Humanitext Reader

スエトニウス · ガルバ §15-18

軍の反乱とピソの養子縁組および不吉な予兆

5 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

ガルバはネロの恩賞の回収や官職制限を行う一方で、側近たちの汚職を許し、兵士たちへの給与支払いを拒んだため軍の反乱を招く。危機感からピソを急遽養子に迎えたもののオトの陰謀を阻めず、数々の不吉な予兆が彼の破滅を暗示する。

§15existimabatur etiam senatoria et equestria officia bienni spatio determinaturus nec daturus nisi inuitis ac recusantibus.
彼はまた、元老院議員や騎士階級の官職を2年の期間に制限し、不本意で辞退する者にしか与えないだろうと考えられていた。
liberalitates Neronis non plus decimis concessis per quinquaginta equites R. ea condicione reuocandas curauit exigendasque, ut et si quid scaenici ac xystici donatum olim uendidissent, auferretur emptoribus, quando illi pretio absumpto soluere nequirent.
ネロの寛大さによる賜物は、50人のローマ騎士を介して、わずか10分の1を残すだけで回収し取り立てるように手配した。 その際、もし舞台俳優や競技者たちがかつて贈られたものを売却してしまっており、彼らがその代金を使い果たして返済できないときには、買い手からそれが没収されるという条件を付した。
at contra nihil non per comites atque libertos pretio addici aut donari gratia passus est, uectigalia immunitates, poenas innocentium impunitates noxiorum.
しかし反対に、彼は側近や解放奴隷たちを通じて、金次第で売却されたり、好意で贈られたりしないものは何もない状態を許した。 すなわち、税や免税、無実の者の処罰や有罪の者の免罪がそうであった。
quin etiam populo R. deposcente supplicium Haloti et Tigillini solos ex omnibus Neronis emissariis uel maleficentissimos incolumes praestitit atque insuper Halotum procuratione amplissima ornauit, pro Tigillino etiam saeuitiae populum edicto increpuit.
それどころか、ローマの民衆がハロトゥスとティゲリヌスの処刑を求めているのに、ネロの手先の中で最も極悪非道なこの二人だけを無傷で守った。 その上、ハロトゥスにはきわめて重要な総督職を授け、ティゲリヌスのためには、民衆の残虐さを布告によって非難することさえした。
§16Per haec prope uniuersis ordinibus offensis uel praecipua flagrabat inuidia apud milites.
これらのことによって、ほぼすべての階級が憤慨していたが、とりわけ兵士たちの間で最も激しい憎悪が燃え上がっていた。
nam cum in uerba eius absentis iurantibus donatiuum grandius solito praepositi pronuntiassent, neque ratam rem habuit et subinde iactauit legere se militem, non emere consuesse;
というのも、彼が不在のときに、彼への忠誠を宣誓する兵士たちに対して、指揮官たちが通常より多額の給与を約束した際、彼はそれを承認しなかっただけでなく、繰り返し「自分は兵士を徴募する習慣はあるが、買う習慣はない」と豪語したからである。
atque eo quidem nomine omnis, qui ubique erant, exacerbauit.
そして、まさにこの発言によって、いたるところにいたすべての兵士たちを激怒させた。
ceterum praetorianos etiam metu et indignitate commouit, remouens subinde plerosque ut suspectos et Nymphidi socios.
さらに、近衛兵たちをも、容疑者やニムフィディウスの仲間として次々に解任することで、恐怖と憤慨へと駆り立てた。
sed maxime fremebat superioris Germaniae exercitus fraudari se praemis nauatae aduersus Gallos et Vindicem operae.
しかし、最も激しく不満を漏らしていたのは、高地ゲルマニアの軍隊であった。 彼らは、ガリア人やウィンデクスに対して尽くした軍功に対する恩賞を騙し取られたと感じていた。
ergo primi obsequium rumpere ausi Kal. Ian. adigi sacramento nisi in nomen senatus recusarunt statimque legationem ad praetorianos cum mandatis destinauerunt: displicere imperatorem in Hispania factum;
それゆえ、彼らは最初に服従を破ることを企て、1月1日の元日に、元老院の名においてでなければ宣誓を行うことを拒否し、直ちに近衛兵たちのもとへ次のような使節を命令とともに派遣した。 「ヒスパニアで擁立された皇帝には不満である。
eligerent ipsi quem cuncti exercitus comprobarent.
すべての軍隊が承認するような者を、彼ら自身で選ぶべきだ」と。
§17quod ut nuntiatum est, despectui esse non tam senectam suam quam orbitatem ratus, Pisonem Frugi Licinianum nobilem egregiumque iuuenem ac sibi olim probatissimum testamentoque semper in bona et nomen adscitum repente e media salutantium turba adprehendit filiumque appellans perduxit in castra ac pro contione adoptauit, ne tunc quidem donatiui ulla mentione facta.
このことが報告されると、彼は自分の老齢よりもむしろ子供がいないことが軽蔑されていると考え、名門の優れた若者であり、かねてより彼が最も気に入り、遺言によって常に財産と名前の相続人に指定していたピソ・フルギ・リキニアヌスを、朝の挨拶に集まった群衆の中から突然呼び寄せ、彼を「我が息子」と呼んで陣営に連れて行き、兵士たちの集会において養子に迎えた。 その際にも、恩賞金については何ら言及されなかった。
quo faciliorem occasionem M. Saluio Othoni praebuit perficiendi conata intra sextum adoptionis diem.
これによって彼は、マルクス・サルウィウス・オトに対して、養子縁組から6日以内に、その企てを成し遂げるためのより容易な機会を与えることになった。
§18Magna et assidua monstra iam inde a principio exitum ei, qualis euenit, portenderant.
当初から、数々の大きな不吉な予兆が、彼に訪れることになるあのような最期を予告していた。
cum per omne iter dextra sinistraque oppidatim uictimae caederentur, taurus securis ictu consternatus rupto uinculo essedum eius inuasit elatisque pedibus totum cruore perfudit;
行程のいたるところで、左右の町々で犠牲獣が屠られていたとき、斧の一撃に驚いた牡牛が、繋ぎ縄を断ち切って彼の馬車に襲いかかり、前足を上げて馬車全体を血だらけにした。
ac descendentem speculator impulsu turbae lancea prope uulnerauit.
また、彼が降りるとき、護衛兵が群衆に押されて、槍で危うく彼を傷つけそうになった。
urbem quoque et deinde Palatium ingressum excepit terrae tremor et assimilis quidam mugitui sonus.
ローマ市に入り、さらに宮殿に入った彼を、大地の震動と、牡牛の唸り声に似た響きが迎えた。
secuta sunt aliquanto manifestiora.
その後、さらに明白な予兆が続いた。
monile margaritis gemmisque consertum ad ornandam Fortunam suam Tusculanam ex omni gaza secreuerat;
彼は、ツスクルムの自身のフォルトゥナ像を飾るために、あらゆる宝物の中から真珠と宝石でちりばめられた首飾りを選び出していたが、それを突然、あたかもより尊厳ある場所にふさわしいかのように、カピトリアのウェヌスに捧げてしまった。
id repente quasi augustiore dignius loco Capitolinae Veneri dedicauit, ac proxima nocte somniauit speciem Fortunae querentis fraudatam se dono destinato, minantisque erepturam et ipsam quae dedisset.
すると翌日の夜、彼はフォルトゥナの姿が、用意されていた贈り物を騙し取られたと不満を訴え、自分もまた、かつて与えたものを奪い取るだろうと脅す夢を見た。
cumque exterritus luce prima ad expiandum somnium, praemissis qui rem diuinam appararent, Tusculum excucurrisset, nihil inuenit praeter tepidam in ara fauillam atratumque iuxta senem in catino uitreo tus tenentem et in calice fictili merum.
彼が恐れおののき、夜明けとともにその夢を祓うため、儀式の準備をする者を先に行かせてツスクルムへと急行したところ、祭壇の上の生温かい灰と、その傍らでガラスの皿に香を持ち、土の杯に生酒を満たしている喪服を着た老人のほかには何も見出せなかった。
obseruatum etiam est Kal. Ian. sacrificanti coronam de capite excidisse, auspicanti pullos auolasse;
また、1月1日の元日に彼が犠牲を捧げているときに頭から冠が落ちたこと、また鳥占いをしていたときに鶏たちが飛び去ってしまったことも観察された。
adoptionis die neque milites adlocuturo castrensem sellam de more positam pro tribunali oblitis ministris et in senatu curulem peruerse collocatam.
養子縁組の日に、兵士たちに演説しようとした際、召使たちが忘れていたために、演壇の前に慣例通り置かれるべき軍用椅子が置かれていなかったこと、そして、元老院において、高官の椅子が逆向きに配置されていたこともそうである。

