§84Funere indicto rogus extructus est in Martio campo iuxta Iuliae tumulum et pro rostris aurata aedes ad simulacrum templi Veneris Genetricis collocata;
장례식이 공포되자 마르스 광장의 유리아 무덤 옆에 화장 장작더미가 쌓였고, 연단 앞에는 생모 베누스 신전을 모방한 도금된 소신전이 배치되었다.
intraque lectus eburneus auro ac purpura stratus et ad caput tropaeum cum ueste, in qua fuerat occisus.
그 안에는 금과 자주색 천으로 장식된 상아 침상이 놓였고, 머리맡에는 그가 살해당할 때 입었던 옷과 함께 전리품 장식이 걸렸다.
praeferentibus munera, quia suffecturus dies non uidebatur, praeceptum, ut omisso ordine, quibus quisque uellet itineribus urbis, portaret in Campum.
제물을 바치려는 사람들에게는, 하루의 시간으로는 충분하지 않을 것처럼 보였기 때문에, 순서를 생략하고 각자 도시의 원하는 경로를 통해 마르스 광장으로 제물을 나르도록 명령이 내려졌다.
inter ludos cantata sunt quaedam ad miserationem et inuidiam caedis eius accommodata, ex Pacuui Armorum iudicio:
men seruasse, ut essent qui me perderent?
et ex Electra Acili ad similem sententiam.
경연 중에는 그의 살해에 대한 동정과 분노를 자아내기에 적합한 몇몇 구절들이 팍쿠비우스의 '무기의 재판'에서 노래되었다. "내가 그들을 구한 것이 나를 파멸시킬 자들이 있기 위함이었던가?" 또한 아킬리우스의 '엘렉트라'에서도 유사한 취지의 곡이 노래되었다.
laudationis loco consul Antonius per praeconem pronuntiauit senatus consultum, quo omnia simul ei diuina atque humana decreuerat, item ius iurandum, quo se cuncti pro salute unius astrinxerant; quibus perpauca a se uerba addidit.
추도 연설 대신에 집정관 안토니우스는 전령을 통해, 그에게 모든 신적 및 인간적 영예를 일시에 수여한다는 원로원의 결의서와, 더불어 단 한 사람의 안전을 위해 모두가 스스로를 구속했던 서약을 낭독했으며, 여기에 그 자신으로부터 극히 짧은 몇 마디 말을 덧붙였다.
lectum pro rostris in forum magistratus et honoribus functi detulerunt.
정무관들과 명예직을 지낸 이들이 침상을 연단 앞 포룸으로 운반해 내왔다.
quem cum pars in Capitolini Iouis cella cremare pars in curia Pompei destinaret, repente duo quidam gladiis succincti ac bina iacula gestantes ardentibus cereis succenderunt confestimque circumstantium turba uirgulta arida et cum subselliis tribunalia, quicquid praeterea ad donum aderat, congessit.
그것을 어떤 이들은 카피톨리누스 유피테르 신전의 내전에서, 다른 이들은 폼페이우스 회랑에서 화장하려고 계획하고 있었을 때, 갑자기 칼을 차고 각각 두 자루의 던지는 창을 든 두 남자가 타오르는 촛불로 여기에 불을 붙였고, 즉시 주변에 있던 군중이 마른 나뭇가지와 벤치가 딸린 재판석, 그 밖에 그 자리에 선물로 바치기 위해 놓여 있던 것들을 닥치는 대로 쌓아 올렸다.
deinde tibicines et scaenici artifices uestem, quam ex triumphorum instrumento ad praesentem usum induerant, detractam sibi atque discissam iniecere flammae et ueteranorum militum legionarii arma sua, quibus exculti funus celebrabant; matronae etiam pleraeque ornamenta sua, quae gerebant, et liberorum bullas atque praetextas.
이어 피리 부는 이들과 무대 배우들은 개선식 장비 중에서 이 특별한 상황을 위해 입었던 옷을 벗어 찢고 화염 속으로 던졌으며, 퇴역 군인인 군단병들은 자신들이 몸을 장식하고 장례를 치르던 무기들을 던졌고, 많은 부인들 역시 자신들이 착용하고 있던 장신구들과 아이들의 부라와 가장자리 장식이 달린 토가를 던져 넣었다.
In summo publico luctu exterarum gentium multitudo circulatim suo quaeque more lamentata est praecipueque Iudaei, qui etiam noctibus continuis bustum frequentarunt.
이 극진한 공적 애도 속에서, 이방 민족들의 무리가 무리를 지어 제각기 자신들의 풍습에 따라 애도했으며, 특히 유대인들은 연속된 밤 동안에도 화장터를 자주 찾았다.
§85plebs statim a funere ad domum Bruti et Cassi cum facibus tetendit atque aegre repulsa obuium sibi Heluium Cinnam per errorem nominis, quasi Cornelius is esset, quem grauiter pridie contionatum de Caesare requirebat, occidit caputque eius praefixum hastae circumtulit.
민중은 장례식 직후 즉시 횃불을 들고 브루투스와 카시우스의 집으로 향했고, 간신히 격퇴당하자 길에서 만난 헬비우스 친나를 이름의 오해 때문에, 마치 그가 전날 카이사르에 대해 신랄하게 연설하여 찾고 있던 코르네리우스인 것처럼 오인하여 살해하고 그의 머리를 창끝에 꽂아 들고 돌아다녔다.
postea solidam columnam prope uiginti pedum lapidis Numidici in foro statuit inscripsitque
"parenti patriae"
.
