Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §92.19-92.26

苦痛における賢者の幸福と徳の完全性

170 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、肉体的不運にある賢者が「不幸でも幸福でもない中間状態」にあるという説を、比喩や論理的矛盾を突くことで論破する。さらに、徳は増減や引き伸ばしを許さない絶対的な善であり、極限の肉体的苦痛にあっても賢者は揺るぎなく幸福であり続けると、エピクロスの事例を引きつつ主張する。

§92.19Invenitur, qui dicat sapientem corpore parum prospero usum nec miserum esse nec beatum.
「肉体がさほど恵まれていない状態にある賢者は、不幸でも幸福でもない」と言う者が存在します。
Hic quoque fallitur, exaequat enim fortuita virtutibus et tantundem tribuit honestis quantum honestate carentibus.
この者もまた誤っています。 なぜなら、偶然の事象を徳と同等に扱い、尊いものに対して、尊さを欠いているものと同じだけの価値を与えているからです。
Quid autem foedius, quid indignius quam comparari veneranda contemptis? Veneranda enim sunt iustitia, pietas, fides, fortitudo, prudentia;
しかし、尊ぶべきものが軽蔑すべきものと比較されること以上に、不快で、不名誉なことがあるでしょうか。 実際、尊ぶべきものとは、正義、敬虔、誠実、勇気、思慮です。
e contrario vilia sunt, quae saepe contingunt pleniora vilissimis, crus solidum et lacertus et dentes et tororum sanitas firmitasque.
これに反して、卑俗なものとは、しばしば最も卑俗な者たちに最も豊かに与えられるものであり、頑丈な脚や腕、歯、そして筋肉の健康と強靭さです。
§92.20Deinde si sapiens, cui corpus molestum est, nec miser habebitur nec beatus, sed in medio relinquetur, vita quoque eius nec adpetenda erit nec fugienda.
次に、もし肉体に悩まされている賢者が不幸とも幸福ともみなされず、中間に残されるとすれば、彼の生もまた希求されるべきでも避けるべきでもないということになります。
Quid autem tam absurdum quam sapientis vitam adpetendam non esse? Aut quid tam extra fidem quam esse aliquam vitam nec adpetendam nec fugiendam? Deinde si damna corporis miserum non faciunt, beatum esse patiuntur.
しかし、賢者の生が希求されるべきではないということほど不条理なことがあるでしょうか。 あるいは、希求されるべきでも避けるべきでもない生が存在するということほど、信じがたいことがあるでしょうか。 次に、もし肉体の損害が人を不幸にしないのであれば、それは幸福であることを許容しています。
Nam quibus potentia non est in peiorem transferendi statum, ne interpellandi quidem optimum.
なぜなら、状態をより悪いものへと移行させる力を持たないものは、最善のものを乱すことさえできないからです。
§92.21"Frigidum," inquit, "aliquid et calidum novimus, inter utrumque tepidum est;
「私たちは冷たいものと熱いものを知っており、その両者の間には生温かいものがあります。
sic aliquis beatus est, aliquis miser, aliquis nec beatus nec miser.
同様に、ある者は幸福であり、ある者は不幸であり、ある者は幸福でも不幸でもありません。
"Volo hanc contra nos positam imaginem excutere.
」私は、私たちに対して提示されたこの比喩を打ち砕きたいと思います。
Si tepido illi plus frigidi ingessero, fiet frigidum.
もしあの生温かいものに、より多くの冷たさを注ぎ込めば、それは冷たくなります。
Si plus calidi adfudero, fiet novissime calidum.
もしより多くの熱さを注ぎ込めば、最終的には熱くなります。
At huic nec misero nec beato quantumcumque ad miserias adiecero, miser non erit, quemadmodum dicitis;
しかし、あなたがたが言うように、この不幸でも幸福でもない者に対して、どれほど多くの不幸を付け加えようとも、彼は不幸にはならないでしょう。
ergo imago ista dissimilis est.
したがって、その比喩は似て非なるものです。
§92.22Deinde trado tibi hominem nec miserum nec beatum.
次に、私はあなたに、不幸でも幸福でもない人間を差し出しましょう。
Huic adicio caecitatem;
彼に盲目を付け加えます。
non fit miser.
彼は不幸にはなりません。
Adicio debilitatem;
不自由さを付け加えます。
non fit miser.
彼は不幸にはなりません。
Adicio dolores continuos et graves;
持続する激しい苦痛を付け加えます。
miser non fit.
彼は不幸にはなりません。
Quem tam multa mala in miseram vitam non transferunt, ne ex beata quidem educunt.
これほど多くの災厄が不幸な生へと移行させないものは、幸福な生から連れ出すことさえしません。
§92.23Si non potest, ut dicitis, sapiens ex beato in miserum decidere, non potest in non beatum.
もし、あなたがたが言うように、賢者が幸福から不幸へと転落することがあり得ないのなら、幸福ではない状態へと転落することも不可能です。
Quare enim qui labi coepit, alicubi subsistat? Quae res illum non patitur ad imum devolvi, retinet in summo.
なぜなら、滑り落ち始めた者が、どうして途中で踏みとどまるでしょうか。 彼をどん底まで転げ落ちさせないものは、彼を頂上にとどまらせるのです。
Quidni non possit beata vita rescindi? Ne remitti quidem potest, et ideo virtus ad illam per se ipsa satis est.
どうして幸福な生が断ち切られることはあり得ないと言えないのでしょうか。 それは減じられることさえあり得ず、それゆえに徳はそれ自体で幸福な生のために十分なのです。
§92.24"Quid ergo? "inquit, "sapiens non est beatior, qui diutius vixit, quem nullus avocavit dolor, quam ille, qui cum mala fortuna semper luctatus est?" Responde mihi: numquid et melior est et honestior? Si haec non sunt, ne beatior quidem est.
「それでは、より長く生き、いかなる苦痛にも妨げられなかった賢者は、常に悪運と闘ってきた賢者よりも、より幸福ではないのですか? 」私に答えてください。 彼はより良く、より尊くもあるのですか? もしこれらが満たされないのなら、より幸福でもありません。
Rectius vivat oportet, ut beatius vivat;
より幸福に生きるためには、より正しく生きる必要があります。
si rectius non potest, ne beatius quidem.
より正しく生きることができないなら、より幸福に生きることもできません。
Non intenditur virtus, ergo ne beata quidem vita, quae ex virtute est.
徳は引き伸ばされることがありません。 したがって、徳から生じる幸福な生もまた引き伸ばされることはありません。
Virtus enim tantum bonum est, ut istas accessiones minutas non sentiat, brevitatem aevi et dolorem et corporum varias offensiones.
実際、徳は非常に大きな善であるため、寿命の短さ、苦痛、肉体の様々な不調といった、これらの些細な追加物を感知することはありません。
Nam voluptas non est digna, ad quam respiciat.
なぜなら、快楽は徳が顧みるに値するものではないからです。
§92.25Quid est in virtute praecipuum? Futuro non indigere nec dies suos computare;
徳において何が最も際立っているでしょうか。 未来を必要とせず、みずからの日々を計算しないことです。
in quantulo libet tempore bona aeterna consummat.
極めて短い時間であっても、永遠の善を完成させます。
Incredibilia nobis haec videntur et supra humanam naturam excurrentia.
これらのことは、私たちには信じがたく、人間の本性を超え出ているように思われます。
Maiestatem enim eius ex nostra inbecillitate metimur et vitiis nostris nomen virtutis inponimus.
なぜなら、私たちは徳の威厳を自分たちの弱さから推し量り、自分たちの欠点に徳の名を課しているからです。
Quid porro? Non aeque incredibile videtur aliquem in summis cruciatibus positum dicere "beatus sum"? Atqui haec vox in ipsa officina voluptatis audita est.
さらに言えば、極限の拷問にかけられた者が「私は幸福だ」と言うことは、同様に信じがたく思われないでしょうか。 しかし、この言葉は快楽の工房そのものの内部で聞かれたのです。
"Beatissimum," inquit, "hunc et hunc diem ago" Epicurus, cum illum hinc urinae difficultas torqueret, hinc insanabilis exulcerati dolor ventris.
エピクロスは、一方では排尿の困難に苦しめられ、他方では胃の不治の潰瘍による苦痛に苛まれながら、「私はこの日、あの日に至高の幸福を送っている」と言ったのです。
§92.26Quare ergo incredibilia ista sint aput eos, qui virtutem colunt, quom aput eos quoque reperiantur, aput quos voluptas imperavit? Hi quoque degeneres et humillimae mentis aiunt in summis doloribus, in summis calamitatibus sapientem nec miserum futurum nec beatum.
それでは、徳を尊ぶ者たちの間でこれらのことが信じがたいとされる一方で、快楽が支配した者たちの間でも見出されるのはなぜでしょうか。 彼ら、堕落した極めて卑しい精神の持ち主たちでさえ、最大の苦痛、最大の災厄にあっても、賢者は不幸にも幸福にもならないだろうと言っています。
Atqui hoc quoque incredibile est, immo incredibiles.
しかし、これもまた信じがたいことであり、むしろいっそう信じがたいことです。
Non video enim, quomodo non in infimum agatur e fastigio suo deiecta virtus.
なぜなら、徳がその高みから投げ落とされたときに、どうして最底辺へと追いやられないのか、私には理解できないからです。
Aut beatum praestare debet, aut si ab hoc depulsa est, non prohibebit fieri miserum.
徳は幸福を保証するか、あるいはもしそこから退けられたなら、人が不幸になるのを防ぐことはないでしょう。
Stans non potest mitti;
確立した徳が手放されることはありません。
aut vincatur oportet aut vincat.
屈服させられるか、それとも勝利を収めるかのどちらかでなければならないのです。

