Humanitext Reader

スエトニウス · ウェスパシアヌス §5-6

帝位の予兆と東方軍団によるウェスパシアヌスの推戴

3 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

ウェスパシアヌスが皇帝となる前兆と、彼を皇帝に推戴するためのモエシア、エジプト、シリア、ユダヤの軍隊の動き、および外部の協力者について描く。

§5Post Neronem Galbamque Othone ac Vitellio de principatu certantibus in spem imperii uenit iam pridem sibi per haec ostenta conceptam.
ネロとガルバののち、オトとウィテリウスが帝位をめぐって争う中、ウェスパシアヌスは、以前からこれら数々の予兆によって自らの中に抱いていた帝位への希望を抱くに至った。
In suburbano Flauiorum quercus antiqua, quae erat Marti sacra, per tres Vespasiae partus singulos repente ramos a frutice dedit, haud dubia signa futuri cuiusque fati: primum exilem et cito arefactum, ideoque puella nata non perannauit, secundum praeualidum ac prolixum et qui magnam felicitatem portenderet, tertium uero instar arboris.
フラウィウス家の郊外別荘に、マールスに捧げられた古いオークの木があったが、ウェスパシアの3回の出産のたびに、その幹から突然それぞれ1本ずつ枝を伸ばした。 それは将来のそれぞれの運命を示す疑いのない兆候であった。 最初の枝は細く、すぐに枯れた。 そのため、生まれた女の子は1年も生きなかった。 第二の枝は極めて頑丈で長く、大いなる幸運を予兆するものであった。 しかし、第三の枝はまるで大樹のようであった。
quare patrem Sabinum ferunt, haruspicio insuper confirmatum, renuntiasse matri, nepotem ei Caesarem genitum;
そのため、父親サビヌスは、さらに内臓占いによって確証を得たため、母親に「彼女に皇帝となる孫が生まれた」と告げたという。
nec illam quicquam aliud quam cachinnasse, mirantem quod adhuc se mentis compote deliraret iam filius suus.
しかし、彼女は、自分がまだ正気であるにもかかわらず、いまや自分の息子がたわ言を言っているのを不思議に思って、大笑いしただけであった。
Mox, cum aedilem eum C. Caesar, succensens curam uerrendis uiis non adhibitam, luto iussisset oppleri congesto per milites in praetextae sinum, non defuerunt qui interpretarentur, quandoque proculcatam desertamque rem p. ciuili aliqua perturbatione in tutelam eius ac uelut in gremium deuenturam.
のちに、彼がアイディリスであったとき、ガイウス・カエサルが、道路の清掃に注意が払われていなかったことに怒り、兵士たちによって集められた泥を彼の公服の懐いっぱいに詰め込ませるよう命じたが、いつの日か、踏みにじられ見捨てられた国家が、ある市民の動乱によって彼の保護のもとに、いわばその懐に転がり込んでくるだろう、と解釈する者たちがいた。
Prandente eo quondam canis extrarius e triuio ma num humanam intulit mensaeque subiecit.
彼があるとき昼食をとっていると、野良犬が交差点から人間の手を運んできて、食卓の下に落とした。
cenante rursus bos arator decusso iugo triclinium irrupit ac fugatis ministris quasi repente defessus procidit ad ipsos accumbentis pedes ceruicemque summisit.
また彼が夕食をとっているとき、耕作用の牛が軛を振り払って食堂に押し入り、召使いたちを逃げ惑わせたあと、まるで急に疲れ果てたかのように、横たわっている彼の足元に倒れ込み、首を垂れた。
arbor quoque cupressus in agro auito sine ulla ui tempestatis euulsa radicitus atque prostrata insequenti die uiridior ac firmior resurrexit.
また、祖父の領地にあったイトスギの木が、嵐の力もないのに根こそぎにされて倒れたが、翌日には、より青々と、またより頑丈に起き上がった。
At in Achaia somniauit initium sibi suisque felicitatis futurum, simul ac dens Neroni exemptus esset;
一方、アカイアにおいて、彼は、ネロの歯が一本抜かれるのと同時に、自分と家族の幸運の始まりが訪れるという夢を見た。
euenitque ut sequenti die progressus in atrium medicus dentem ei ostenderet tantumque quod exemptum.
そして翌日、彼が広間へ進み出ると、医師が彼に、いましがた抜いたばかりの歯を見せるということが起こった。
Apud Iudaeam Carmeli dei oraculum consulentem ita confirmauere sortes, ut quidquid cogitaret uolueretque animo quamlibet magnum, id esse prouenturum pollicerentur;
ユダヤにおいて、カルメルの神の神託を求めたとき、おみくじは彼の確信を強くし、彼が心に思い描き望むことがいかに大きなことであろうとも、それが実現するだろうと約束した。
et unus ex nobilibus captiuis Iosephus, cum coiceretur in uincula, constantissime asseuerauit fore ut ab eodem breui solueretur, uerum iam imperatore.
また、高貴な捕虜の一人であったヨセフスは、鎖につながれる際、自分は間もなく同じ人物によって解放されるが、そのときその人物はすでに皇帝になっているだろう、と極めて断固として言明した。
nuntiabantur et ex urbe praesagia: Neronem diebus ultimis monitum per quietem, ut tensam Iouis Optimi Maximi e sacrario in domum Vespasiani et inde in circum deduceret;
