あるいは理由を表す。
  2. §2Titum... utique imperaturum — 間接話法(伝聞)の対格不定詞構文。伝聞の主動詞 aiunt に導かれる不定詞 affirmasse の意味上の主語が metoposcopum であり、その言明内容(affirmasse の目的語)として illum quidem nullo modo (imperaturum esse) と Titum... utique imperaturum (esse) という二つの対格不定詞句が並列されている。後者では未来能動分詞 imperaturum に伴う esse が省略されている。
  3. §3cui non minus auctoritatis inesset quam gratiae — 関係節 cui... inesset の動詞 inesset は、先行詞 forma の性質や特徴を記述するため、接続法(特徴の接続法)が用いられている。また、auctoritatis と gratiae は、中性代名詞 minus に係る部分属格(性質・分量の属格)である。
  4. §4patre eq. R. sed praefecto quondam praetorianarum cohortium — 動詞のない独立奪格構文(名詞+名詞の独立奪格)。patre が主語、eq. R. (equite Romano) と praefecto が述語に相当し、「父親がローマ騎士であり、かつて近衛隊長官であった(女性)」という、Arrecinam の出自を説明する形容詞的(属性記述の)機能を果たしている。
  5. §5quasi adoptionis gratia arcesseretur — quasi(あたかも〜であるかのように)に導かれる従属節で、事実に反する仮定を表すため、接続法未完了過去 arcesseretur が用いられている。
  6. §6summissis qui... deposcerent — summissis は、関係代名詞 qui の先行詞となる代名詞(eis など)が省略された独立奪格構文(summissis eis)。qui... deposcerent は、密かに送り込まれた者たちの「目的」または「特徴」を表すため、接続法 deposcerent を伴う関係節となっている。

この箇所を引用する

スエトニウス, ティトゥス §1-6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo021.humanitext-lat2:1-6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。