Humanitext Reader

スエトニウス · ウェスパシアヌス §7-9

権威の確立とローマ帰還後の国政改革

4 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

ウェスパシアヌスは、アレサンドリアで奇跡的な癒やしの力とウィテリウスの死の報告を得て皇帝としての権威を固めたのち、ローマに帰還して軍紀の粛正、内政や属州の再編、首都のインフラおよび神殿の復興、そして元老院と騎士階級の改革を精力的に推し進めた。

§7Suscepto igitur ciuili bello ac ducibus copiisque in Italiam praemissis interim Alexandriam transiit, ut claustra Aegypti optineret.
したがって、内乱を開始し、将軍たちと軍隊をイタリアへ先発させたのち、彼はその間に、エジプトの関門を確保するためにアレクサンドリアへ移動した。
hic cum de firmitate imperii capturus auspicium aedem Serapidis summotis omnibus solus intrasset ac propitiato multum deo tandem se conuertisset, uerbenas coronasque et panificia, ut illic assolet, Basilides libertus obtulisse ei uisus est;
ここで、帝国の安定についての予兆を得ようとして、全員を退出させて一人でセラピス神殿に入り、神を大いに宥めてようやく後ろを振り返ったとき、解放奴隷のバシリデスが、そこでの慣習に従って、香草の枝や冠、そしてパンを自分に捧げているように見えた。
quem neque admissum a quoquam et iam pridem propter neruorum ualitudinem uix ingredi longeque abesse constabat.
しかし、この人物は誰からも中に入れられておらず、また以前から神経の病気のために歩くこともままならず、遥か遠方にいることが明らかであった。
ac statim aduenere litterae fusas apud Cremonam Vitelli copias, ipsum in urbe interemptum nuntiantes.
すると直ちに、クレモナの近くでウィテリウスの軍勢が壊滅し、彼自身も市内で殺害されたことを報告する書状が届いた。
Auctoritas et quasi maiestas quaedam ut scilicet inopinato et adhuc nouo principi deerat;
予想外の、そしてまだ新米の皇帝であったため、彼には権威や、ある種の威厳のようなものが欠けていた。
haec quoque accessit.
しかし、それもまた付け加わった。
e plebe quidam luminibus orbatus, item alius debili crure sedentem pro tribunali pariter adierunt orantes opem ualitudini demonstratam a Serapide per quietem: restituturum oculos, si inspuisset;
平民の中から、一人は視力を失った者、もう一人は足の不自由な者が、裁判壇上に座っている彼のところに同時にやって来て、セラピス神から夢の中で示されたという病気への救済を懇願した。
confirmaturum crus, si dignaretur calce contingere.
すなわち、もし彼が唾を吐きかければ目を回復させ、もし踵で触れてくれるならば足を丈夫にするだろう、というものであった。
cum uix fides esset ullo modo rem successuram ideoque ne experiri quidem auderet, extremo hortantibus amicis palam pro contione utrumque temptauit, nec euentus defuit.
物事がうまくいくとは到底信じられず、そのため試みることさえ恐れていたが、最後には友人たちの勧めによって、群衆の目の前で公然と両方を試したところ、望む結果が得られた。
per idem tempus Tegeae in Arcadia instinctu uaticinantium effossa sunt sacrato loco uasa operis antiqui atque in iis assimilis Vespasiano imago.
同じ時期、アルカディアのテゲアにおいて、預言者たちの促しによって聖なる場所から古代の精緻な容器が掘り出され、その中にウェスパシアヌスに酷似した像があった。
§8Talis tantaque cum fama in urbem reuersus acto de Iudaeis triumpho consulatus octo ueteri addidit;
このような多大なる名声とともにローマ市へ帰還した彼は、ユダヤ人に対する凱旋式を挙行したのち、これまでの執政官職にさらに8回を加えた。
suscepit et censuram ac per totum inperii tempus nihil habuit antiquius quam prope afflictam nutantemque rem p. stabilire primo, deinde et ornare.
さらに彼は監察官職を引き受け、帝政の全期間を通じて、崩壊寸前で揺らいでいた国家をまず安定させ、次いで美しく装飾すること以上に優先したことは何もなかった。
Milites pars uictoriae fiducia, pars ignominiae dolore ad omnem licentiam audaciamque processerant;
兵士たちは、一部は勝利への不遜から、一部は敗北の屈辱の痛みから、あらゆる放縦と不遜へと突き進んでいた。
sed et prouinciae ciuitatesque liberae, nec non et regna quaedam tumultuosius inter se agebant.
しかしまた、属州や自由都市、さらにはいくつかの王国も、互いの間で極めて不穏な動きを見せていた。
quare Vitellianorum quidem et exauctorauit plurimos et coercuit, participibus autem uictoriae adeo nihil extra ordinem indulsit, ut etiam legitima praemia sero persoluerit.
そのため、彼はウィテリウス派の兵士たちの多くを退役させるとともに抑制し、他方で勝利の分かち合いに対しては、いかなる例外的な恩恵も与えなかったので、当然与えられるべき報酬さえも遅れて支払ったほどであった。
ac ne quam occasionem corrigendi disciplinam praetermitteret, adulescentulum fragrantem unguento, cum sibi pro impetrata praefectura gratias ageret, nutu aspernatus, uoce etiam grauissima increpuit: 'maluissem alium oboluisses,' litterasque reuocauit.
そして規律を正すいかなる機会も見逃さないために、香水の匂いを漂わせた若者が、得られた部隊長の職への感謝を述べに来たとき、首を振って彼を拒絶し、さらに極めて重々しい声でこう非難した。 「お前がニンニクの匂いをさせていた方がまだよかったのに」。 そして任命書を取り消した。
classiarios uero, qui ab Ostia et Puteolis Romam pedibus per uices commeant, petentes constitui aliquid sibi calciarii nomine, quasi parum esset sine responso abegisse, iussit posthac excalciatos cursitare;
さらに、オスティアやプテオリからローマへと交代で徒歩で往復している船員たちが、自分たちに靴代という名目で何らかの支給をしてほしいと求めたとき、返事もせずに追い払うだけでは不十分であるかのように、今後は靴を履かずに走るよう命じた。
et ex eo ita cursitant.
そしてその時から彼らはそのように走っている。
Achaiam, Lyciam, Rhodum, Byzantium, Samum libertate adempta, item Trachiam Ciliciam et Commagenen dicionis regiae usque ad id tempus, in prouinciarum formam redegit.
アカイア、リキア、ロドス、ビザンティウム、サモスからは自由を奪い、またそれまで王の支配下にあったトラキア、キリキア、コンマゲネをも属州の形に再編した。
Cappadociae propter adsiduos barbarorum incursus legiones addidit consularemque rectorem imposuit pro eq.
カッパドキアには、野蛮人の絶え間ない侵入に備えて軍団を増強し、従来のローマ騎士身分の総督に代えて、執政官格の総督を配置した。
R. Deformis urbs ueteribus incendiis ac ruinis erat;
ローマ市は過去の火災や廃墟によって見苦しくなっていた。
uacuas areas occupare et aedificare, si possessores cessarent, cuicumque permisit.
彼は、もし所有者が再建を怠るならば、誰でも空いた土地を占有して建設することを許可した。
ipse restitutionem Capitolii adgressus ruderibus purgandis manus primus admouit ac suo collo quaedam extulit;
自らもカピトリウムの復興に着手し、瓦礫を片付けるために真っ先に手を下し、自らの首に載せていくつかの瓦礫を運び出した。
aerearumque tabularum tria milia, quae simul conflagrauerant, restituenda suscepit undique inuestigatis exemplaribus: instrumentum imperii pulcherrimum ac uetustissimum, quo continebantur paene ab exordio urbis senatus consulta, plebi scita de societate et foedere ac priuilegio cuicumque concessis.
そして同時に焼失してしまった3000枚の青銅板を、各地からその写しを捜し求めて復元することを取り引き受けた。 これは帝国の極めて美しく、また最も古い公文書であり、そこには建国当初からの元老院決議や平民会決議、同盟や条約、および何らかの特権の授与に関する事項が収められていた。
§9fecit et noua opera templum Pacis foro proximum Diuique Claudi in Caelio monte coeptum quidem ab Agrippina, sed a Nerone prope funditus destructum; item amphitheatrum urbe media, ut destinasse compererat Augustum.
彼はまた、新しい建造物も建設した。 フォーラムに隣接する平和の神殿、カエリウス丘にあってアグリッピナによって着手されたもののネロによってほとんど根本から破壊されていた神君クラウディウスの神殿、さらに、アウグストゥスが企図していたと彼が知った、ローマ市中央の円形闘技場である。
Amplissimos ordines et exhaustos caede uaria et contaminatos ueteri neglegentia purgauit suppleuitque recenso senatu et equite, summotis indignissimis et honestissimo quoque Italicorum ac prouincialium allecto.
彼は、元老院と騎士の二階級を査定し直して、最も不適格な者たちを排除し、イタリアや属州の極めて高潔な人々を登用することで、様々な殺戮によって枯渇し、またこれまでの不注意によって汚されていた、最も高貴な階級を浄化し補充した。
atque uti notum esset, utrumque ordinem non tam libertate inter se quam dignitate differre, de iurgio quodam senatoris equitisque R. ita pronuntiauit, non oportere maledici senatoribus, remaledici ciuile fasque esse.
そして、両方の階級が互いに自由において異なるというよりは尊厳において異なるということを知らしめるために、元老院議員とローマ騎士との間のある口論について次のように裁定した。 「元老院議員を罵倒すべきではないが、罵倒された場合に罵り返すことは市民としての権利であり、また許されることである」。

