Humanitext Reader

スエトニウス · ネロ §41-44

ウィンデクスとガルバの反乱およびネロの迷走

12 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

ネロはウィンデクスの反乱に対して元老院に救援を求め、ローマに戻った後も政務よりも水力オルガンに熱中する。ガルバの反乱が加わると、彼は絶望して奇妙な残虐計画を空想し、不評を買う苛烈な手段で遠征の準備を始める。

§41edictis tandem Vindicis contumeliosis et frequentibus permotus senatum epistula in ultionem sui reique publicae adhortatus est, excusato languore faucium, propter quem non adesset.
ついにウィンデクスの度重なる侮辱的な布告に動かされ、彼は書簡によって元老院に対し、自分自身と国家の復讐を果たすよう促したが、その際、出席できない理由として喉の不調を口実にした。
nihil autem aeque doluit, quam ut malum se citharoedum increpitum ac pro Nerone Ahenobarbum appellatum;
しかし、彼にとってこれほど傷ついたことはなかった。 すなわち、自分が下手な竪琴弾きだと非難され、ネロの代わりにアヘノバルブスと呼ばれたことである。
et nomen quidem gentile, quod sibi per contumeliam exprobraretur, resumpturum se professus est deposito adoptiuo, cetera conuicia, ut falsa, non alio argumento refellebat, quam quod etiam inscitia sibi tanto opere elaboratae perfectaeque a se artis obiceretur, singulos subinde rogitans, "nossentne quemquam praestantiorem. " sed urgentibus aliis super alios nuntiis Romam praetrepidus rediit;
そして、侮辱として自分に投げつけられたこの氏族名を、養子としての名前を捨てて再び名乗るつもりだと彼は宣言した。 それ以外の悪口については、虚偽であるとして次の論拠だけで反論した。 すなわち、自分がこれほど骨折って磨き上げ、完成させた芸術について、その技術の無ささえ非難されているからであり、その後も一人一人に、自分より優れた者を知っているかどうかを問い質したのである。 だが、次から次へと急報が押し寄せる中、彼は恐れおののいてローマへと戻った。
leuiterque modo in itinere friuolo auspicio mente recreata, cum adnotasset insculptum monumento militem Gallum ab equite R. oppressum trahi crinibus, ad eam speciem exiluit gaudio caelumque adorauit.
道中、くだらない予兆によってほんの少し気を取り直しただけであったが、それはある記念碑に、ローマの騎士にねじ伏せられたガリアの兵士が髪を掴まれて引きずられている姿が刻まれているのに気づいたときであり、その光景を見て喜びのあまり飛び上がり、天を仰いで拝んだ。
ac ne tunc quidem aut senatu aut populo coram appellato quosdam e primoribus uiris domum euocauit transactaque raptim consultatione reliquam diei partem per organa hydraulica noui et ignoti generis circumduxit, ostendensque singula, de ratione ac difficultate cuiusque disserens, "iam se etiam prolaturum omnia in theatrum" affirmauit, "si per Vindicem liceat. "
そして、その時でさえ元老院や民衆を前に呼び出すことはせず、指導的な人物の数人を自宅に招集し、急いで協議を終えると、残りの時間を新型の未知の水力オルガンの周りで案内することに費やし、一つ一つを示しながら、それぞれの仕組みや技術的な難しさについて論じ、「もしウィンデクスが許すなら、これらすべてをまもなく劇場でも披露するつもりだ」と言明した。
§42Postquam deinde etiam Galbam et Hispanias desciuisse cognouit, conlapsus animoque male facto diu sine uoce et prope intermortuus iacuit, utque resipiit, ueste discissa, capite conuerberato, actum de se pronuntiauit consolantique nutriculae et aliis quoque iam principibus similia accidisse memoranti, "se uero praeter ceteros inaudita et incognita pati respondit, qui summum imperium uiuus amitteret. " nec eo setius quicquam ex consuetudine luxus atque desidiae omisit uel inminuit;
その後、ガルバとヒスパニア諸州も造反したことを知ると、彼は崩れ落ち、気が遠くなって、長い間言葉もなく、死にかけたようになって横たわった。 そして意識を取り戻すと、衣服を引き裂き、頭を叩いて、自分の命運は尽きたと宣言した。 なだめる乳母が、他の皇帝たちにもかつて同様のことが起きたと指摘すると、「自分は実に他の誰よりも、前代未聞の未知の苦難を被っているのだ。 生きながらにして最高権力を失うのだから」と答えた。 それでもなお、彼は贅沢や怠惰の習慣を何一つやめず、減らしもしなかった。
quin immo, cum prosperi quiddam ex prouinciis nuntiatum esset, super abundantissimam cenam iocularia in defectionis duces carmina lasciueque modulata, quae uulgo notuerunt, etiam gesticulatus est;
それどころか、属州から何か吉報が伝えられると、極めて豪勢な夕食の席で、反乱の指導者たちを皮肉った淫らな節回しの道化めいた歌(これらは世間に広く知れ渡ったが)を、身振り手振りまで交えて歌った。
ac spectaculis theatri clam inlatus cuidam scaenico placenti nuntium misit abuti eum occupationibus suis.
また、劇場の見物席に密かに忍び込み、人気を博していたある役者に対して、自分が多忙なのをいいことに調子に乗っているという伝言を送った。
§43Initio statim tumultus multa et inmania, uerum non abhorrentia a natura sua creditur destinasse: successores percussoresque summittere exercitus et prouincias regentibus, quasi conspiratis idemque et unum sentientibus;