ローマ市からも前兆が報告された。 ネロは最期の日々に、ユピテル・オプティムス・マキシムスの儀礼用馬車を神殿からウェスパシアヌスの邸宅へ、そこからさらに円形競技場へと導くようにとの警告を夢の中で受けた。
ac non multo post comitia secundi consulatus ineunte Galba statuam Diui Iuli ad Orientem sponte conuersam, acieque Betriacensi, prius quam committeretur, duas aquilas in conspectu omnium conflixisse uictaque altera superuenisse tertiam ab solis exortu ac uictricem abegisse.
また、それから間もなく、ガルバが二度目の執政官職に就任する民会の際、神君ユリウスの像が自発的に東へと向きを変えた。 そして、ベトリアクムの戦いが始まる前に、誰もが見ている前で二羽の鷲が戦い、一方が敗れたところへ、太陽の昇る方から第三の鷲が現れて、勝利した鷲を追い払った。
§6nec tamen quicquam ante temptauit, promptissimis atque etiam instantibus suis, quam sollicitatus quorundam et ignotorum et absentium fortuito fauore.
しかし、彼は、自らの側近たちが極めて熱心であり、かつ促していたにもかかわらず、見知らぬ人々や遠方にいる人々からの偶然の支持に呼びかけられるまでは、いかなる行動も起こさなかった。
Moesiaci exercitus bina e tribus legionibus milia missa auxilio Othoni, postquam ingressis iter nuntiatum est uictum eum ac uim uitae suae attulisse, nihilo setius Aquileiam usque perseuerauerunt, quasi rumori minus crederent.
モエシアの軍隊は、3つの軍団からそれぞれ2千人ずつがオトへの援軍として送られたが、途中で彼が敗れて自ら命を絶ったという報せが届いたあとも、まるでその噂をあまり信じていないかのように、アクイレイアまで進軍を続けた。
ibi per occasionem ac licentiam omni rapinarum genere grassati, cum timerent ne sibi reuersis reddenda ratio ac subeunda poena esset, consilium inierunt eligendi creandique imperatoris;
そこで、混乱と無秩序に乗じてあらゆる略奪を働いた彼らは、戻ったときに釈明を求められ罰を受けるのを恐れ、自分たちで皇帝を選出し擁立する計画を立てた。
neque enim deteriores esse aut Hispaniensi exercitu qui Galbam, aut praetoriano qui Othonem, aut Germaniciano qui Vitellium fecissent.
スペインの軍隊がガルバを、近衛兵がオトを、ゲルマニアの軍隊がウィテリウスを擁立したのだから、自分たちが彼らに劣る道理はないと考えたからである。
propositis itaque nominibus legatorum consularium, quot ubique tunc erant, cum ceteros alium alia de causa improbarent et quidam e legione tertia, quae sub exitu Neronis translata ex Syria in Moesiam fuerat, Vespasianum laudibus ferrent, assensere cuncti nomenque eius uexillis omnibus sine mora inscripserunt.
そこで、当時各地にいた前執政官格の遺贈使節たちの名前を候補に挙げたが、他の者たちについてはそれぞれ何らかの理由で不適格とし、ネロの末期にシリアからモエシアに移されていた第三軍団の者たちがウェスパシアヌスを称賛すると、全員がこれに賛同し、遅滞なくすべての軍旗に彼の名前を書き込んだ。
et tunc quidem compressa res est reuocatis ad officium numeris parumper.
このときは、部隊がしばらくの間職務に引き戻されたことで、事態は鎮められた。
ceterum diuulgato facto Tiberius Alexander praefectus Aegypti primus in uerba Vespasiani legiones adegit Kal.
しかし、この出来事が広く知れ渡ると、エジプト長官ティベリウス・アレクサンデルが真っ先に、7月1日にウェスパシアヌスへの忠誠を軍団に誓わせた。
Iul. , qui principatus dies in posterum obseruatus est;
この日は、のちに彼の治世の開始日として祝われることになった。
Iudaicus deinde exercitus V. Idus Iul. apud ipsum iurauit.
次いで、ユダヤの軍隊が7月11日に彼自身の前で忠誠を誓った。
Plurimum coeptis contulerunt iactatum exemplar epistulae uerae siue falsae defuncti Othonis ad Vespasianum extrema obtestatione ultionem mandantis et ut rei p.
この企てを大いに助けたのは、亡きオトがウェスパシアヌスにあてて、今わの際の懇願として復讐を委ね、国家を救うよう望む内容の、本物とも偽物とも言われる手紙の控えがばら撒かれたことである。
subueniret optantis, simul rumor dissipatus destinasse uictorem Vitellium permutare hiberna legionum et Germanicas transferre in Orientem ad securiorem mollioremque militiam, praeterea ex praesidibus prouinciarum Licinius Mucianus et e regibus Vologaesus Parthus;
同時に、勝者となったウィテリウスが、軍団の冬営地を交代させ、ゲルマニアの軍団をより安全で恵まれた軍務のために東洋へ移動させるつもりだという噂が広まったこと、さらに属州総督たちのうちリキニウス・ムキアヌスが、そして諸王のうちパルティアのウォロガエススが協力したこともある。
ille deposita simultate, quam in id tempus ex aemulatione non obscure gerebat, Syriacum promisit exercitum, hic quadraginta milia sagittariorum.
前者は、それまで競争心から公然と抱いていた不和を水に流して、シリアの軍隊を提供することを約束し、後者は4万人の弓兵を提供することを約束した。

