Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §87.1-87.9

質素な旅の体験と外的な贅沢への執着への反省

146 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは旅の途中で体験した質素な移動について語り、ストア派の節制の教えを実感するとともに、世間の評判を気にする自らの弱さを反省し、外的な贅沢に惑わされる世人の愚かさを批判する。

§87.1Naufragium, antequam navem adscenderem, feci.
私は船に乗る前に遭難した。
Quomodo acciderit, non adicio, ne et hoc putes inter Stoica paradoxa ponendum, quorum nullum esse falsum nec tam mirabile quam prima facie videtur, cum volueris, adprobabo, immo etiam si nolueris.
それがどのようにして起こったかは書き添えない。 君がこれをもストア派の逆説の一つに加えるべきだと思わないようにするためだ。 ストア派の逆説は、そのどれもが偽りではなく、一見するほど奇妙なものでもないことを、君が望むなら、いや、望まないとしても、私は証明してみせよう。
Interim hoc me iter docuit, quam multa haberemus supervacua et quam facile iudicio possemus deponere, quae, si quando necessitas abstulit, non sentimus ablata.
差し当たり、今回の旅は私に教えてくれた。 いかに多くの余計なものを私たちが持っていたか、そして、かつて必要がそれらを奪い去ったとしても、奪われたと感じないようなものを、自らの意志によっていかに容易に手放すことができるかを。
§87.2Cum paucissimis servis, quos unum capere vehiculum potuit, sine ullis rebus, nisi quae corpore nostro continebantur, ego et Maximus meus biduum iam beatissimum agimus.
一台の馬車に乗せることができるだけの極めて少数の奴隷を連れ、私たちの体に身につけているもの以外の何物も持たずに、私と私のマクシムスは、すでに二日間のこの上なく幸福な日々を過ごしている。
Culcita in terra iacet, ego in culcita.
敷布団は地面に置かれ、私はその上に寝ている。
Ex duabus paenulis altera stragulum, altera opertorium facta est.
二枚の外套のうち、一方は敷布となり、他方は掛け布団となった。
§87.3De prandio nihil detrahi potuit;
昼食からは何も削ることができなかった。
paratum fuit non magis hora, nusquam sine caricis, numquam sine pugillaribus.
一時間もかからずに用意され、干しイチジクが欠けることはなく、書き付け板が手元にないこともない。
Illae, si panem habeo, pro pulmentario sunt, si non habeo, pro pane.
イチジクは、もしパンがあればおかずになり、パンがなければパンの代わりになる。
Cotidie mihi annum novum faciunt, quem ego faustum et felicem reddo bonis cogitationibus et animi magnitudine, qui numquam maior est, quam ubi aliena seposuit et fecit sibi pacem nihil timendo, fecit sibi divitias nihil concupiscendo.
それらは毎日私に新年をもたらしてくれ、私はそれを良い思考と魂の偉大さによって、幸先よく幸福なものにする。 魂は、他人のものを脇に置き、何も恐れないことによって自らに平和をもたらし、何も欲しないことによって自らに富をもたらすときほど、偉大になることはないのだから。
§87.4Vehiculum, in quod inpositus sum, rusticum est;
私が乗せられている馬車は田舎じみたものだ。
nudae vivere se ambulando testantur;
騾馬たちは歩くことで自分たちが生きていることを証明している。
mulio excalceatus, non propter aestatem.
馭者は裸足だが、それは夏のせいではない。
Vix a me obtineo, ut hoc vehiculum velim videri meum.
私は、この馬車が自分のものと見られるのを容認することを、自分自身になかなか納得させられずにいる。
Durat adhuc perversa recti verecundia, et quotiens in aliquem comitatum lautiorem incidimus, invitus erubesco, quod argumentum est ista, quae probo, quae laudo, nondum habere certam sedem et inmobilem.
正しいことに対する歪んだ羞恥心が未だに根強く残っており、私たちがより立派な一行に出くわすたびに、私は本意ならずも赤面してしまう。 このことは、私が承認し賞賛している事柄が、未だ確固とした不動の地位を占めていない証拠である。
Qui sordido vehiculo erubescit, pretioso gloriabitur.
みすぼらしい馬車に赤面する者は、高価な馬車を誇るようになるだろう。
§87.5Parum adhuc profeci.
私はまだ十分に修養を積んでいない。
Nondum audeo frugalitatem palam ferre.
いまだに質素さを公然と示す勇気がない。
Etiamnunc curo opiniones viatorum.
今でも旅人たちの評判を気にしているのだ。
Contra totius generis humani opiniones mittenda vox erat: "Insanitis, erratis, stupetis ad supervacua, neminem aestimatis suo.
人類全体の意見に対して、次のような声を上げるべきなのだ。 「あなた方は狂っている、誤っている、無駄なものに心を奪われている、誰もその人自身の価値によって評価していない。
Cum ad patrimonium ventum est, diligentissimi conputatores sic rationem ponitis singulorum, quibus aut pecuniam credituri estis aut beneficia, nam haec quoque iam expensa fertis:
財産のことに話が及ぶと、あなた方は極めて入念な計算手として、金を貸そうとする相手や、あるいは恩恵を施そうとする個々の者たちの収支勘定を次のように立てる。 というのも、恩恵をもまた、あなた方はすでに支出として記入しているのだから。
§87.6late possidet, sed multum debet;
『彼は広大な土地を所有しているが、多くの借金を抱えている。
habet domum formosam, sed alienis nummis paratam: familiam nemo cito speciosiorem producet, sed nominibus non respondet;
彼は美しい家を持っているが、他人の金で建てたものだ。 彼ほど見栄えのする奴隷たちをすぐに揃えられる者はいないが、借金の返済能力には応じられない。
si creditoribus solverit, nihil illi supererit Idem in reliquis quoque facere debebitis, excutere quantum proprii quisque habeat. "
もし債権者たちに支払えば、彼には何も残らないだろう。 』これと同じことを、あなた方は他の点においても行うべきであり、各自が本当に自分のものとして何を持っているかを吟味すべきなのだ。
§87.7Divitem illum putas, quia aurea supellex etiam in via sequitur, quia in omnibus provinciis arat, quia magnus kalendari liber volvitur, quia tantum suburbani agri possidet, quantum invidiose in desertis Apuliae possideret.
」君はある人を富んでいると思う。 金製の調度品が旅の途中でも彼に付き従うから、あるいはすべての属州に耕作地を持っているから、あるいは大きな金利帳簿がめくられているから、あるいは、アプリアの荒野であれば嫉妬を招くほどの広大な郊外の土地を所有しているからという理由で。
Cum omnia dixeris, pauper est.
これらすべてを並べ立てたとしても、彼は貧しい。
Quare? Quia debet.
なぜか? 借金があるからだ。
"Quantum? "inquis.
「いくら? 」と君は尋ねる。
Omnia.
すべてだ。
Nisi forte iudicas interesse, utrum aliquis ab homine an a fortuna mutuum sumpserit.
ただし、人が他人から借金をしたのか、それとも運命から借金をしたのかに違いがあると、君が判断するのでなければだが。
§87.8Quid ad rem pertinent mulae saginatae unius omnes coloris? Quid ista vehicula caelata? " Instratos ostro alipedes pictisque tapetis, Aurea pectoribus demissa monilia pendent, Tecti auro fulvom mandunt sub dentibus aurum.
よく肥えた、すべて同じ毛色の騾馬たちが、一体何に関係あるというのか。 あの彫刻を施された馬車が、何の役に立つというのか。 「紫の布と刺繍された毛布をかけられた快速馬たち、その胸からは金の首飾りが垂れ下がり、金で覆われて、彼らはその歯の下で黄色の金を噛んでいる。
" Ista nec dominum meliorem possunt facere nec mulam.
」これらは、主人をも、また騾馬をも、より良くすることはできない。
§87.9M. Cato Censorius, quem tam e re publica fuit nasci quam Scipionem, alter enim cum hostibus nostris bellum, alter cum moribus gessit, cantherio vehebatur et hippoperis quidem inpositis, ut secum utilia portaret.
国家にとって、監察官マルクス・カトが生まれたことは、スキピオが生まれたことと同じくらい有益であった(一方は我々の敵と戦争を行い、他方は我々の風俗と戦ったのだから)。 彼は去勢馬に乗り、しかも、必要なものを自分で持ち運ぶために馬用の振り分け袋を載せていた。
O quam cuperem illi nunc occurrere aliquem ex his trossulis in via cursores et Numidas et multum ante se pulveris agentem! Hic sine dubio cultior comitatiorque quam M. Cato videretur, hic, qui inter illos apparatus delicatos cum maxime dubitat, utrum se ad gladium locet an ad cultrum.
おお、これらのトロッスルスの誰かが、道中でカトに出くわし、先導の伝令やヌミディア人の従者たちを引き連れ、自分の前方に大量の土煙を上げながら進むのを見てみたかったものだ! この男は疑いなく、マルクス・カトよりも上品で、より多くの供を連れているように見えることだろう。 この、あれほど贅沢な装備のただ中で、自分が剣闘士として身を売るべきか、それとも獣闘士として身を売るべきかをまさに悩んでいる男が。