暴動が始まった当初、彼は数々の残虐な計画を企てていたと信じられているが、それらは彼の本性と矛盾するものではなかった。 すなわち、軍隊や属州を治める者たちが結託して同じ意思を共有しているかのようにみなし、彼らに後任者と刺客を送り込むこと。
quidquid ubique exulum, quidquid in urbe hominum Gallicanorum esset contrucidare, illos ne desciscentibus adgregarentur, hos ut conscios popularium suorum atque fautores;
各地の追放者たちと市内のガリア出身者をすべて虐殺すること。 前者は反乱者に合流させないため、後者は同胞の共謀者にして支持者であるためである。
Gallias exercitibus diripiendas permittere;
ガリア諸州を軍隊の略奪に委ねること。
senatum uniuersum ueneno per conuiuia necare;
元老院議員全員を宴会の席で毒殺すること。
urbem incendere feris in populum immissis, quo difficilius defenderentur.
猛獣を民衆の中に放ち、防戦をより困難にさせた上で市に放火することである。
sed absterritus non tam paenitentia quam perficiendi desperatione credensque expeditionem necessariam, consules ante tempus priuauit honore atque in utriusque locum solus iniit consulatum, quasi fatale esset non posse Gallias debellari nisi a consule.
しかし、悔い改めというよりは実行が不可能であるという絶望から思いとどまり、遠征が必要であると考えて、任期満了前に執政官たちの職権を剥奪し、双方の代わりに自分単独で執政官に就任した。 これは、執政官でなければガリアを平定できないのが運命であるかのように思われたためである。
ac susceptis fascibus cum post epulas triclinio digrederetur, innixus umeris familiarium affirmauit, "simul ac primum prouinciam attigisset, inermem se in conspectum exercituum proditurum nec quicquam aliud quam fleturum, reuocatisque ad paenitentiam defectoribus insequenti die laetum inter laetos cantaturum epinicia, quae iam nunc sibi componi oporteret. "
そして権標を受け取り、宴会の後に食堂から退出する際、側近たちの肩に寄りかかりながらこう言明した。 「属州に到着するやいなや、自分は武器を持たずに軍隊の前に姿を現し、ただ涙を流すつもりだ。 そして造反者たちが悔い改めに戻ったなら、その翌日には喜び合う人々の中で喜び、戦勝歌を歌おう。 その歌は今から作らせておくべきだ」と。
§44In praeparanda expeditione primam curam habuit deligendi uehicula portandis scaenicis organis concubinasque, quas secum educeret, tondendi ad uirilem modum et securibus peltisque Amazonicis instruendi.
遠征の準備にあたり、彼が第一に配慮したのは、劇場の道具を運ぶための車両の選定と、自分が同伴する側室たちの髪を男性のように刈り、アマゾネスの斧や盾で武装させることであった。
mox tribus urbanas ad sacramentum citauit ac nullo idoneo respondente certum dominis seruorum numerum indixit;
次いで、市内の区に軍事宣誓のための召集をかけたが、適格な者が名乗り出なかったため、奴隷の主たちに一定数の供出を命じた。
nec nisi ex tota cuiusque familia probatissimos, ne dispensatoribus quidem aut amanuensibus exceptis, recepit.
そして、各家庭から最も優れた者だけを徴発し、家令や秘書官さえ例外とはしなかった。
partem etiam census omnes ordines conferre iussit et insuper inquilinos priuatarum aedium atque insularum pensionem annuam repraesentare fisco;
さらに、すべての階級に資産の一部を供出させ、その上、私邸やインスラの借家人たちには一年分の家賃を国庫に前納するよう命じた。
exegitque ingenti fastidio et acerbitate nummum asperum, argentum pustulatum, aurum ad obrussam, ut plerique omnem collationem palam recusarent, consensu flagitantes a delatoribus potius reuocanda praemia quaecumque cepissent.
そして、嫌悪感と過酷さを極めながら、新鋳の硬貨、精錬された銀、試金済みの金を厳しく徴収したため、大部分の者がこのような課税を公然と拒否し、密告者たちが受け取ったあらゆる報奨金を取り戻すことこそ先決だと異口同音に要求した。

語釈・文法注

  1. 41.1nihil autem aeque doluit, quam ut... — nihil ... quam ut において、ut 節は感情の動詞 dolere の対象・内容を示す名詞節として機能している。本来は対格不定詞句が用いられるが、ここでは名詞節として機能しており、increpitum と appellatum はその中の意味上の主語 se にかかる分詞である。
  2. 43.1successores percussoresque summittere — 主節の creditur destinasse(〜を企てたと信じられている)に続く、一連の目的語となる不定詞(summittere, contrucidare, permittere, necare, incendere)の始まり。regentibus は与格の現在分詞で、summittere(密かに送り込む)の与格補語。quasi conspiratis もそれに一致する与格である。
  3. 44.2reuocanda praemia — reuocanda は praemia(対格・複数・中性)を修飾する動形容詞で、esse が省略されて当為の意を示す対格不定詞句を形成しており、分詞 flagitantes(〜を強く要求しながら)の目的語となっている。

この箇所を引用する

スエトニウス, ネロ §41-44. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo016.humanitext-lat2:41-44

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。