語釈・文法注

  1. 92.19Invenitur, qui dicat — `qui dicat`は関係節内で接続法現在形(`dicat`)を伴い、特性・結果の関係節を形成している。非人称的な `invenitur`(見出される、存在する)に続いて、「〜と言うような性質の者が存在する」という意味を表す。
  2. p.v2.p.460quibus potentia non est in peiorem transferendi statum, ne interpellandi quidem optimum — 主節の動詞および `potentia` が省略された緊縮的な構造。`quibus` は所有の与格。後半部は `ne [eis quidem potentia est] interpellandi optimum [statum]` と補って解釈する。動名詞 `transferendi` は `statum` を目的語に取り、後半の `interpellandi` は形容詞中性名詞化された `optimum`(最善の状態)を目的語とする。
  3. 92.23Quidni non possit — 疑問副詞 `quidni`(なぜ〜でないことがあろうか)は通常、反語的に強い肯定「当然〜である」を意味する。ここではさらに二重否定の要素(`non`)を伴うことで、「当然、幸福な生が断ち切られることはあり得ない」という強い確信を伴う主張を形成している。
  4. p.v2.p.462Non intenditur virtus — `intendere` は「(弦などを)きつく張る、強める」の意。ここでは受動態 `intenditur`(引き伸ばされる、緊張度が高められる)として用いられ、ストア派の「徳は度合いを持たず、増減もしない(一度確立されればそれ以上強められることはない)」という教義を表している。したがって、続く `ne beata quidem vita` にも `intenditur` が省略されて適用される。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §92.19-92.26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:92.19-92.26

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。