§91.1Liberalis noster nunc tristis est nuntiato incendio, quo Lugdunensis colonia exusta est.
私たちのリベラリスは、ルグドゥヌム植民市を焼き尽くした火災が報じられたことで、今、悲しんでいる。
Movere hic casus quemlibet posset, nedum hominem patriae suae amantissimum.
この不慮の出来事は、誰をも動揺させ得ただろう。 ましてや、自分の故郷を深く愛する人間を動揺させないはずがない。
Quae res effecit, ut firmitatem animi sui quaerat, quam videlicet ad ea, quae timeri posse putabat, exercuit.
このことが原因となって、彼は自分の心の強さを探し求めている。 明らかに彼は、恐れられ得ると自分が考えていた事態に対して、その心を鍛えていたのだ。
Hoc vero tam inopinatum malum et paene inauditum non miror si sine metu fuit, cum esset sine exemplo.
しかし、これほど予期せぬ、ほとんど前代未聞の災厄について、彼がそれを恐れずにいたとしても、前例のないことであったのだから、私は不思議には思わない。
Multas enim civitates incendium vexavit, nullam abstulit.
というのも、多くの都市を火災は苦しめてきたが、根こそぎ奪い去ったことはなかったからだ。
Nam etiam ubi hostili manu in tecta ignis inmissus est, multis locis deficit, et quamvis subinde excitetur, raro tamen sic cuncta depascitur, ut nihil ferro relinquat.
たとえ敵の手によって家に火が放たれたときでさえ、多くの場所で火は衰えるものであり、たとえ度々燃え上がらされようとも、鉄のために何も残さないほどにすべてを食い尽くすことは稀である。
Terrarum quoque vix umquam tam gravis et perniciosus fuit motus, ut tota oppida everteret.
地震でさえ、町全体を崩壊させるほどに激しく致命的であったことは、ほとんどない。
Numquam denique tam infestum ulli exarsit incendium, ut nihil alteri superesset incendio.
最後に、第二の火災のために何も残らないほどに、これほど凄まじい火災が誰かにとって燃え上がったことは一度もなかった。
§91.2Tot pulcherrima opera, quae singula inlustrare urbes singulas possent, una nox stravit, et in tanta pace quantum ne bello quidem timeri potest accidit.
これほど多くの極めて美しい建造物、それらの一つ一つがそれぞれの一つの都市を輝かせることができたであろうほどのものを、ただ一夜が打ち倒した。 そして、これほどの平和の中で、戦争においてさえ恐れられ得ないほどのことが起こった。
Quis hoc credat? Ubique annis quiescentibus, cum toto orbe terrarum diffusa securitas sit, Lugudunum, quod ostendebatur in Gallia, quaeritur.
誰がこれを信じられようか。 いたるところで歳月が穏やかに過ぎ、全世界に安全が広がっているときに、ガリアにおいて示されていたルグドゥヌムが、今や捜し求められている。
Omnibus fortuna, quos publice adflixit, quod passuri erant, timere permisit.
運命は、集団として打ちのめしたすべての人々に、自らが被るであろうことをあらかじめ恐れる猶予を与えた。
Nulla res magna non aliquod habuit ruinae suae spatium;
いかなる巨大なものも、その崩壊のために何らかの時間を持っていた。
in hac una nox interfuit inter urbem maximam et nullam.
しかし、これにおいては、ただの一夜が、最大の都市と、存在しない都市との間を隔てた。
Denique diutius illam tibi perisse quam perit narro.
要するに、私は、その都市が実際に滅びる時間よりも、それが滅び去ったということをあなたに語る方が長くかかっているのだ。
§91.3Haec omnia Liberalis nostri adfectum inclinant adversus sua firmum et erectum.
これらすべてのことが、自分自身の事物に対しては強固でまっすぐ立っていた私たちのリベラリスの心を動揺させている。
Nec sine causa concussus est;
そして、彼が揺さぶられたのも理由のないことではない。
inexpectata plus adgravant;
予期せぬことはより重くのしかかる。
novitas adicit calamitatibus pondus, nec quisquam mortalium non magis quod etiam miratus est, doluit.
