§90.39Licet itaque nunc conetur reparare quod perdidit, licet agros agris adiciat vicinum vel pretio pellens vel iniuria, licet in provinciarum spatium rura dilatet et possessionem vocet per sua longam peregrinationem, nulla nos finium propagatio eo reducet unde discessimus.
그러므로 비록 그들이 이제 자신들이 잃어버린 것을 회복하려고 노력할지라도, 비록 인접한 자를 구매나 불법으로써 몰아내며 밭에 밭을 더할지라도, 비록 영토를 속주의 규모로 넓히고 자신의 땅을 지나는 긴 여행을 '하나의 소유지'라고 부를지라도, 영토의 어떠한 확장도 우리가 떠나온 그곳으로 우리를 되돌려놓지 못할 것이라네.
Cum omnia fecerimus, multum habebimus; universum habebamus.
우리가 모든 일을 행했을 때 우리는 많은 것을 가지게 될 것이나, 우리는 우주 전체를 가지고 있었다네.
§90.40Terra ipsa fertilior erat inlaborata et in usus populorum non diripientium larga.
대지 자체는 경작되지 않았을 때 더 비옥했으며, 약탈하지 않는 민족들의 사용을 위해 아낌없이 베풀었다네.
Quidquid natura protulerat, id non minus invenisse quam inventum monstrare alteri voluptas erat.
자연이 낳은 것은 무엇이든, 그것을 발견한 것뿐만 아니라 발견된 것을 타인에게 보여주는 것 또한 기쁨이었다네.
Nec ulli aut superesse poterat aut deesse; inter concordes dividebatur.
그리고 누구에게도 넘쳐나거나 부족할 수 없었으니, 화합하는 자들 사이에서 분배되었다네.
Nondum valentior inposuerat infirmiori manum, nondum avarus abscondendo quod sibi iaceret, alium necessariis quoque excluserat;
아직 더 강한 자가 더 약한 자에게 손을 대지 않았고, 아직 탐욕스러운 자가 자신을 위해 놓여 있는 것을 숨김으로써 타인을 필수적인 것들로부터조차 배제하지 않았다네.
par erat alterius ac sui cura.
타인에 대한 배려와 자신에 대한 배려는 동등했다네.
§90.41Arma cessabant incruentaeque humano sanguine manus odium omne in feras verterant.
무기는 쉬고 있었고, 인간의 피로 물들지 않은 손은 모든 증오를 야수에게로 돌렸다네.
Illi quos aliquod nemus densum a sole protexerat, qui adversus saevitiam hiemis aut imbris vili receptaculo tuti sub fronde vivebant, placidas transigebant sine suspirio noctis.
울창한 숲이 태양으로부터 보호해 준 이들, 겨울의 혹독함이나 비바람에 맞서 보잘것없는 피신처에서 안전하게 나뭇잎 아래 살아가던 이들은, 한숨 없는 평온한 밤을 보냈다네.
Sollicitudo nos in nostra purpura versat et acerrimis excitat stimulis; at quam mollem somnum illis dura tellus dabat!
불안은 자줏빛 옷을 입은 우리를 뒤척이게 하고 가장 날카로운 자극으로 깨우지만, 딱딱한 대지가 그들에게 얼마나 부드러운 잠을 선사했던가!
§90.42Non inpendebant caelata laquearia, sed in aperto iacentes sidera superlabebantur et insigne spectaculum noctium mundus in praeceps agebatur silentio tantum opus ducens.
조각된 우물반자는 그들 위에 드리워져 있지 않았고, 노천에 누워 있는 그들 위로 별들이 흘러 지나갔으며, 밤의 장엄한 볼거리인 우주는 단지 침묵 속에서만 그 위대한 운행을 이끌며 급히 기울어 가고 있었다네.
Tam interdiu illis quam nocte patebant prospectus huius pulcherrimae domus.
이 가장 아름다운 집의 전망은 밤에나 낮에나 마찬가지로 그들에게 열려 있었다네.
Libebat intueri signa ex media caeli parte vergentia, rursus ex occulto alia surgentia.
하늘 한가운데서 기울어지는 별자리들을, 다시 어둠 속에서 떠오르는 다른 별자리들을 바라보는 것은 기쁨이었다네.
§90.43Quidni iuvaret vagari inter tam late sparsa miracula? At vos ad omnem tectorum pavetis sonum et inter picturas vestras, si quid increpuit, fugitis adtoniti.
이토록 널리 흩어진 기적들 사이를 거니는 것이 어찌 즐겁지 않았겠는가? 그러나 그대들은 지붕의 모든 소리에 벌벌 떨고, 그대들의 그림들 사이에서 무언가 소리가 나면 깜짝 놀라 달아난다네.
Non habebant domos instar urbium.
그들은 도시와 같은 집을 가지지 않았다네.
