§16Sola est, in qua merito culpetur, pecuniae cupiditas.
彼が当然のこととして非難される唯一の点は、金銭に対する強欲さである。
non enim contentus omissa sub Galba uectigalia reuocasse, noua et grauia addidisse, auxisse tributa prouinciis, nonnullis et duplicasse, negotiationes quoque uel priuato pudendas propalam exercuit, coemendo quaedam tantum ut pluris postea distraheret.
なぜなら彼は、ガルバのもとで廃止された税を復活させ、重い新税を追加し、諸属州への貢納金を増額し、一部の属州に対してはそれを倍増させただけでは満足せず、後で高く売り払う目的のためだけに特定の物品を買い占めるという、私的な身分であっても恥ずべき商行為を公然と行ったからである。
ne candidatis quidem honores reisue tam innoxiis quam nocentibus absolutiones uenditare cunctatus est.
さらに彼は、候補者たちへの官職の切り売りや、有罪・無罪を問わず被告人たちへの無罪判決の売却を躊躇しなかった。
creditur etiam procuratorum rapacissimum quemque ad ampliora officia ex industria solitus promouere, quo locupletiores mox condemnaret;
また、より裕福になったところで間もなく有罪を宣告するために、最も強欲な徴税官たちを意図的に引き立ててより高い職務に昇進させる習性があったと信じられている。
quibus quidem uolgo pro spongiis dicebatur uti, quod quasi et siccos madefaceret et exprimeret umentis.
実際、彼は彼らをまるで「スポンジ」のように使っていると世間で噂されていた。 なぜなら、乾いているものは濡らし、濡れているものは絞り出したからである。
Quidam natura cupidissimum tradunt, idque exprobratum ei a sene bubulco, qui negata sibi gratuita libertate, quam imperium adeptum suppliciter orabat, proclamauerit, uulpem pilum mutare, non mores.
ある人々は、彼が生まれつき極めて強欲であったと伝えており、彼が権力を握った際に、無償での奴隷解放を哀願して拒否された老牛飼いから、「狐は毛並みを変えても、その本性は変えない」と大声で非難されたのも、その強欲さゆえであったという。
sunt contra qui opinentur ad manubias et rapinas necessitate compulsum summa aerarii fiscique inopia, de qua testificatus sit initio statim principatus, professus quadringenties milies opus esse, ut res p. stare posset.
これに対して、国家が存続するためには400億セステルティウスが必要であると統治のまさに初めに言明したように、国庫および皇帝私金の極度の困窮のために、やむを得ず戦利品の獲得や略奪に追い込まれたのだと考える人々もいる。
quod et ueri similius uidetur, quando et male partis optime usus est.
後者の方がより真実に近いと思われる。 なぜなら、彼は不正に得た金銭をも極めて有効に用いたからである。
§17in omne hominum genus liberalissimus expleuit censum senatorium, consulares inopes quingenis sestertiis annuis sustentauit, plurimas per totum orbem ciuitates terrae motu aut incendio afflictas restituit in melius, ingenia et artes uel maxime fouit.
あらゆる階層の人々に対して極めて寛大であった彼は、元老院議員の財産資格を満たしてやり、困窮した執政官経験者たちに年間50万セステルティウスの援助金を与えて養い、地震や火災で被災した世界中の極めて多くの都市をより良い状態に復興させ、才能や芸術をこの上なく庇護した。
§18primus e fisco Latinis Graecisque rhetoribus annua centena constituit;
彼は皇帝私金からラテン語およびギリシア語の修辞学者たちに、年間10万セステルティウスの俸給を初めて規定した。
praestantis poetas, nec non et artifices, Coae Veneris, item Colossi refectorem insigni congiario magnaque mercede donauit;
また、優れた詩人たちだけでなく、美術家たち、とりわけ「コスのヴィーナス」の修復者や「コロッスス」の修復者にも、際立った給付金と多額の報酬を与えた。
mechanico quoque grandis columnas exigua impensa perducturum in Capitolium pollicenti praemium pro commento non mediocre optulit, operam remisit praefatus sineret se plebiculam pascere.
さらに、巨大な柱をわずかな費用でカピトリウムへと運び込むと約束した技術者に対しても、その考案に対して並々ならぬ褒賞を提示したが、自分に「庶民を養わせるように」と言い添えて、その作業の実施は免除した。
§19ludis, per quos scaena Marcelliani theatri restituta dedicabatur, uetera quoque acroamata reuocauerat.
