Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §90.39-90.46

失われた黄金時代と無垢と徳の相違

164 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

貪欲によって失われた人類の黄金時代における、自然と調和した素朴で幸福な生活を回想しつつ、彼らが無垢ではあったが真の「徳」や「知恵」を持っていたわけではないことを論じる。

§90.39Licet itaque nunc conetur reparare quod perdidit, licet agros agris adiciat vicinum vel pretio pellens vel iniuria, licet in provinciarum spatium rura dilatet et possessionem vocet per sua longam peregrinationem, nulla nos finium propagatio eo reducet unde discessimus.
したがって、たとえ彼らが今、失ったものを回復しようと試みようとも、たとえ隣人を買い取るか不法に追い出すかして畑に畑を付け加えようとも、たとえ諸属州の広さにまで領地を広げて、自らの土地を通る長い旅を「一つの所有地」と呼ぼうとも、いかなる領土の拡張も、私たちがそこから立ち去った場所へと私たちを連れ戻すことはない。
Cum omnia fecerimus, multum habebimus;
私たちがすべてのことを行ったとき、私たちは多くを持つことになるだろう。
universum habebamus.
しかし、私たちは宇宙全体を持っていたのだ。
§90.40Terra ipsa fertilior erat inlaborata et in usus populorum non diripientium larga.
大地そのものは、耕されずとも、より豊かであり、奪い合わない諸民族の利用に対して惜しみなく与えた。
Quidquid natura protulerat, id non minus invenisse quam inventum monstrare alteri voluptas erat.
自然が生み出したものは何であれ、それを発見することだけでなく、発見されたものを他人に示すこともまた、喜びであった。
Nec ulli aut superesse poterat aut deesse;
そして、誰にとっても有り余ることも、不足することもなかった。
inter concordes dividebatur.
それは和合する者たちの間で分配されていたのである。
Nondum valentior inposuerat infirmiori manum, nondum avarus abscondendo quod sibi iaceret, alium necessariis quoque excluserat;
まだ、より強い者がより弱い者に手を下してはおらず、まだ、貪欲な者が自分用に転がっているものを隠すことによって、他人から必要なものさえも締め出してはいなかった。
par erat alterius ac sui cura.
他者への配慮と自分自身への配慮は等しかったのである。
§90.41Arma cessabant incruentaeque humano sanguine manus odium omne in feras verterant.
武器は休んでおり、人間の血で汚れていない手は、すべての憎しみを野獣へと向けていた。
Illi quos aliquod nemus densum a sole protexerat, qui adversus saevitiam hiemis aut imbris vili receptaculo tuti sub fronde vivebant, placidas transigebant sine suspirio noctis.
鬱蒼とした森が太陽から守ってくれた人々、冬の厳しさや雨に対して粗末な避難所で守られて葉の下で暮らしていた人々は、ため息のない穏やかな夜を過ごしていた。
Sollicitudo nos in nostra purpura versat et acerrimis excitat stimulis;
不安は、紫衣をまとった私たちを寝返りさせ、きわめて激しい刺激で目覚めさせる。
at quam mollem somnum illis dura tellus dabat!
しかし、硬い大地が彼らにいかに柔らかい眠りを与えていたことか!
§90.42Non inpendebant caelata laquearia, sed in aperto iacentes sidera superlabebantur et insigne spectaculum noctium mundus in praeceps agebatur silentio tantum opus ducens.
彫刻された格天井は垂れ下がってはおらず、野天に横たわる彼らの上を星々が流れ過ぎ、夜の壮麗な見世物である宇宙が、ただ沈黙のうちにその運行を行いながら、急ぎ傾いていった。
Tam interdiu illis quam nocte patebant prospectus huius pulcherrimae domus.
昼も夜と同様に、彼らには、この最も美しい家の眺望が開かれていた。
Libebat intueri signa ex media caeli parte vergentia, rursus ex occulto alia surgentia.
空の中央から傾いていく星座を、また隠れた場所から別な星座が昇ってくるのを、眺めることは喜びであった。
§90.43Quidni iuvaret vagari inter tam late sparsa miracula? At vos ad omnem tectorum pavetis sonum et inter picturas vestras, si quid increpuit, fugitis adtoniti.
このように広く散らばった奇跡の間を歩き回ることが、どうして喜びでなかったろうか。 しかしあなた方は、屋根のあらゆる音に怯え、あなた方の絵画の間で、何かが音を立てると、驚愕して逃げ出す。
Non habebant domos instar urbium.
彼らは都市のような家を持っていなかった。
Spiritus ac liber inter aperta perflatus et levis umbra rupis aut arboris et perlucidi fontes rivique non opere nec fistula nec ullo coacto itinere obsolefacti, sed sponte currentes et prata sine arte formosa, inter haec agreste domicilium rustica politum manu.
