§90.17Opus est tamen calorem solis aestivi umbra crassiore propellere.
“하지만 여름 태양의 열기를 더 두터운 그늘로 물리치는 일이 필요하다.” 그렇다면 어찌해야 하는가?
"Quid ergo? Non vetustas multa dedit loca, quae vel iniuria temporis vel alio quolibet casu excavata in specum recesserunt? Quid ergo? Non quilibet virgeam cratera texuerunt manu et vili obliverunt luto, deinde stipula aliisque silvestribus operuere fastigium, et pluviis per devexa labentibus hiemem transiere securi? Quid ergo? Non in defosso latent Syrticae gentes quibusque propter nimios solis ardores nullum tegimentum satis repellendis caloribus solidum est nisi ipsa arens humus?
세월의 침식에 의해서든 혹은 다른 어떤 우연에 의해서든, 깎여 나가 동굴로 물러난 수많은 장소들을 오랜 세월이 제공해 주지 않았던가? 그렇다면 어찌해야 하는가? 누구나 손으로 버드나무 가지의 대접 모양 골조를 엮고 값싼 진흙을 바른 뒤, 갈대와 다른 야생 식물로 지붕을 덮어, 경사면으로 빗물이 흘러내리는 가운데 걱정 없이 겨울을 나지 않았던가? 그렇다면 어찌해야 하는가? 시르티카의 부족들과, 태양의 과도한 열기 때문에 바짝 마른 흙 자체 외에는 열기를 막아내기에 충분히 견고한 덮개를 가지지 못한 사람들은 땅속에 파놓은 굴속에 숨어 살고 있지 않은가?
§90.18Non fuit tam inimica natura, ut, cum omnibus aliis animalibus facilem actum vitae daret, homo solus non posset sine tot artibus vivere.
자연은 다른 모든 동물에게는 수월한 삶의 영위를 허락하면서, 인간 홀로 그토록 많은 기술 없이는 살아갈 수 없게 만들 만큼 적대적이지 않았다.
Nihil horum ab illa nobis imperatum est, nihil aegre quaerendum, ut possit vita produci.
생명이 유지될 수 있도록 하기 위해 이들 중 어느 하나도 자연이 우리에게 명령한 바 없으며, 애써 찾아 헤매야 할 것도 없다.
Ad parata nati sumus;
우리는 마련된 것들을 향해 태어났다.
nos omnia nobis difficilia facilium fastidio fecimus.
우리는 수월한 것들에 대한 실증 때문에 우리 자신에게 모든 것을 어렵게 만들어 버렸다.
Tecta tegimentaque et fomenta corporum et cibi et quae nunc ingens negotium facta sunt, obvia erant et Among many accounts by Roman writers of early man, compare this passage of Ovid, and that in the fifth book of Lucretius.
지붕과 덮개, 육체의 온기, 그리고 음식, 그리고 지금은 거대한 일이 되어버린 것들이 예전에는 손쉽게 얻을 수 있었고, 초기 인류에 관한 로마 작가들의 많은 기록 중에서, 오비디우스의 이 구절과 루크레티우스의 제5권에 나오는 구절을 비교해 보라.
gratuita et opera levi parabilia.
공짜였으며, 가벼운 노동으로 마련할 수 있는 것이었다.
Modus enim omnium prout necessitas erat;
왜냐하면 모든 것의 기준은 필요에 따른 것이었기 때문이다.
nos ista pretiosa, nos mira, nos magnis multisque conquirenda artibus fecimus.
우리가 그것들을 값비싼 것, 경이로운 것, 거대하고 수많은 기술로 찾아내야만 하는 것으로 만들어 버렸다.
§90.19Sufficit ad id natura, quod poscit.
자연은 그것이 요구하는 바를 충족시키기에 충분하다.
A natura luxuria descivit, quae cotidie se ipsa incitat et tot saeculis crescit et ingenio adiuvat vitia.
사치는 자연으로부터 이탈했다. 사치는 나날이 스스로를 채찍질하며 수많은 세월 동안 성장해 왔고, 기민한 재주로 악덕을 돕는다.
Primo supervacua coepit concupiscere, inde contraria, novissime animum corpori addixit et illius deservire libidini iussit.
처음에는 불필요한 것들을 갈망하기 시작하더니, 다음에는 자연에 반하는 것들을, 가장 최근에는 정신을 육체에 종속시키고 육체의 정욕에 복종하도록 명령했다.
Omnes istae artes, quibus aut circitatur civitas aut strepit, corporis negotium gerunt, cui omnia olim tamquam servo praestabantur, nunc tamquam domino parantur.
도시가 분주히 돌아가거나 소란을 피우게 만드는 저 모든 기술들은 육체의 시중을 들고 있으니, 옛날에는 그 육체에게 모든 것이 종처럼 제공되었으나 이제는 주인처럼 대접받고 있다.
Itaque hinc textorum, hinc fabrorum officinae sunt, hinc odores coquentium, hinc mollitia molles corporis motus docentium mollesque cantus et infractos.
그리하여 이쪽에는 직조공의, 저쪽에는 장인의 작업장이 있으며, 이쪽에는 요리하는 자들의 냄새가 있고, 저쪽에는 나약함, 즉 나약한 몸짓을 가르치는 자들과 나약하고 뚝뚝 끊어지는 노래를 가르치는 자들의 나약함이 존재한다.
