§15Octauo imperii mense desciuerunt ab eo exercitus Moesiarum atque Pannoniae, item ex transmarinis Iudaicus et Syriaticus, ac pars in absentis pars in praesentis Vespasiani uerba iurarunt.
在位の8ヶ月目に、モエシアとパンノニアの軍団が彼から離反し、同様に海の向こうからはユダヤとシリアの軍団が離反し、一部は不在の、一部は現地のウェスパシアヌスへの忠誠の宣誓を行った。
ad retinendum ergo ceterorum hominum studium ac fauorem nihil non publice priuatimque nullo adhibito modo largitus est.
そこで、他の人々の支持と好意を維持するために、彼は公的にも私的にも、節度を一切設けずにあらゆるものを施した。
dilectum quoque ea condicione in urbe egit, ut uoluntariis non modo missionem post uictoriam, sed etiam ueteranorum iustaeque militiae commoda polliceretur.
彼はまた、ローマ市内でも徴兵を行ったが、それは志願兵たちに対して、勝利の後の除隊だけでなく、退役兵としての正規の兵役にともなう恩典をも約束するという条件のものであった。
urgenti deinde terra marique hosti hinc fratrem cum classe ac tironibus et gladiatorum manu opposuit, hinc Betriacenses copias et duces;
その後、陸からも海からも迫り来る敵に対して、一方では自身の兄弟を艦隊、新兵、そして剣闘士の一隊とともに立ち向かわせ、他方ではベトリアクムの軍勢と将軍たちを対抗させた。
atque ubique aut superatus aut proditus salutem sibi et milies sestertium a Flauio Sabino Vespasiani fratre pepigit;
そして、いたるところで敗北するか裏切られるかして、彼はウェスパシアヌスの兄フラウィウス・サビヌスと、自身の安全および1億セステルティウスの受け取りを協定した。
statimque pro gradibus Palati apud frequentes milites cedere se imperio quod inuitus recepisset professus, cunctis reclamantibus rem distulit ac nocte interposita primo diluculo sordidatus descendit ad rostra multisque cum lacrimis eadem illa, uerum e libello testatus est.
そして直ちにパラティウムの階段の前で、集まった大勢の兵士たちを前に、不本意ながら引き受けた帝位を退くと宣言したが、全員が反対したため決定を保留した。 そして夜が明けた翌朝早く、喪服を身にまとってロストラ(演壇)へと下り、多くの涙を流しながら、全く同じ内容を、今度は書面から朗読して表明した。
rursus interpellante milite ac populo et ne deficeret hortante omnemque operam suam certatim pollicente, animum resumpsit Sabinumque et reliquos Flauianos nihil iam metuentis ui subita in Capitolium compulit succensoque templo Iouis Optimi Maximi oppressit, cum et proelium et incendium e Tiberiana prospiceret domo inter epulas.
兵士たちと民衆が再び彼の退位を遮って引き止め、挫けないよう励まし、競って協力を申し出たため、彼は気力を取り戻し、もはや何も恐れていなかったサビヌスと残りのフラウィウス派の人々を、突然の武力によってカピトリウムに追い詰め、最高の神ユピテルの神殿に火を放って彼らを討ち滅ぼした。 その際、彼は食事をしながら、ティベリウスの館から戦闘と火災の両方を眺めていた。
non multo post paenitens facti et in alios culpam conferens uocata contione iurauit coegitque iurare et ceteros nihil sibi antiquius quiete publica fore.
その後まもなく、自らの行いを後悔し、他人に罪をなすりつけながら、民会を招集して、「自分にとって国家の安寧より優先するものはない」と宣誓し、他のみなにも同様に宣誓することを強要した。
tunc solutum a latere pugionem consuli primum, deinde illo recusante magistratibus ac mox senatoribus singulis porrigens, nullo recipiente, quasi in aede Concordiae positurus abscessit.
そのとき、彼は脇から外した短剣を、まず執政官に差し出し、彼が拒むと政務官たちに、次いで個々の元老院議員たちに差し出したが、誰も受け取らなかったため、あたかもそれをコンコルディアの神殿に奉納するかのように立ち去った。
sed quibusdam adclamantibus ipsum esse Concordiam, rediit nec solum retinere se ferrum affirmauit, uerum etiam Concordiae recipere cognomen;
しかし、一部の者たちが「彼自身がコンコルディアである」と叫んだため、彼は戻ってきて、自分はその剣を手元に留めるだけでなく、コンコルディアという添え名を受け入れると言明した。
§16suasitque senatui, ut legatos cum uirginibus Vestalibus mitterent pacem aut certe tempus ad consultandum petituros.
そして元老院に、和平か、あるいは少なくとも熟議のための猶予期間を求めるために、ウェスタの処女たちを伴った使節を派遣するよう勧告した。
Postridie responsa opperienti nuntiatum est per exploratorem hostes appropinquare.