語釈・文法注

  1. §5 ¦1¦sibi per haec ostenta conceptam — sibi は与格であり、受動分詞 conceptam の(論理的)行為者を示す(「彼によって抱かれた希望」)。
  2. §5 ¦2¦nepotem ei Caesarem genitum — 対格不定詞句。nepotem が主語、genitum (esse) が不定詞。ei は母親(matri)を指す与格。
  3. §5 ¦2¦adhuc se mentis compote deliraret iam filius suus — "se mentis compote" は「彼女自身(se)が正気(mentis compote)である」という状態を示す、代名詞と形容詞句による独立奪格。
  4. §5 ¦5¦tantumque quod exemptum — "tantum quod" は「〜したばかりである」という緊迫した時間を表す慣用表現で、ここでは「(その歯が)たった今抜かれたばかりであった」ことを表す。
  5. §6 ¦1¦nec tamen quicquam ante temptauit... quam sollicitatus — 相関的な "ante... quam"(〜するまでは…しなかった)の構造。sollicitatus (est) という過去時制が省略されている。
  6. §6 ¦2¦neque enim deteriores esse — 間接話法における独立した文。主語の対格 se が省略されており、「自分たちは(他軍より)劣っていない(からである)」と主張している。
  7. §6 ¦4¦Plurimum coeptis contulerunt iactatum exemplar... simul rumor... praeterea... Mucianus... et... Vologaesus — 複数並んだ主語(exemplar, rumor, Mucianus, Vologaesus)が、文頭の複数動詞 contulerunt を共有している構文。

この箇所を引用する

スエトニウス, ウェスパシアヌス §5-6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo020.humanitext-lat2:5-6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。