目新しさは災厄に重みを加える。 そして死すべき人間のうち、驚きさえしたことに対して、より深く悲しまない者などいない。
§91.4Ideo nihil nobis inprovisum esse debet.
それゆえ、私たちにとって不意のことは何もないはずでなければならない。
In omnia praemittendus animus cogitandumque non quidquid solet, sed quicquid potest fieri.
心はあらゆる事態にあらかじめ送られるべきであり、通常起こることではなく、起こり得るすべてのことを考えねばならない。
Quid enim est, quod non fortuna, cum voluit, ex florentissimo detrahat? Quod non eo magis adgrediatur et quatiat, quo speciosius fulget? Quid illi arduum quidve difficile est?
運命がそれを望んだとき、最も繁栄している状態から引きずり下ろさないような何があるだろうか。 それがより華麗に輝いていればいるほど、それだけ激しく襲いかかり、揺さぶらないような何があるだろうか。 運命にとって、困難なこと、あるいは不可能なことが何かあるだろうか。
§91.5Non una via semper, ne tota quidem incurrit, modo nostras in nos manus advocat, modo suis contenta viribus invenit pericula sine auctore.
運命は常に一つの道から襲うわけではなく、その全力で襲うわけでもない。 ある時は私たち自身の手を私たち自身に対して呼び寄せ、またある時は自らの力に満足して、原因のわからない危険を作り出す。
Nullum tempus exceptum est;
いかなる時間も例外ではない。
in ipsis voluptatibus causae doloris oriuntur.
まさに快楽そのものの中に、苦痛の原因が生じる。
Bellum in media pace consurgit et auxilia securitatis in metum transeunt;
平和の真っただ中に戦争が勃発し、安全のための助けが恐怖へと変わる。
ex amico inimicus, hostis ex socio.
友人から仇敵が、同盟者から敵国人が生まれる。
In subitas tempestates hibernisque maiores agitur aestiva tranquillitas.
夏の静けさは、突然の、そして冬のものよりも激しい嵐へと駆り立てられる。
Sine hoste patimur hostilia, et cladis causas, si alia deficiunt, nimia sibi felicitas invenit.
敵がいなくとも、私たちは敵対的な苦しみを受け、破滅の原因は、他になければ、過剰な幸福自体が自ら見つけ出す。
Invadit temperantissimos morbus, validissimos phthisis, innocentissimos poena, secretissimos tumultus.
最も節制している者に病が、最も頑健な者に肺結核が、最も無実な者に刑罰が、最もひっそりと暮らしている者に騒乱が襲いかかる。
Eligit aliquid novi casus, per quod velut oblitis vires suas ingerat.
偶発的な出来は、何か新しい手段を選び出し、それによって、忘れてしまっているかのような者たちに、自らの力を押しつける。
§91.6Quidquid longa series multis laboribus, multa deum indulgentia struxit, id unus dies spargit ac dissipat.
長い歳月が、多くの労苦と、多くの神々の恩恵によって築き上げたものを、ただ一日が散らし、消し去ってしまう。
Longam moram dedit malis properantibus, qui diem dixit;
急ぎ来たる災いに対して「一日」と言った者は、あまりにも長い猶予を与えたのだ。
hora momentumque temporis evertendis imperiis sufficit.
帝国を滅ぼすには、一時間、あるいは一瞬の時間で十分である。
Esset aliquod inbecillitatis nostrae solacium rerumque nostrarum, si tam tarde perirent cuncta quam fiunt;
もし、すべてのものが、生成されるのと同じくらい遅く滅びるのであったなら、私たちの弱さと私たちの事物に対するいくらかの慰めとなったであろう。
nunc incrementa lente exeunt, festinatur in damnum.
だが現実には、成長はゆっくりと進み、破滅へと急がれるのだ。