§90.17Opus est tamen calorem solis aestivi umbra crassiore propellere.
「しかし、夏の太陽の熱をより濃い陰によって追い払うことが必要である。
"Quid ergo? Non vetustas multa dedit loca, quae vel iniuria temporis vel alio quolibet casu excavata in specum recesserunt? Quid ergo? Non quilibet virgeam cratera texuerunt manu et vili obliverunt luto, deinde stipula aliisque silvestribus operuere fastigium, et pluviis per devexa labentibus hiemem transiere securi? Quid ergo? Non in defosso latent Syrticae gentes quibusque propter nimios solis ardores nullum tegimentum satis repellendis caloribus solidum est nisi ipsa arens humus?
」ではどうなのか。 時の経過によるか、あるいは他のいかなる偶然によってか、くり抜かれて洞窟へと退いた多くの場所を、古えの時代は与えてくれなかっただろうか。 ではどうなのか。 誰もが手で細い枝の籠状の骨組みを編み、安い泥で塗り固め、次いで藁や他の野生の植物で屋根を覆い、傾斜を雨が流れ落ちる中で、不安なく冬を過ごしたのではないか。 ではどうなのか。 シルトの民たち、および過度の太陽の灼熱のゆえに、乾燥した地面そのもの以外には、熱を追い払うのに十分に頑丈な覆いを持たない人々は、掘られた穴の中に隠れ潜んでいるではないか。
§90.18Non fuit tam inimica natura, ut, cum omnibus aliis animalibus facilem actum vitae daret, homo solus non posset sine tot artibus vivere.
自然は、他のすべての動物に容易な生の営みを与える一方で、人間だけがこれほど多くの技術なしには生きられないというほどに、敵対的ではなかった。
Nihil horum ab illa nobis imperatum est, nihil aegre quaerendum, ut possit vita produci.
これらのうち何一つとして、生命が維持され得るために、自然から私たちに命じられたものはなく、苦労して探し求められるべきものもない。
Ad parata nati sumus;
私たちは用意されたものに向かって生まれたのである。
nos omnia nobis difficilia facilium fastidio fecimus.
私たちは、容易なものへの退屈から、自分たちにとってすべてのものを困難なものにしてしまったのだ。
Tecta tegimentaque et fomenta corporum et cibi et quae nunc ingens negotium facta sunt, obvia erant et Among many accounts by Roman writers of early man, compare this passage of Ovid, and that in the fifth book of Lucretius.
屋根や衣服、身体の温め、食物、そして今や巨大な厄介ごととなっているものは、目の前にあり、古代の人類に関するローマの作家たちの多くの記述の中で、オウィディウスのこの一節、およびルクレティウスの第5巻の一節を比較せよ。
gratuita et opera levi parabilia.
無料であり、軽い労力で手に入るものであった。
Modus enim omnium prout necessitas erat;
なぜなら、すべてのものの限度は必要性に応じたものであったからだ。
nos ista pretiosa, nos mira, nos magnis multisque conquirenda artibus fecimus.
私たちがそれらを高価なもの、驚異的なもの、偉大で多くの技術によって探し求められるべきものにしてしまったのだ。
§90.19Sufficit ad id natura, quod poscit.
自然は、自らが要求するものに対しては、十分に満たしてくれる。
A natura luxuria descivit, quae cotidie se ipsa incitat et tot saeculis crescit et ingenio adiuvat vitia.
贅沢は自然から離反した。 それは日々自らを駆り立て、これほど多くの世紀にわたって増大し、悪徳を才知によって助長している。
Primo supervacua coepit concupiscere, inde contraria, novissime animum corpori addixit et illius deservire libidini iussit.
最初は余計なものを切望し始め、次には自然に相反するものを、そして最近では、魂を肉体に売り渡し、肉体の欲望に仕えるよう命じた。
Omnes istae artes, quibus aut circitatur civitas aut strepit, corporis negotium gerunt, cui omnia olim tamquam servo praestabantur, nunc tamquam domino parantur.
都市が忙しく動き回り、あるいは騒がしく音を立てる原因となっているこれらすべての技術は、肉体の用事を果たしている。 かつて肉体に対しては、すべてが奴隷に対するかのように提供されていたが、今や主人に対するかのように用意されている。
Itaque hinc textorum, hinc fabrorum officinae sunt, hinc odores coquentium, hinc mollitia molles corporis motus docentium mollesque cantus et infractos.
