§56Nihilo lenior in conuictores Graeculos, quibus uel maxime adquiescebat, Xenonem quendam exquisitius sermocinantem cum interrogasset, quaenam illa tam molesta dialectos esset, et ille respondisset Doridem, relegauit Cinariam, existimans exprobratum sibi ueterem secessum, quod Dorice Rhodii loquantur.
彼は、自分が何よりも安らぎを見出していたギリシア人の同席者たちに対しても少しも穏やかではなかった。 妙に気取った話し方をするクセノンという男に、あれほど不快な方言は一体何かと尋ね、彼が「ドーリス方言です」と答えたとき、キナリア島へと追放した。 ロードス人はドーリス方言を話すため、かつてのロードス島での隠遁生活をあてこすられたと考えたからである。
item cum soleret ex lectione cotidiana quaestiones super cenam proponere comperissetque Seleucum grammaticum a ministris suis perquirere, quos quoque tempore tractaret auctores, atque ita praeparatum uenire, primum a contubernio remouit, deinde etiam ad mortem compulit.
また、彼は習慣として日常の読書から夕食の席で問題を提起していたが、文法学者セレウコスが彼(ティベリウス)の使用人たちから、彼がその時々でどの著者を読んでいるかを探り、そのように準備を整えて夕食に来ていることを知ると、まず同席者の集まりから彼を排除し、その後、死へと追いやった。
§57Saeua ac lenta natura ne in puero quidem latuit;
残酷で陰湿な本性は、子供の頃においてさえ隠れてはいなかった。
quam Theodorus Gadareus rhetoricae praeceptor et perspexisse primus sagaciter et assimilasse aptissime uisus est, subinde in obiurgando appellans eum πηλὸν αἵματι πεφυραμένον, id est lutum a sanguine maceratum.
修辞学の教師であるガダラのアポロドロスは、それを誰よりも早く鋭く見抜き、実に適切に例えたように思われる。 彼は叱責する際、しばしば彼を「血で捏ねられた粘土」、すなわち血に浸された泥と呼んでいた。
sed aliquanto magis in principe eluxit, etiam inter initia cum adhuc fauorem hominum moderationis simulatione captaret.
しかし、その本性は皇帝となってから、さらにいっそう明らかになった。 それも、統治の初期において、まだ節度の仮面をかぶって人々の支持を得ようと努めていた頃においてさえ。
scurram, qui praetereunte funere clare mortuo mandarat, ut nuntiaret Augusto nondum reddi legata quae plebei reliquisset, adtractum ad se recipere debitum ducique ad supplicium imperauit et patri suo uerum referre.
葬列が通りかかる際、死者に向かって、アウグストゥスが平民たちに残した遺贈金がまだ支払われていないと伝えてくれ、と大声で頼んでいた道化がいた。 ティベリウスは彼を自分の前に引きずり出させ、彼が受け取るべき債務を受け取らせて処刑へと連行するよう命じ、自分の父(アウグストゥス)に真実を報告するようにと言い放った。
nec multo post in senatu Pompeio cuidam equiti R. quiddam perneganti, dum uincula minatur, affirmauit fore ut ex Pompeio Pompeianus fieret, acerba cauillatione simul hominis nomen incessens ueteremque partium fortunam.
それから間もなく、元老院において、ポンペイウスという名のローマ騎士があることを頑なに否定していたとき、投獄すると脅しながら、彼が「ポンペイウス」から「ポンペイウス派」になるだろうと断言した。 これは、その男の名前と、かつての党派の不運な運命を同時に攻撃する、辛辣な皮肉であった。
§58sub idem tempus consulente praetore an iudicia maiestatis cogi iuberet, exercendas esse leges respondit et atrocissime exercuit.
ほぼ同じ時期に、法務官が反逆罪の裁判を招集すべきかどうか諮問した際、彼は「法は執行されねばならぬ」と答え、そして極めて残忍にそれを執行した。
statuae quidam Augusti caput dempserat, ut alterius imponeret;
ある者が、アウグストゥスの彫像の頭部を取り外して別の者のものを取り付けた。
acta res in senatu et, quia ambigebatur, per tormenta quaesita est.
この件は元老院で審議され、疑わしかったため、拷問によって尋問された。
damnato reo paulatim genus calumniae eo processit, ut haec quoque capitalia essent: circa Augusti simulacrum seruum cecidisse, uestimenta mutasse, nummo uel anulo effigiem impressam latrinae aut lupanari intulisse, dictum ullum factumue eius existimatione aliqua laesisse.
被告が有罪となると、この種の告発は徐々にエスカレートし、以下のようなことさえも死罪とされるようになった。 すなわち、アウグストゥス像の近くで奴隷を殴ったこと、服を着替えたこと、肖像が刻まれた硬貨や指輪を便所や売春宿に持ち込んだこと、彼の言葉や行為をいささかでも批判したことなどである。
perit denique et is, qui honorem in colonia sua eodem die decerni sibi passus est, quo decreti et Augusto olim erant.
