§1Vitelliorum originem alii aliam et quidem diuersissimam tradunt, partim ueterem et nobilem, partim uero nouam et obscuram atque etiam sordidam;
ヴィテッリウス家の起源について、ある人々はある説を、またある人々は全く異なる別の説を伝えている。 一部の説によれば古く高貴なものであり、また別の説によれば新しく無名で、卑しいとさえされる。
quod ego per adulatores obtrectatoresque imperatoris Vitelli euenisse opinarer, nisi aliquanto prius de familiae condicione uariatum esset.
このことは、もしそれよりかなり前にこの家族の地位について意見の不一致が生じていなかったならば、私は皇帝ヴィテッリウスの追従者たちと中傷者たちによって生じたことと考えただろうが。
extat Q. †Elogi ad Quintum Vitellium Diui Augusti quaestorem libellus, quo continetur, Vitellios Fauno Aboriginum rege et Vitellia, quae multis locis pro numine coleretur, ortos toto Latio imperasse;
クィントゥス・エロギウスが神君アウグストゥスの財務官クィントゥス・ヴィテッリウスに宛てた小冊子が現存しており、そこには、ヴィテッリウス家はアボリギネスの王ファウヌスと、多くの場所で神霊として崇められていたヴィテッリアから生まれ、ラティウム全土を支配したと書かれている。
horum residuam stirpem ex Sabinis transisse Romam atque inter patricios adlectam; indicia stirpis mansisse diu uiam Vitelliam ab Ianiculo ad mare usque, item coloniam eiusdem nominis, quam gentili copia aduersus Aequiculos tutandam olim depoposcissent; tempore deinde Samnitici belli praesidio in Apuliam misso quosdam ex Vitellis subsedisse Nuceriae eorumque progeniem longo post interuallo repetisse urbem atque ordinem senatorium.
また、彼らの生き残りの一族がサビニ人の地からローマに移住し、パトリキの中に列せられたこと、その一族の痕跡として、ヤニクルムから海に至るヴィテッリア街道が長らく残っていたこと、また、かつて一族の軍勢によってアイクィコルム人から守るために彼らが引き受けを願い出た同名の植民市があったこと、その後、サムニウム戦争の際に守備隊がアプリアへ送られた時、ヴィテッリウス家の人々のうちある者たちがヌケリアに定住し、彼らの子孫が長い歳月の後に再び首都ローマと元老院階級に戻ったことが、そこに記されている。
§2contra plures auctorem generis libertinum prodiderunt, Cassius Seuerus nec minus alii eundem et sutorem ueteramentarium, cuius filius sectionibus et cognituris uberius compendium nanctus, ex muliere uulgari, Antiochi cuiusdam furnariam exercentis filia, equitem R. genuerit.
これに反して、より多くの人々は彼らの一族の祖先を解放奴隷であったと伝えており、カッシウス・セウェルスおよびその他の人々も同様に、その人物が古靴の修繕屋であり、その息子が没収財産の買い取りや訴訟代理によってより豊かな財を築き、パン屋を営むアンティオコスという男の娘である卑俗な女との間に、ローマの騎士をもうけたのだとしている。
sed quod discrepat, sit in medio.
しかし、この意見の相違については、どちらとも定めずにおくことにしよう。
ceterum P. Vitellius domo Nuceria, siue ille stirpis antiquae siue pudendis parentibus atque auis, eques certe R. et rerum Augusti procurator, quattuor filios amplissimae dignitatis cognomines ac tantum praenominibus distinctos reliquit Aul(um), Q(uintum), P(ublium), L(ucium).
ともあれ、ヌケリア出身のプブリウス・ヴィテッリウスは、彼が古い一族の出身であろうと、あるいは恥ずべき両親や祖先を持っていようと、確かにローマの騎士であり、アウグストゥスの財産管理官であって、非常に高い地位に昇った、同じ家族名を持ち、個人名によってのみ区別される4人の息子、アウルス、クィントゥス、プブリウス、ルキウスを残した。
Aulus in consulatu obiit, quem cum Domitio Neronis Caesaris patre inierat, praelautus alioqui famosusque cenarum magnificentia.
