§95.10Praeterea nulla ars contemplativa sine decretis suis est, quae Graeci vocant dogmata, nobis vel decreta licet appellare vel scita vel placita, quae et in geometria et in astronomia invenies.
さらに、観照的な技術はどれも自らの教義なしには存在しない。 それをギリシア人はドグマタと呼ぶが、私たちは「教義」、あるいは「決定事項」や「見解」と呼んでよい。 これらは幾何学や天文学にも見出されるだろう。
Philosophia autem et contemplativa est et activa; spectat simul agitque.
しかし、哲学は観照的であると同時に能動的でもあり、見つめると同時に行動する。
Erras enim, si tibi illam putas tantum terrestres operas promittere;
というのも、もしあなたが、哲学があなたに地上の作業だけを約束していると考えるなら、あなたは誤っている。
altius spirat.
それはもっと高く息づいているのだ。
Totum, inquit, mundum scrutor nec me intra contubernium mortale contineo suadere vobis ac dissuadere contenta.
「私は」と彼女は言う、「全世界を探索するのであって、あなた方に勧めたり思いとどまらせたりすることだけに満足して、死すべき人間の交わりの内にとどまるわけではない。
Magna me vocant supraque vos posita:
大いなるもの、あなた方の上に置かれたものが、私を呼んでいるのだ。
§95.11"
Nam tibi de summa caeli ratione deumque
Disserere incipiam et rerum primordia pandam;
『なぜなら、私はあなたのために天の至高の道理と神々について論じ始め、事物の根源を開示するからである。
Unde omnis natura creet res, auctet alatque,
Quoque eadem rursus natura perempta resolvat,
"
ut ait Lucretius.
自然がそこからいかにすべての事物を創造し、増大させ、養うのか、また自然がいかにして死滅した同じ事物を再び還元するのかを』とルクレティウスが言うように。
Sequitur ergo ut, cum contemplativa sit, habeat decreta sua.
したがって、哲学は観照的である以上、自らの教義を持つということになる。
§95.12Quid? Quod facienda quoque nemo rite obibit nisi is, cui ratio erit tradita, qua in quaque re omnes officiorum numeros exequi possit, quos non servabit, qui in rem praesentem praecepta acceperit, non in omnem.
さらに、なされるべきことさえも、理性が授けられた者でなければ、誰も正しく果たすことはできない。 その理性によって、各々の事柄において義務のすべての調和を遂行することができるのだが、眼前の個別的な事柄に対する戒律だけを受け取り、すべての事柄に対するそれを受け取っていない者は、これらを守ることはできない。
Inbecilla sunt per se et, ut ita dicam, sine radice, quae partibus dantur.
個々の部分に与えられるものは、それ自体では弱く、言ってみれば根がない。
Decreta sunt, quae muniant, quae securitatem nostram tranquillitatemque tueantur, quae totam vitam totamque rerum naturam simul contineant.
私たちを防備し、私たちの安全と平穏を守り、人生全体と事物の全自然を同時に包含するのは、教義である。
Hoc interest inter decreta philosophiae et praecepta, quod inter elementa et membra;
哲学の教義と戒律との間には、第一原理と構成部分との間にあるのと同じ違いがある。
haec ex illis dependent, illa et horum causae sunt et omnium.
後者は前者から依存し、前者は後者の原因であり、かつすべての原因である。
§95.13"Antiqua," inquit, "sapientia nihil aliud quam facienda ac vitanda praecepit, et tunc longe meliores erant viri.
「古代の知恵は」と相手は言う、「なされるべきことと避けるべきことだけを指示しており、実のところ当時は人々はずっと善良であった。
Postquam docti prodierunt, boni desunt.
学者たちが現れてから、善良な人々が欠けている。
Simplex enim illa et aperta virtus in obscuram et sollertem scientiam versa est docemurque disputare, non vivere. "
というのも、あの単純で開かれた徳は、曖昧で小賢しい知識へと変えられ、私たちは議論することを教えられ、生きることを教えられていないからである」。
§95.14Fuit sine dubio, ut dicitis, vetus illa sapientia cum maxime nascens rudis non minus quam ceterae artes, quarum in processu subtilitas crevit.
あなた方が言うように、あの古い知恵は、とりわけそれが誕生したばかりの頃、発達の過程で精緻さが増した他の諸技術に劣らず、素朴なものであった。
Sed ne opus quidem adhuc erat remediis diligentibus.
しかし、当時はまだ入念な治療法を必要とさえしていなかった。
Nondum in tantum nequitia surrexerat nec tam late se sparserat.