ついには、自分の植民市において、かつてアウグストゥスのために決議されたまさにその同じ日に、自分に栄誉が授与されることを容認した者までもが処刑された。
§59Multa praeterea specie grauitatis ac morum corrigendorum, sed et magis naturae optemperans, ita saeue et atrociter factitauit, ut nonnulli uersiculis quoque et praesentia exprobrarent et futura denuntiarent mala:
Asper et immitis, breuiter uis omnia dicam?
dispeream, si te mater amare potest.
そのほかにも、厳格さや風紀粛正を装いながら、しかし実際には自らの本性に従って、彼があまりにも残酷かつ残忍に様々なことを行ったため、一部の人々は詩によって現在の悪行を非難し、将来の災いを警告した。 粗野で無慈悲な者よ。 手短にすべてを語ってやろうか。 私が死んでもいい、お前の母がお前を愛せるものなら。
Non es eques;
お前は騎士ではない。
quare? non sunt tibi milia centum;
なぜか。 十万(セステルティウス)がないからだ。
omnia si quaeras, et Rhodus exilium est.
すべてを突き詰めれば、ロードス島もお前には流刑地なのだ。
Aurea mutasti Saturni saecula, Caesar:
incolumi nam te ferrea semper erunt.
カエサルよ、お前はサトゥルヌスの黄金の時代を変えてしまった。 お前が無事である限り、時代は常に鉄(の時代)なのだから。
Fastidit uinum, quia iam sitit iste cruorem:
tam bibit hunc auide, quam bibit ante merum.
彼はワインを嫌う。 あの男は今や血を渇望しているからだ。 かつて生酒を飲んだのと同じくらい貪欲に、彼はこれを飲む。
Aspice felicem sibi, non tibi, Romule, Sullam
et Marium, si uis, aspice, sed reducem,
nec non Antoni ciuilia bella mouentis
non semel infectas aspice caede manus,
et dic: Roma perit! regnauit sanguine multo,
ad regnum quisquis uenit ab exilio.
ロームルスよ、自身にとってのみ「幸運(スッラ)」であり、お前にとってはそうではなかったスッラを見よ。 そして望むならマリウスを、ただし戻ってきたマリウスを見よ。 また、内乱を引き起こしたアントニウスの、一度ならず虐殺で染まった手を見よ。 そして言うがよい。 「ローマは滅びる! 流刑地から支配へと至る者は誰であれ、多大の血を流して君臨するのだ」と。
quae primo, quasi ab impatientibus remediorum ac non tam ex animi sententia quam bile et stomacho fingerentur, uolebat accipi dicebatque identidem: 'oderint, dum probent.
これらの詩を、彼は当初、改革を耐え忍べない人々によって、また本心からというよりは立腹や憤慨から作り出されたものとして受け取られることを望んでおり、たびたび「彼らが私を憎むがいい、ただし私のやり方を認める(あるいは恐れる)限りは」と言っていた。
' dein uera plane certaque esse ipse fecit fidem.
しかしその後、彼は自らそれらが完全に真実であり確実であることを証明した。
§60In paucis diebus quam Capreas attigit piscatori, qui sibi secretum agenti grandem mullum inopinanter obtulerat, perfricari eodem pisce faciem iussit, territus quod is a tergo insulae per aspera et deuia erepsisset ad se;
カプリ島に到着してから数日も経たないうちに、一人の漁師が、ひそかに思索にふけっていた彼に、大きなヒメジを不意に差し出した。 ティベリウスはその魚で彼の顔をこするよう命じた。 なぜなら、その漁師が島の裏手の険しく道なき道を這い上がって、自分のところまでやって来たことに恐怖を感じたからである。
gratulanti autem inter poenam, quod non et lucustam, quam praegrandem ceperat, obtulisset, lucusta quoque lacerari os imperauit.
しかし、その刑罰の最中に、漁師が「自分が捕まえた非常に大きな伊勢海老をも差し出さなくてよかった」と胸をなでおろしたところ、伊勢海老でも彼の顔を切り裂くよう命じた。
militem praetorianum ob subreptum e uiridiario pauonem capite puniit.
また、近衛兵の兵士が庭園からクジャクを盗み出したという理由で死刑に処した。
in quodam itinere lectica, qua uehebatur, uepribus impedita exploratorem uiae, primarum cohortium centurionem, stratum humi paene ad necem uerberauit.
ある旅の途中、彼が乗っていた輿が茨に阻まれた際、道を偵察していた第一コホルトの百人隊長を、地面にうつ伏せにさせ、死ぬ寸前まで鞭で打ち据えた。