Spiritus ac liber inter aperta perflatus et levis umbra rupis aut arboris et perlucidi fontes rivique non opere nec fistula nec ullo coacto itinere obsolefacti, sed sponte currentes et prata sine arte formosa, inter haec agreste domicilium rustica politum manu.
열린 공간 사이로 자유롭게 불어오는 바람과, 바위나 나무의 가벼운 그늘, 그리고 인위적인 공사나 수도관, 혹은 그 어떤 강제된 경로로도 더럽혀지지 않고 자발적으로 흐르는 투명한 샘과 시내, 그리고 기술 없이도 아름다운 초원. 이것들 사이에 소박한 손으로 다듬어진 야생의 거처가 있었다네.
Haec erat secundum naturam domus, in qua libebat habitare nec ipsam nec pro ipsa timentem;
이것이 자연에 따른 집이었으니, 그 안에서 사는 것은 기쁨이었고, 그 집 자체를 두려워하지도 그 집 때문에 두려워하지도 않았다네.
nunc magna pars nostri metus tecta sunt.
이제 우리 두려움의 큰 부분은 우리의 지붕(집)이라네.
§90.44Sed quamvis egregia illis vita fuerit et carens fraude, non fuere sapientes, quando hoc iam in opere maximo nomen est.
그러나 비록 그들의 삶이 훌륭하고 기만이 없는 것이었을지라도, 그들은 현자가 아니었으니, 이 이름은 이미 가장 위대한 성취에 주어지는 것이기 때문이네.
Non tamen negaverim fuisse alti spiritus viros et, ut ita dicam, a dis recentes.
하지만 나는 그들이 고결한 정신의 소유자였으며, 말하자면 신들로부터 막 태어난 이들이었음을 부정하지 않겠네.
Neque enim dubium est, quin meliora mundus nondum effetus ediderit.
아직 쇠락하지 않은 세계가 더 훌륭한 것들을 낳았음은 의심의 여지가 없기 때문이네.
Quemadmodum autem omnibus indoles fortior fuit et ad labores paratior, ita non erant ingenia omnibus consummata.
하지만 모든 이에게 있어 기질이 더 강인하고 노동에 더 준비되어 있었던 것과 마찬가지로, 모든 이에게 있어 정신이 완성되어 있었던 것은 아니라네.
Non enim dat natura virtutem; ars est bonum fieri.
자연은 미덕을 주지 않기 때문이니, 선해지는 것은 하나의 기술이라네.
§90.45Illi quidem non aurum nec argentum nec perlucidos lapides in ima terrarum faece quaerebant parcebantque adhuc etiam mutis animalibus;
그들은 참으로 대지의 가장 깊은 앙금 속에서 금이나 은이나 투명한 보석을 구하지 않았고, 아직 말 못하는 동물들에게조차 자비를 베풀었다네.
tantum aberat ut homo hominem non iratus, non timens, tantum spectaturus occideret.
인간이 인간을 분노하지도 않고 두려워하지도 않으면서 단지 구경하기 위해서 죽이는 일 따위는 아주 먼 일이었다네.
Nondum vestis illis erat picta, nondum texebatur aurum, adhuc nec eruebatur.
그들에게는 아직 무늬가 그려진 옷이 없었고, 아직 금이 짜이지도 않았으며, 아직 땅에서 캐내어지지도 않았다네.
§90.46Quid ergo est? Ignorantia rerum innocentes erant.
그렇다면 어떻게 된 일인가? 그들은 사물에 대한 무지로 인해 무고했다네.
Multum autem interest, utrum peccare aliquis nolit an nesciat.
하지만 누군가가 죄를 짓기를 원치 않는 것과 죄를 지을 줄 모르는 것 사이에는 큰 차이가 있다네.
Deerat illis iustitia, deerat prudentia, deerat temperantia ac fortitudo.
그들에게는 정의가 결여되어 있었고, 현명이 결여되어 있었으며, 절제와 용기가 결여되어 있었다네.
Omnibus his virtutibus habebat similia quaedam rudis vita; virtus non contingit animo nisi instituto et edocto et ad summum adsidua exercitatione perducto.
이 모든 미덕과 유사한 어떤 것들을 미개한 삶은 가지고 있었지만, 미덕은 교육받고 가르침을 받으며 끊임없는 훈련을 통해 최고조에 도달한 영혼에만 깃드는 법이라네.
Ad hoc quidem, sed sine hoc nascimur et in optimis quoque, antequam erudias, virtutis materia, non virtus est.
우리는 참으로 이것을 향해 태어나지만 이것 없이 태어나며, 가장 우수한 이들 안에서도 교육하기 전에는 미덕의 소재가 있을 뿐 미덕 자체가 있는 것은 아니라네.
VALE.
잘 있게나.