그 후 포룸에 누미디아 석재로 된 약 20피트 높이의 거대한 기둥을 세우고 다음과 같이 새겼다.
apud eam longo tempore sacrificare, uota suscipere, controuersias quasdam interposito per Caesarem iure iurando distrahere perseuerauit.
"조국의 아버지에게" 그 기둥 옆에서 그들은 오랫동안 제사를 지내고, 서원을 세우며, 카이사르를 통한 맹세를 개입시켜 특정 분쟁들을 해결하기를 지속했다.
§86Suspicionem Caesar quibusdam suorum reliquit neque uoluisse se diutius uiuere neque curasse quod ualitudine minus prospera uteretur, ideoque et quae religiones monerent et quae renuntiarent amici neglexisse.
카이사르는 자신의 측근 중 일부에게 그가 더 오래 살기를 원치 않았고 건강이 좋지 않은 상태를 신경 쓰지 않았다는 의혹을 남겼으며, 그 때문에 신령들이 경고하는 것과 친구들이 전하는 보고들을 무시했다는 의심을 남겼다.
sunt qui putent, confisum eum nouissimo illo senatus consulto ac iure iurando etiam custodias Hispanorum cum gladiis †adinspectantium se remouisse.
어떤 이들은 그가 그 최근의 원로원 결의와 서약을 신뢰하여, 칼을 차고 자신을 경호하던 에스파냐인 경호대마저 물러나게 했다고 생각한다.
alii e diuerso opinantur insidias undique imminentis subire semel quam cauere solitum ferunt: non tam sua quam rei publicae interesse, uti saluus esset: se iam pridem potentiae gloriaeque abunde adeptum;
다른 이들은 이와 반대로, 그가 사방에서 임박하는 음모들을 계속해서 경계하기보다는 한 번에 겪어내는 것을 선호했다고 전한다.
rem publicam, si quid sibi eueniret, neque quietam fore et aliquanto deteriore condicione ciuilia bella subituram.
즉 그가 안전한 것은 그 자신보다 국가에 더 중요한 일이었으며, 그는 이미 오래전에 권력과 영광을 충분히 얻었지만, 만약 자신에게 무슨 일이 생긴다면 국가는 평온하지 못할 것이며 훨씬 더 악화된 조건 속에서 내란을 겪게 될 것이라고 믿었다는 것이다.
§87illud plane inter omnes fere constitit, talem ei mortem paene ex sententia obtigisse.
그에게 그러한 죽음이 거의 그의 뜻대로 일어났다는 점은 거의 모든 사람 사이에서 명백히 합의되었다.
nam et quondam, cum apud Xenophontem legisset Cyrum ultima ualitudine mandasse quaedam de funere suo, aspernatus tam lentum mortis genus subitam sibi celeremque optauerat; et pridie quam occideretur, in sermone nato super cenam apud Marcum Lepidum, quisnam esset finis uitae commodissimus, repentinum inopinatumque praetulerat.
왜냐하면 일찍이 크세노폰의 저작에서 키루스가 임종의 병상에서 자신의 장례에 관해 몇 가지 지시를 내린 것을 읽었을 때, 그러한 완만한 죽음의 방식을 경멸하여 자신에게는 급작스럽고 빠른 죽음을 바랐기 때문이며, 또한 그가 살해당하기 전날, 마르쿠스 레피두스 집에서의 저녁 식사 자리에서 '어떤 삶의 최후가 가장 바람직한가'라는 주제로 대화가 시작되었을 때, 돌연하고 예기치 못한 죽음을 더 선호한다고 말했기 때문이다.
§88Periit sexto et quinquagensimo aetatis anno atque in deorum numerum relatus est, non ore modo decernentium, sed et persuasione uolgi.
그는 56세의 나이로 세상을 떠났고, 단순히 결의를 내린 자들의 입뿐만 아니라 민중의 확신에 의해서도 신들의 반열에 올랐다.
siquidem ludis, quos primos consecrato ei heres Augustus edebat, stella crinita per septem continuos dies fulsit exoriens circa undecimam horam, creditumque est animam esse Caesaris in caelum recepti;
사실, 신격화된 그를 위해 상속인 아우구스투스가 처음으로 개최한 경기 동안, 혜성이 7일 연속으로 빛나며 대략 11시경에 떠올랐는데, 그것은 하늘로 영접된 카이사르의 영혼이라고 믿어졌다.
et hac de causa simulacro eius in uertice additur stella.
이러한 이유로 그의 조각상 머리 위에 별이 추가된다.
Curiam, in qua occisus est, obstrui placuit Idusque Martias Parricidium nominari, ac ne umquam eo die senatus ageretur.
그가 살해당한 원로원 의사당은 폐쇄하기로 결정되었고, 3월 보름은 '존속살해일'로 명명되었으며, 그날에는 결코 원로원이 개최되지 않도록 했다.
§89percussorum autem fere neque triennio quisquam amplius superuixit neque sua morte defunctus est.
암살자들 중에서는 3년 이상 더 생존한 이가 거의 없었고, 제명에 죽은 이도 없었다.
damnati omnes alius alio casu periit, pars naufragio, pars proelio; nonnulli semet eodem illo pugione, quo Caesarem uiolauerant, interemerunt.
유죄 판결을 받은 자들은 모두 제각기 다른 불행으로 사망했는데, 일부는 난파로, 일부는 전투에서 사망했으며, 몇몇은 카이사르를 가해했던 바로 그 단검으로 스스로를 죽였다.