語釈・文法注

  1. 15.1existimabatur etiam senatoria et equestria officia bienni spatio determinaturus — 非人称的に用いられる受動態動詞 `existimabatur` に未来分詞 `determinaturus`(および `daturus`)が主格で呼応する、いわゆる「人称的受動(nominativus cum infinitivo)」に類する未来不定詞(`esse` が省略された形)の構文。「彼は〜するだろうと考えられていた」と訳す。
  2. 15.1non plus decimis concessis — 奪格絶対(独立奪格)構造。`decimis concessis`(10分の1が認められた状態で)に `non plus`(それ以上にではなく、すなわち「わずか10分の1だけ」)という制限的な副詞句が加わったもの。
  3. 16.1legere se militem, non emere — 間接話法(対格不定詞構文)における `legere`(選ぶ、徴募する)と `emere`(金で買う、買収する)の対比。兵士の買収(恩賞金による懐柔)を峻拒するガルバの有名な格言を記述している。
  4. 17.1despectui esse ... orbitatem ratus — 目的の与格 `despectui`(軽蔑されること)を用いた、いわゆる二重与格に類似する構文。`ratus`(〜と考え)の目的語となる不定詞節の主語は `senectam ... orbitatem` であり、「自分の老齢や無嗣が軽蔑の対象になっていると考え」の意となる。
  5. 18.2speciem Fortunae querentis ... minantisque — 属格の名詞 `Fortunae` に一致する現在分詞 `querentis`(不満を訴える)および `minantis`(脅す)。夢に現れた女神の能動的な振る舞いを描写している。

この箇所を引用する

スエトニウス, ガルバ §15-18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo017.humanitext-lat2:15-18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。