開けた場所を吹き抜ける、自由で生命に満ちた息吹、岩や樹木の軽やかな影、人工の工事や水道管、いかなる強制された経路によっても汚されることなく、自ずから流れる澄み切った泉や小川、そして人の手によらずに美しい草原。 これらの間に、素朴な手によって整えられた野生の住処があった。
Haec erat secundum naturam domus, in qua libebat habitare nec ipsam nec pro ipsa timentem;
これこそが自然にかなった家であり、その中に住むことは喜びであり、その家自体を恐れることも、その家のために恐れることもなかった。
nunc magna pars nostri metus tecta sunt.
今や、私たちの恐怖の大部分は屋根(家)である。
§90.44Sed quamvis egregia illis vita fuerit et carens fraude, non fuere sapientes, quando hoc iam in opere maximo nomen est.
しかし、彼らの生がいかに優れており、欺きを欠いたものであったとしても、彼らは賢者ではなかった。 なぜなら、この「賢者」という名は、すでに最大の達成に与えられるものだからである。
Non tamen negaverim fuisse alti spiritus viros et, ut ita dicam, a dis recentes.
しかし、彼らが高邁な精神の持ち主であり、いわば神々から生まれたての人々であったことを、私は否定しない。
Neque enim dubium est, quin meliora mundus nondum effetus ediderit.
まだ衰え果てていない世界が、より優れたものを生み出したことは疑いないからである。
Quemadmodum autem omnibus indoles fortior fuit et ad labores paratior, ita non erant ingenia omnibus consummata.
しかし、すべての人において資質がより強靭であり、労働に対してより備えができていたのと同様に、すべての人において精神が完成されていたわけではなかった。
Non enim dat natura virtutem;
自然は徳を与えないからである。
ars est bonum fieri.
善い者になることは、一つの技術なのである。
§90.45Illi quidem non aurum nec argentum nec perlucidos lapides in ima terrarum faece quaerebant parcebantque adhuc etiam mutis animalibus;
彼らは確かに、大地の最底部の滓の中に、金や銀や透明な宝石を求めなかったし、まだ口のきけない動物たちにさえ慈悲をかけていた。
tantum aberat ut homo hominem non iratus, non timens, tantum spectaturus occideret.
人間が人間を、怒りもせず、恐れもせず、ただ見物するためだけに殺すなどということは、およそあり得ないことであった。
Nondum vestis illis erat picta, nondum texebatur aurum, adhuc nec eruebatur.
彼らにはまだ彩られた衣服はなく、まだ金が織り込まれることもなく、さらにはまだ掘り出されてさえいなかった。
§90.46Quid ergo est? Ignorantia rerum innocentes erant.
それではどういうことか。 彼らは物事への無知によって無垢であったのだ。
Multum autem interest, utrum peccare aliquis nolit an nesciat.
しかし、ある人が罪を犯すことを望まないのか、それとも知らないのかには、大きな違いがある。
Deerat illis iustitia, deerat prudentia, deerat temperantia ac fortitudo.
彼らには正義が欠けており、思慮が欠けており、節制と勇気が欠けていた。
Omnibus his virtutibus habebat similia quaedam rudis vita;
これらすべての徳に類似したある種のものを、野生の生は持っていた。
virtus non contingit animo nisi instituto et edocto et ad summum adsidua exercitatione perducto.
しかし、徳は、教育され、教え込まれ、絶えざる鍛錬によって最高峰へと導かれた魂にしか生じないのである。
Ad hoc quidem, sed sine hoc nascimur et in optimis quoque, antequam erudias, virtutis materia, non virtus est.
私たちは確かにこれを目指して生まれるが、これを持たずに生まれる。 そして最も優れた人々においてさえ、教育する前には、徳の素材があるのであって、徳があるのではない。
VALE.
さらば。

語釈・文法注

  1. 90.39possessionem vocet per sua longam peregrinationem — vocetの二重対格。longam peregrinationem(長い旅)をpossessionem(一つの所有地)と呼ぶ、という構造。per suaは「自らの(土地)を通る」という意味で、ここでは広大な所有地を表現している。
  2. 90.40non minus invenisse quam inventum monstrare — non minus A quam B(Bに劣らずAである)の構造。ここでは、不定詞 invenisse(発見したこと)と monstrare(示すこと)が並列され、それら全体が voluptas erat の主語となっている。
  3. 90.43nec ipsam nec pro ipsa timentem — timentem(対格・現在分詞)は、不定詞 habitare の意味上の対格主語(「住む人」)に一致している。nec ipsam(家そのものが崩れるのを恐れない)と nec pro ipsa(家のために、火事や盗難などを心配しない)という対比をなす。
  4. 90.45tantum aberat ut — 非人称表現 tantum abest ut(〜からは程遠い、決して〜ない)の過去形。従属節(ut 節)の内容が現実から非常にかけ離れていたことを示す。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §90.39-90.46. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:90.39-90.46

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。