Humanitext Reader

スエトニウス · ネロ §45-47

民衆の憎悪と軍の離反によるネロの孤立

13 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

食糧難や不吉な予兆が重なる中で、ネロへの憎悪と非難は最高潮に達する。各軍の反乱を知った彼は、護衛や友人に去られ、深夜に絶望の中で自らの死に場所を求める。

§45ex annonae quoque caritate lucranti adcreuit inuidia;
食糧不足からも私腹を肥やしていた彼に、憎悪がさらに募った。
nam et forte accidit, ut in publica fame Alexandrina nauis nuntiaretur puluerem luctatoribus aulicis aduexisse.
というのも、折あ悪く、国中が飢饉に苦しむ中で、アレクサンドリアからの船が宮廷のお抱え闘士たちのための砂を運んできたと報じられたからである。
Quare omnium in se odio incitato nihil contumeliarum defuit quin subiret.
これにより、あらゆる人々が彼に対する怒りを燃え立たせ、彼が被らなかった侮辱は一つとしてなかった。
statuae eius a uertice cirrus appositus est cum inscriptione Graeca: "nunc demum agona esse, et traderet tandem.
彼の彫像の頭部には、ギリシア語の碑文とともに縮れ毛が取り付けられた。 「今やいよいよ競技の時だ。 さあ引き渡せ」と。
" alterius collo ascopa deligata simulque titulus: 'ego quid potui? sed tu culleum meruisti.
別の像の首には革袋が結びつけられ、同時に「俺に何ができたというのか? だが、お前は革袋の刑に値する」という貼り紙がなされた。
' ascriptum et columnis, etiam Gallos eum cantando excitasse.
円柱にも、彼が歌うことでガリア人たちを目覚めさせた、と書き込まれた。
iam noctibus iurgia cum seruis plerique simulantes crebro Vindicem poscebant.
また、夜になると多くの者が奴隷との口論を装って、たびたびウィンデクスを求めて叫んだ。
§46Terrebatur ad hoc euidentibus portentis somniorum et auspiciorum et ominum, cum ueteribus tum nouis.
さらに彼は、古いものから新しいものまで、夢や鳥占い、前兆といった明白な凶兆に怯えさせられた。
numquam antea somniare solitus occisa demum matre uidit per quietem nauem sibi regenti extortum gubernaculum trahique se ab Octauia uxore in artissimas tenebras et modo pinnatarum formicarum multitudine oppleri, modo a simulacris gentium ad Pompei theatrum dedicatarum circumiri arcerique progressu;
それまで一度も夢を見たことがなかった彼であったが、母親を殺害してからはじめて、眠りの中で次のような夢を見た。 自分が操縦していた船の舵が手から奪い取られ、妻のオクタウィアによって極めて深い暗闇の中へと引きずり込まれる夢。 ある時は、羽のある羽蟻の群れに覆い尽くされ、またある時は、ポンペイウス劇場に捧げられた諸民族の像に囲まれて前進を阻まれる夢。
asturconem, quo maxime laetabatur, posteriore corporis parte in simiae speciem transfiguratum ac tantum capite integro hinnitus edere canoros.
そして、彼が最も気に入っていたアストゥリアス産の愛馬が、体の後ろ半分を猿の姿に変えられ、頭部だけが元のままの姿で、朗々としたいななきを上げている夢などである。
de Mausoleo, sponte foribus patefactis, exaudita uox est nomine eum cientis.
アウグストゥス廟からは、自然と扉が開いて、彼の名を呼ぶ声が聞こえた。
Kal. Ian. exornati Lares in ipso sacrificii apparatu conciderunt;
一月一日の元旦には、飾り立てられたラレスの像が、まさに生け贄の儀式の準備中に崩れ落ちた。
auspicanti Sporus anulum muneri optulit, cuius gemmae scalptura erat Proserpinae raptus;
彼が鳥占いをしていたとき、スポルスが指輪を贈り物として捧げたが、その宝石の彫刻はプロセルピナの略奪であった。
uotorum nuncupatione, magna iam ordinum frequentia, uix repertae Capitolii claues.
誓願の式典では、すでに多数の階級の代表が集まっていたにもかかわらず、カピトリウムの神殿の鍵がほとんど見つからなかった。
cum ex oratione eius, qua in Vindicem perorabat, recitaretur in senatu daturos poenas sceleratos ac breui dignum exitum facturos, conclamatum est ab uniuersis: 'tu facies, Auguste.
元老院において、ウィンデクスを糾弾する彼の演説から、「悪党どもは処罰され、まもなくふさわしい最期を迎えるであろう」という一節が朗読されると、全員から「お前がそうなるのだ、アウグストゥスよ! 」との叫び声が上がった。
' obseruatum etiam fuerat nouissimam fabulam cantasse eum publice Oedipodem exulem atque in hoc desisse uersu: " θανεῖν μ' ἄνωγε σύγγαμος, μήτηρ, πατήρ.
また、彼が公の場で最後に歌った悲劇の演目が、亡命者となった『オイディプス』であり、次のような詩行で歌い終えたことも注目された。
"
「妻であり、母であり、父である者が、私に死を命じる。
§47Nuntiata interim etiam ceterorum exercituum defectione litteras prandenti sibi redditas concerpsit, mensam subuertit, duos scyphos gratissimi usus, quos Homerios a caelatura carminum Homeri uocabat, solo inlisit ac sumpto a Lucusta ueneno et in auream pyxidem condito transiit in hortos Seruilianos, ubi praemissis libertorum fidissimis Ostiam ad classem praeparandam tribunos centurionesque praetorii de fugae societate temptauit.
」その間に、他の一連の軍隊も造反したことが伝えられると、朝食をとっていた彼は届けられた書簡を引き裂き、食卓をひっくり返し、彼がホメロスの詩の彫刻から「ホメロス風の杯」と呼んでこよなく愛用していた二つの杯を床に叩きつけた。 そして、ルクスタから手に入れた毒薬を金の小箱に収めて、セルウィリウス庭園へと移動した。 そこで信頼できる解放奴隷たちをあらかじめ派遣しつつ、逃亡の仲間に加わるようプラエトリウムの兵卒長や百人隊長たちに、オスティアで艦隊を準備させる件も含めて打診した。
sed partim tergiuersantibus, partim aperte detrectantibus, uno uero etiam proclamante: " usque adeone mori miserum est? " uarie agitauit, Parthosne an Galbam supplex peteret, an atratus prodiret in publicum proque rostris quanta maxima posset miseratione ueniam praeteritorum precaretur, ac ni flexisset animos, uel Aegypti praefecturam concedi sibi oraret.
しかし、ある者たちは引きのばし、ある者たちは公然と拒否し、さらには「死ぬことがそれほど悲惨なことなのか? 」と叫ぶ者さえいたため、彼は様々に思い悩んだ。 パルティア人か、それともガルバのもとへ嘆願者として赴くべきか、あるいは喪服を着て公の場に現れ、演壇の上からできる限りの哀れみを誘う姿で過去の過ちの許しを請うべきか、もし彼らの心を和らげることができないなら、せめてエジプトの長官の地位を自分に与えてくれるよう懇願すべきか、と。
inuentus est postea in scrinio eius hac de re sermo formatus;
後に彼の戸棚から、この件について書かれた演説原稿が発見された。
sed deterritum putant, ne prius quam in forum perueniret discerperetur.
しかし、彼がフォーラムに到着する前に八つ裂きにされることを恐れて、思いとどまったのだと考えられている。
Sic cogitatione in posterum diem dilata ad mediam fere noctem excitatus, ut comperit stationem militum recessisse, prosiluit e lecto misitque circum amicos, et quia nihil a quoquam renuntiabatur, ipse cum paucis hospitia singulorum adiit.
このようにして熟考を翌日へと引き延ばしたが、真夜中頃に目を覚まし、兵士の衛兵たちが撤退したことを知ると、彼はベッドから飛び起きて友人たちに使いを送った。 そして誰からも返事がないため、自身で少数の供を連れて一人一人の宿所を訪ねた。
uerum clausis omnium foribus, respondente nullo, in cubiculum rediit, unde iam et custodes diffugerant, direptis etiam stragulis, amota et pyxide ueneni;
しかし、すべての扉は閉ざされ、誰も答えないため、彼は寝室に戻った。 そこからはすでに護衛たちも逃げ去っており、毛布さえ略奪され、毒薬の小箱も持ち去られていた。
ac statim Spiculum murmillonem uel quemlibet alium percussorem, cuius manu periret, requisiit et nemine reperto: 'ergo ego,' inquit, 'nec amicum habeo nec inimicum?' procurritque, quasi praecipitaturus se in Tiberim.
すると彼はすぐに剣闘士のスピクルスか、あるいは自分の手で死ねるような暗殺者を誰でもよいから探させたが、誰も見つからないと、「では、私には友も敵もいないというのか? 」と言い、ティベリス川に身を投げるかのように走り出た。