アウルスは、ネロ・カエサルの父ドミティウスとともに務め始めた執政官の任期中に死去したが、彼は極めて豪奢な人物であり、その食卓の華麗さによって名を馳せていた。
Quintus caruit ordine, cum auctore Tiberio secerni minus idoneos senatores remouerique placuisset.
クィントゥスは、ティベリウスの勧告によって、不適格な元老院議員を選別して排除することが決定された際に、その身分を失った。
P(ublius), Germanici comes, Cn. Pisonem inimicum et interfectorem eius accusauit condemnauitque, ac post praeturae honorem inter Seiani conscios arreptus et in custodiam fratri datus scalpro librario uenas sibi incidit, nec tam mortis paenitentia quam suorum obtestatione obligari curarique se passus in eadem custodia morbo periit.
ゲルマニクスの随員であったプブリウスは、ゲルマニクスの敵であり暗殺者であったグナエウス・ピソを告発して有罪に陥れ、法務官の職を務めた後にセヤヌスの共謀者の一人として逮捕され、実兄の監視下に置かれたが、筆記用のナイフで自らの静脈を切り裂いた。 そして、死を悔いたからというよりは、親族の哀願によって傷口を縛って治療を受けることを承諾したものの、同じ拘留の身のまま病で死亡した。
L(ucius) ex consulatu Syriae praepositus, Artabanum Parthorum regem summis artibus non modo ad conloquium suum, sed etiam ad ueneranda legionum signa pellexit.
ルキウスは執政官を務めた後にシリアの総督に任命され、類まれな手腕によってパルティアの王アルタバノスを自分との会談に応じさせただけでなく、敬意を払われるべき軍団旗を礼拝するようにまで誘い込んだ。
mox cum Claudio principe duos insuper ordinarios consulatus censuramque gessit.
その後、皇帝クラウディウスとともにさらに2度の通常執政官と監察官を務めた。
curam quoque imperi sustinuit absente eo expeditione Britannica;
彼はまた、皇帝がブリタニア遠征で不在の間、帝国の統治を引き受けた。
uir innocens et industrius, sed amore libertinae perinfamis, cuius etiam saliuis melle commixtis, ne clam quidem aut raro sed cotidie ac palam, arterias et fauces pro remedio fouebat.
彼は身ぎれいで勤勉な人物であったが、解放奴隷の女への愛によって極めて悪名高く、その女の唾液に蜂蜜を混ぜたものを、秘密裏にでもまれにでもなく、毎日公然と、治療薬として喉と気管に塗っていた。
idem miri in adulando ingenii primus C. Caesarem adorare ut deum instituit, cum reuersus ex Syria non aliter adire ausus esset quam capite uelato circumuertensque se, deinde procumbens.
彼また、お世辞において驚くべき才能を持っており、シリアから帰還した際、頭をベールで覆い、自らを回転させ、それから平伏するという方法以外では皇帝に近づく勇気がなかったため、ガイウス・カエサルを神として崇拝することを最初に始めた人物であった。
Claudium uxoribus libertisque addictum ne qua non arte demereretur, proximo munere a Messalina petit ut sibi pedes praeberet excalciandos;
クラウディウスが妻たちや解放奴隷たちに惑わされているのを見て、あらゆる手段を用いて彼の歓心を買うために、彼は次の機会にメッサリナに対し、靴を脱がせるために彼女の足を差し出すように求めた。
detractumque socculum dextrum inter togam tunicasque gestauit assidue, nonnumquam osculabundus.
そして、脱がせた右の軽靴をトガとチュニカの間に常に携え、時にはそれに接吻することさえあった。
Narcissi quoque et Pallantis imagines aureas inter Lares coluit.
彼はまた、ナルキッソスやパラスの金色の像をラレスの間に置いて崇拝した。
huius et illa uox est: 'saepe facias,' cum saeculares ludos edenti Claudio gratularetur.
彼にはまた次の言葉がある。 『あなたがこれを何度も行わんことを。 』これはクラウディウスが世紀祭の競技会を開催した際、彼がお祝いを述べたときの言葉である。