マルケッルス劇場の修復された舞台が落成を記念して捧げられた見世物において、彼は古い芸能をも復活させていた。
†Appellari tragoedo quadringenta, Terpno Diodoroque citharoedis ducena, nonnullis centena, quibus minimum, quadragena sestertia super plurimas coronas aureas dedit.
†悲劇俳優アペレス†に40万、竪琴弾きテルプノスとディオドロスにそれぞれ20万、一部の者には10万、そして最も少額の者でも4万セステルティウスを、非常に多くの黄金の冠に加えて与えた。
sed et conuiuabatur assidue ac saepius recta et dapsile, ut macellarios adiuuaret.
しかしそれだけでなく、彼は絶えず、しかも肉屋や食料品商を支援するために、しばしば正式かつ豪華な宴会を催した。
dabat sicut Saturnalibus uiris apophoreta, ita per Kal. Mart. feminis.
サトゥルナリア祭の際に男たちに持ち帰り用の贈り物を与えたように、3月1日の朔日には女たちにそれらを与えた。
et tamen ne sic quidem pristina cupiditatis infamia caruit.
それにもかかわらず、このようにしても、かつての強欲という悪評から免れることはできなかった。
Alexandrini Cybiosacten eum uocare perseuerauerunt, cognomine unius e regibus suis turpissimarum sordium.
アレクサンドリアの人々は、最も恥ずべき卑俗さを持った彼らの王の一人のあだ名である「キュビオサクテス」と彼を呼び続けた。
sed et in funere Fauor archimimus personam eius ferens imitansque, ut est mos, facta ac dicta uiui, interrogatis palam procuratoribus, quanti funus et pompa constaret, ut audit sestertium centiens, exclamauit, centum sibi sestertia darent ac se uel in Tiberim proicerent.
また、彼の葬儀においても、首席道化師のファウォルが、慣習に従って故人の生前の言動を真似てその仮面を被り、葬儀と行列にどれほどの費用がかかるかを公然と徴税官たちに尋ね、彼らが「1000万セステルティウス」と答えるのを聞くと、「自分に10万セステルティウスをくれ、そうすれば自分をテヴェレ川に投げ込んでも構わない」と叫んだ。
§20Statura fuit quadrata, compactis firmisque membris, uultu ueluti nitentis;
彼の体格はがっしりとしており、肢体は引き締まって頑丈で、まるで力んでいるような表情をしていた。
de quo quidam urbanorum non infacete, siquidem petenti, ut et in se aliquid diceret: 'dicam,' inquit, 'cum uentrem exonerare desieris.
これについて、ある都会の機知に富む男が、自分についても何か言ってくれと彼から求められた際、非常に滑稽にこう言った。 「あなたが腹の中のものを出し終えたら言おう。
' ualitudine prosperrima usus est, quamuis ad tuendam eam nihil amplius quam fauces ceteraque membra sibimet ad numerum in sphaeristerio defricaret inediamque unius diei per singulos menses interponeret.
」彼は極めて健康であったが、その健康を維持するために、球戯場で自分で自分の喉やその他の肢体を決まった回数だけ摩擦し、毎月1日の絶食を行うこと以外は何も特別なことはしなかった。
§21Ordinem uitae hunc fere tenuit.
彼の生活習慣はおおむね以下の通りであった。
in principatu maturius semper ac de nocte uigilabat;
皇帝となってからは、常に極めて早く、まだ夜のうちに起床した。
dein perlectis epistulis officiorumque omnium breuiariis, amicos admittebat, ac dum salutabatur, et calciabat ipse se et amiciebat;
それから、書簡やあらゆる官職の報告要約を読み通した後に友人たちを引見し、挨拶を受けている最中に、自分で靴を履き、服をまとった。
postque decisa quaecumque obuenissent negotia gestationi et inde quieti uacabat, accubante aliqua pallacarum, quas in locum defunctae Caenidis plurimas constituerat;
そして、持ち上がったあらゆる実務を裁決した後は、乗り物での移動と、それに続く休息に時間をあてた。 その際、亡くなったカイニスの代わりに彼が極めて多く囲っていた側室の一人を傍らに侍らせた。
a secreto in balineum tricliniumque transibat.
私室を出ると、浴場と食堂へと移動した。
nec ullo tempore facilior aut indulgentior traditur, eaque momenta domestici ad aliquid petendum magno opere captabant.
彼がこれ以上に気さくで寛大になる時間はなかったと伝えられており、使用人たちは何かを請願するために、熱心にこの瞬間を狙っていた。