語釈・文法注

  1. 45.1σύγγαμος, — 与格分詞(単数・男性・現在)であり、動詞 `adcreuit`(「〜に増大した、募った」)に係る。食糧難によって利益を得ていたネロ自身を指す。
  2. 45.2nihil contumeliarum defuit quin subiret — 欠乏を意味する否定の主節 `nihil...defuit` の後ろに導かれる `quin` + 接続法(`subiret`)の構文。「彼が被らないような侮辱は何も欠けていなかった」、すなわち「ありとあらゆる侮辱を被った」という二重否定による強い肯定を表す。
  3. 46.1extortum gubernaculum trahique se — 動詞 `uidit` の目的語となる複数の対格不定詞(A.c.I.)構文。最初の節は `gubernaculum` が対格主語で、完了不定詞 `extortum (esse)`。二番目の節は `se` が対格主語で、現在受動不定詞 `trahi` である。`sibi regenti` は「彼が操縦している」という、不利益の与格として `gubernaculum` に係る分詞句である。
  4. 47.2Parthosne an Galbam supplex peteret, an atratus prodiret — 主動詞 `agitauit`(あれこれ思案した)に導かれる間接疑問文。接続法未完了過去 `peteret` や `prodiret`、さらに続く `precaretur`、`oraret` は、主体の心中における「〜すべきか」という熟慮の接続法(deliberative subjunctive)が、時制の一致(主節が歴史過去 `agitauit`)によって未完了過去となったもの。
  5. 47.2μ' ἄνωγε σύγγαμος, μήτηρ, — 間接話法における混合条件文。条件節 `ni flexisset` は過去の完了した仮定(接続法過去完了)であり、帰結節 `oraret` は当時の継続的な熟慮・試行(接続法未完了過去)を表す。すなわち「(彼らの)心を和らげることができなかったならば、懇願することにしよう」という思考を示す。

この箇所を引用する

スエトニウス, ネロ §45-47. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo016.humanitext-lat2:45-47

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。