Recessit enim ille naturalis modus desideria ope necessaria finiens;
왜냐하면 필요한 도움으로써 욕망을 제한하던 저 자연스러운 기준이 물러가 버렸기 때문이다.
iam rusticitatis et miseriae est velle, quantum sat est.
이제는 충분한 만큼만 원한다는 것은 야만과 비참함의 표시가 되었다.
§90.20Incredibilest, mi Lucili, quam facile etiam magnos viros dulcedo orationis abducat vero.
나의 루킬리우스여, 언사의 감미로움이 위대한 이들조차 얼마나 쉽게 진리로부터 소외시키는지 참으로 믿기 힘들 정도라네.
Ecce Posidonius, ut mea fert opinio, ex is qui plurimum philosophiae contulerunt, dum vult describere primum, quemadmodum alia torqueantur fila, alia ex molli solidoque ducantur, deinde quemadmodum tela suspensis ponderibus rectum stamen extendet, quemadmodum subtemen insertum, quod duritiam utrimque conprimentis tramae remolliat, spatha coire cogatur et iungi.
보게나, 내 생각으로는 철학에 가장 많은 기여를 한 사람들 중 하나인 포세이도니우스가, 우선 어떻게 어떤 실은 꼬이고 어떤 실은 부드럽고 단단한 덩어리로부터 끌어내어지는지, 다음으로 어떻게 직기가 매달린 무게추들로 곧게 선 날실을 팽팽하게 늘리는지, 어떻게 양쪽에서 죄어드는 씨실의 딱딱함을 부드럽게 해주는 삽입된 씨실이 북(spatha)에 의해 밀착되고 결합되는지를 묘사하고자 열을 올리는 동안에 말이네.
Textrini quoque artem a sapientibus dixit iuventam, oblitus postea repertum hoc subtilius genus, in quo
"
Tela iugo vincta est, stamen secernit harundo,
Inseritur medium radiis subtemen acutis,
Quod lato paviunt insecti pectine dentes. "
Quid, si contigisset illi adire has nostri temporis telas, quibus vestis nihil celatura conficitur, in qua non dico nullum corpori auxilium, sed nullum pudori est?
그는 직조의 기술 또한 현자들에 의해 발명되었다고 말했으니, 훗날 다음과 같은 더 정교한 종류의 직조법이 발견되었다는 사실을 잊은 것이네. “직기는 틀에 묶여 있고, 갈대가 날실을 갈라놓으며, 그 사이로 뾰족한 북이 씨실을 밀어 넣고, 그것을 톱니 모양으로 깎인 넓은 바디가 두드려 다진다.” 만약 그가 옷이 아무것도 가리지 못하게 만드는 오늘날의 이 직기들을 접할 기회가 있었다면 어땠겠는가? 그 옷에는 육체를 위한 보호는커녕 수치심을 위한 보호조차 전혀 없는데 말이네.
§90.21Transit deinde ad agricolas nec minus facunde describit proscissum aratro solum et iteratum, quo solutior terra facilius pateat radicibus, tunc sparsa semina et collectas manu herbas, ne quid fortuitum et agreste succrescat, quod necet segetem.
그는 다음으로 농부들에게로 넘어가서, 뿌리를 위해 더 부드러워진 흙이 쉽게 열리도록 보습으로 갈아엎고 다시 간 땅을, 그리고 뿌려진 씨앗과, 곡식을 죽일지 모를 우연히 자라난 야생 식물이 자라나지 않도록 손으로 뽑아낸 잡초를 못지않게 유창하게 묘사하네.
Hoc quoque opus ait esse sapientium, tamquam non nunc quoque plurima cultores agrorum nova inveniant, per quae fertilitas augeatur.
그는 이 일 역시 현자들의 공적이라고 말하는데, 이는 마치 오늘날에도 농부들이 비옥함을 증대시키기 위한 매우 많은 새로운 방식들을 발견해 내지 못하고 있기라도 한 듯한 태도라네.
§90.22Deinde non est contentus his artibus, sed in pistrinum sapientem summittit.
게다가 그는 이러한 기술들에 만족하지 못하고, 현자를 방앗간으로까지 내려보내네.
Narrat enim quemadmodum rerum naturam imitatus panem coeperit facere.
현자가 자연의 원리를 모방하여 어떻게 빵을 만들기 시작했는지를 이야기하기 때문이네.
"Receptas," inquit, "in os fruges concurrens inter se duritia dentium frangit, et quicquid excidit, ad eosdem dentes lingua refertur;
그는 말하네. “입안으로 들어온 곡식을 서로 맞닿는 치아의 단단함이 부수고, 흘러내린 것은 무엇이든 혀에 의해 다시 같은 치아로 보내진다네.
tunc vero miscetur, ut facilius per fauces lubricas transeat.
그리고 나서야 비로소 미끄러운 목구멍을 더 쉽게 넘어갈 수 있도록 섞이게 되지.
Cum pervenit in ventrem, aequali eius fervore concoquitur, tunc demum corpori accedit.
위장에 도달하면, 위장의 고른 열기에 의해 소화가 되고, 그때서야 비로소 육체에 보태어진다네.”