語釈・文法注

  1. 7.1capturus — 未来能動分詞で、直後の `intrasset` (接続法過去完了)に対してウェスパシアヌスの目的・意図(「〜しようとして」)を表している。
  2. 7.1quem ... constabat — 非人称動詞 `constabat` (「〜は明らかであった」)の主語節となる対格不定詞構文(A.C.I.)。関係代名詞 `quem` は関係詞の連鎖として先行詞 `Basilides` を指しつつ、この不定詞句内の不定詞 `admissum [esse]`、`ingredi`、`abesse` の主語対格となっている。
  3. 8.3maluissem alium oboluisses — 接続法半過去 `maluissem` (「〜の方を望んだのだが」という実現不可能な願望・好み)に、接続詞 `ut` が省略された接続法過去完了 `oboluisses` が直接後続する構文。「お前が(高価な香水ではなく、ニンニクのような)別の物の匂いをさせていた方がよかったのに」という皮肉混じりの強い叱責を表す。
  4. 9.2non oportere maledici senatoribus — 非人称動詞 `oportere` の対格不定詞構文の中に、与格支配動詞 `maledico` の非人称受動態不定詞 `maledici` が置かれている。ラテン語では、与格を補語に取る動詞は受動態では非人称的にしか使えず、与格(ここでは `senatoribus`)はそのまま保持される。したがって「元老院議員たちに対して罵倒がなされるべきではない」という意味になる。

この箇所を引用する

スエトニウス, ウェスパシアヌス §7-9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo020.humanitext-lat2:7-9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。