それゆえ、こちらには織物師の、あちらには職人の仕事場があり、こちらには香りを調理する者たちの、あちらには軟弱さ、すなわち、しなやかな身体の動きや、しなやかで調子の崩れた歌を教える者たちの軟弱さがある。
Recessit enim ille naturalis modus desideria ope necessaria finiens;
というのも、必要とされる助けによって欲望を制限していた、あの自然な限度は退いてしまったからである。
iam rusticitatis et miseriae est velle, quantum sat est.
今や、十分なだけを望むことは、野蛮と惨めさの証なのだ。
§90.20Incredibilest, mi Lucili, quam facile etiam magnos viros dulcedo orationis abducat vero.
わがルキリウスよ、弁論の甘美さが、偉大な人々をもいかに容易に真理から遠ざけてしまうかは、信じがたいほどである。
Ecce Posidonius, ut mea fert opinio, ex is qui plurimum philosophiae contulerunt, dum vult describere primum, quemadmodum alia torqueantur fila, alia ex molli solidoque ducantur, deinde quemadmodum tela suspensis ponderibus rectum stamen extendet, quemadmodum subtemen insertum, quod duritiam utrimque conprimentis tramae remolliat, spatha coire cogatur et iungi.
見よ、私の意見では哲学に最も多く貢献した人々の一人であるポセイドニオスが、どのようにしてある糸はよられ、ある糸は柔らかく固いものから引き出されるかを、次いで、どのようにして織機が、吊り下げられた重りによって真っ直ぐな経糸を張るのかを、どのようにして挿入された緯糸――それは両側から締め付ける織り目の硬さを和らげるものであるが――が筬によって押し詰められて結合されるのかを、説明しようと望むあまり、織物の技術もまた賢者によって発明されたと言ったが、後に、次のような、より精緻な種類の織り方が発見されたことを忘れていたのだ。
Textrini quoque artem a sapientibus dixit iuventam, oblitus postea repertum hoc subtilius genus, in quo
"
Tela iugo vincta est, stamen secernit harundo,
Inseritur medium radiis subtemen acutis,
Quod lato paviunt insecti pectine dentes.
「織機は巻取軸に結ばれ、葦の棒が経糸を分け、その間に尖った杼によって緯糸が差し入れられ、それを、刻み目の入った筬の幅広の歯が打ち固める。
"
Quid, si contigisset illi adire has nostri temporis telas, quibus vestis nihil celatura conficitur, in qua non dico nullum corpori auxilium, sed nullum pudori est?
」もし彼が、衣服が何も隠さなくなるような、わが時代のこれら織物を見る機会があったなら、どうだろうか。 その衣服においては、肉体への助けがないことはおろか、羞恥心への助けさえ皆無なのだ。
§90.21Transit deinde ad agricolas nec minus facunde describit proscissum aratro solum et iteratum, quo solutior terra facilius pateat radicibus, tunc sparsa semina et collectas manu herbas, ne quid fortuitum et agreste succrescat, quod necet segetem.
彼は次に農民へと移り、根のために、よりほぐされた土が容易に開くように、鋤によって耕され、再び耕された土地を、そして蒔かれた種や、作物を枯らすような不意の野生の植物が育たないように手で集められた雑草を、劣らず雄弁に描写している。
Hoc quoque opus ait esse sapientium, tamquam non nunc quoque plurima cultores agrorum nova inveniant, per quae fertilitas augeatur.
彼はこの仕事もまた賢者たちのものであると言う。 まるで、今日においてもなお、土地を耕す人々が、豊穣さを増すための非常に多くの新しい工夫を発見していないかのように。
§90.22Deinde non est contentus his artibus, sed in pistrinum sapientem summittit.
さらに、彼はこれらの技術に満足せず、賢者を製粉所へと送り込む。
Narrat enim quemadmodum rerum naturam imitatus panem coeperit facere.
というのも、彼は、賢者が自然の仕組みを模倣して、どのようにパンを作り始めたかを語るからである。
"Receptas," inquit, "in os fruges concurrens inter se duritia dentium frangit, et quicquid excidit, ad eosdem dentes lingua refertur;
彼は言う。 「口の中に受け入れられた穀物を、互いに出会う歯の硬さが砕き、こぼれ落ちたものは何であれ、舌によって同じ歯へと戻される。
tunc vero miscetur, ut facilius per fauces lubricas transeat.
そして、滑らかな喉を通りやすくするために、混ぜ合わされる。
Cum pervenit in ventrem, aequali eius fervore concoquitur, tunc demum corpori accedit.
胃に到達すると、胃の均等な熱によって消化され、その時ついに肉体へと取り込まれる。 」