悪徳はいまだこれほど台頭しておらず、これほど広く拡散していなかった。
Poterant vi tus simplicibus obstare remedia simplicia;
単純な悪徳には単純な治療法が対抗できた。
nunc necesse est tanto operosiora esse munimenta, quanto vehementiora sunt, quibus petimur.
しかし今や、私たちが攻撃される手段が激しければ激しいほど、防壁はそれだけ労力を要するものでなければならない。
§95.15Medicina quondam paucarum fuit scientia herbarum, quibus sisteretur fluens sanguis, vulnera coirent;
医学はかつて、流れる血を止め、傷を塞ぐためのいくつかの薬草の知識であった。
paulatim deinde in hanc pervenit tam multiplicem varietatem.
その後、次第に現在のような非常に複雑な多様性に至った。
Nec est mirum tunc illam minus negotii habuisse firmis adhuc solidisque corporibus et facili cibo nec per artem voluptatemque corrupto, qui postquam coepit non ad tollendam, sed ad inritandam famem quaeri et inventae sunt mille conditurae, quibus aviditas excitaretur, quae desiderantibus ali menta erant, onera sunt plenis.
当時は、身体がいまだ強健で頑丈であり、食物も容易に手に入り、技術や快楽によって堕落していなかったため、医学がそれほど手間を必要としなかったのは不思議ではない。 しかし、食物が飢えをいやすためではなく刺激するために求められるようになり、貪欲さを呼び起こすための無数の調味料が発明されてからは、かつて必要としていた人々にとっては栄養であったものが、満腹した人々にとっては重荷となった。
§95.16Inde pallor et nervorum vino madentium tremor et miserabilior ex cruditatibus quam ex fame macies.
そこから、青白さ、ワインに浸った腱の震え、そして飢えから生じるよりも消化不良から生じる惨めな痩せ細り。
Inde incerti labantium pedes et semper qualis in ipsa ebrietate titubatio.
そこから、よろめく足元のおぼつかなさ、そして常に泥酔している時のような千鳥足。
Inde in totam cutem umor admissus distentusque venter, dum male adsuescit plus capere quam poterat.
そこから、皮膚全体に水分が入り込み、許容量を超えて摂取する悪習がついている間に膨れ上がった腹。
Inde suffusio luridae bilis et decolor vultus tabesque in se putrescentium et retorridi digiti articulis obrigescentibus nervorumque sine sensu iacentium torpor aut palpitatio sine intermissione vibrantium.
そこから、不気味な胆汁の浸潤と変色した顔、内部で腐りゆく者たちの衰弱、関節が硬直して縮こまった指、感覚なく横たわる腱の麻痺、あるいは絶え間なく震える痙攣。
§95.17Quid capitis vertigines dicam? Quid oculorum auriumque tormenta et cerebri exaestuantis verminationes et omnia, per quae exoneramur, internis ulceribus adfecta? Innumerabilia praeterea febrium genera, aliarum impetu saevientium, aliarum tenui peste repentium, aliarum eum horrore et multa membrorum quassatione venientium?
頭のめまいについて何を言おうか。 目や耳の苦痛、熱を帯びた脳の激痛、そして私たちが排泄するための器官のすべてが内部の潰瘍に冒されていることについては? さらに、あるものは勢いよく激しく荒れ狂い、あるものは微かな疫病となって忍び寄り、あるものは悪寒と激しい手足の震えを伴ってやってくる、数え切れないほどの種類の熱病については?
§95.18Quid alios referam innumerabiles morbos, supplicia luxuriae?
Immunes erant ab istis malis, qui nondum se deliciis solverant, qui sibi imperabant, sibi ministrabant.
贅沢への罰である、その他の数え切れないほどの病を私が引き合いに出す必要があるだろうか。 いまだ贅沢に溺れず、自らを支配し、自らをもてなしていた人々は、これらの災いから免れていた。
Corpora opere ac vero labore durabant aut cursu defatigati aut venatu aut tellure versanda.
身体は、走ることによって、あるいは狩りによって、あるいは大地を耕すことによって疲労困憊しつつ、作業と本物の労働によって鍛えられていた。
excipiebat illos cibus, qui nisi esurientibus placere non posset.
彼らを迎えたのは、空腹の者にしか美味しく感じられない食物であった。
Itaque nihil opus erat tam magna medicorum supellectile nec tot ferramentis atque pyxidibus.
したがって、これほど多くの医師の道具も、これほど多くの鉄器や薬箱も、まったく必要なかった。
Simplex erat ex causa simplici valitudo; multos morbos multa fericula fecerunt.
健康は単純な原因から生じて単純であり、多くの病気は多くの皿が作り出したのである。