翌日、返答を待っていた彼に、偵察兵を通じて敵が接近していることが報じられた。
continuo igitur abstrusus gestatoria sella duobus solis comitibus, pistore et coco, Auentinum et paternam domum clam petit, ut inde in Campaniam fugeret;
そのため直ちに、輿の中に身を隠し、パン職人と料理人のわずか二人だけの供を連れて、アウェンティヌス丘にある父の家へ密かに向かった。 そこからカンパニアへと逃亡するためであった。
mox leui rumore et incerto, tamquam pax impetrata esset, referri se in Palatium passus est.
まもなく、和平が獲得されたかのような、根拠のない不確かな噂によって、彼は自身がパラティウムへと連れ戻されるのを容認した。
ubi cum deserta omnia repperisset, dilabentibus et qui simul erant, zona se aureorum plena circumdedit confugitque in cellulam ianitoris, religato pro foribus cane lectoque et culcita obiectis.
そこで、すべてが放棄されているのを見出し、一緒にいた者たちも散り散りになると、金貨で満ちた帯を身に巻き、門番の小部屋へと逃げ込み、戸口の前には犬を繋ぎ、ベッドと敷布団を障害物として置いた。
§17Irruperant iam agminis antecessores ac nemine obuio rimabantur, ut fit, singula.
すでに敵軍の前衛部隊が乱入しており、誰にも遭遇しないため、いつものことながら、いたるところを捜索していた。
ab his extractus e latebra.
彼らによって隠れ場所から引きずり出された。
sciscitantes, quis esset—nam ignorabatur—et ubi esse Vitellium sciret, mendacio elusit;
彼が誰であるか(彼の正体は知られていなかった)、そしてヴィテリウスがどこにいるか知っているかと尋ねる者たちを、彼は嘘でかわした。
deinde agnitus rogare non destitit, quasi quaedam de salute Vespasiani dicturus, ut custodiretur interim uel in carcere, donec religatis post terga manibus, iniecto ceruicibus laqueo, ueste discissa seminudus in forum tractus est inter magna rerum uerborumque ludibria per totum uiae Sacrae spatium, reducto coma capite, ceu noxii solent, atque etiam mento mucrone gladii subrecto, ut uisendam praeberet faciem neue summitteret;
その後、正体が知れると、ウェスパシアヌスの安全に関する何か重要なことを話すつもりであるかのように装い、とりあえず牢獄の中であってもよいから拘束しておくよう懇願し続けたが、ついに、両手を後ろ手に縛られ、首に縄をかけられ、衣服を引き裂かれて半裸の状態で、フォルムへと引きずられていった。 その間、聖なる道の全行程にわたって、有形無形の激しい侮辱を受けながら。 罪人たちがよくするように、髪の毛によって頭を後ろへ反らされ、さらに顔をさらし、うつむかないように、顎の下に剣の先を突き立てられた状態で。
quibusdam stercore et caeno incessentibus, aliis incendiarium et patinarium uociferantibus, parte uulgi etiam corporis uitia exprobrante;
ある者たちは糞尿や泥を投げつけ、他の者たちは「放火魔」「大皿野郎」などと叫び、群衆の一部は彼の肉体的な欠陥を非難した。
erat enim in eo enormis proceritas, facies rubida plerumque ex uinulentia, uenter obesus, alterum femur subdebile impulsu olim quadrigae, cum auriganti Gaio ministratorem exhiberet.
というのも、彼には並外れた長身、大酒飲みによる常に赤らんだ顔、肥満した腹があり、片方の太ももは、かつて戦車を駆るガイウスに仕えていた際、四頭立て戦車にぶつかったことで、やや不自由であったからである。
tandem apud Gemonias minutissimis ictibus excarnificatus atque confectus est et inde unco tractus in Tiberim.
ついに、ゲモニアの階段のところで、細かな切り傷によってなぶり殺しにされ、息の根を止められた。 そしてそこから、鉤で引っ掛けられてティベリス川に投げ込まれた。
§18Periit cum fratre et filio anno uitae septimo quinquagesimo;
彼は兄弟と息子とともに、57歳で死んだ。
nec fefellit coiectura eorum qui augurio, quod factum ei Viennae ostendimus, non aliud portendi praedixerant quam uenturum in alicuius Gallicani hominis potestatem, siquidem ab Antonio Primo aduersarum partium duce oppressus est, cui Tolosae nato cognomen in pueritia Becco fuerat: id ualet gallinacei rostrum.
そして、ヴィエンヌで彼に起こった兆候(すでに記述した通り)から、彼が「あるガリア人の支配下に入ること」を意味していると予言した者たちの推測は裏切られなかった。 なぜなら、彼は敵陣営の将軍アントニウス・プリムスによって滅ぼされたからである。 トゥールーズ生まれのこの将軍は、少年時代に「ベッコ」というあだ名を持っていた。 これは「雄鶏のくちばし」を意味する。