語釈・文法注

  1. 87.1quorum nullum esse falsum... adprobabo — 関係代名詞の属格 `quorum`(先行詞は `Stoica paradoxa`)が導く節の中に、対格不定詞句 `nullum esse falsum...` が組み込まれており、これが主動詞 `adprobabo` の目的語節として機能している。
  2. 87.3qui numquam maior est — 関係代名詞 `qui`(男性・単数・主格)は、直前の女性名詞 `magnitudine` ではなく、その修飾語である属格名詞 `animi`(男性・単数「魂の」)を先行詞としている。「魂は、〜のときほど偉大になることはない」という意味になる。
  3. 87.4Vix a me obtineo, ut — 「私は自分自身から、〜することをかろうじて得る」という直訳から、「〜することを自分に納得させるのがやっとである」「なかなか〜する気になれない」という意味を表す慣用表現。`ut` 節は `obtineo` の目的語となる名詞節。
  4. 87.5nam haec quoque iam expensa fertis — 会計・商業のメタファー。`expensa ferre`(または `expensum ferre`)は「帳簿に支出として記入する」という商業用語。ここでは、「他人に施した恩恵(haec)さえも、あなた方はすでに(見返りを期待して)支出・貸付金として計算に入れている」という、当時の功利的な人間関係を批判する文脈で用いられている。
  5. 87.9utrum se ad gladium locet an ad cultrum — `ad gladium locare` は「剣闘士(gladiator)として身を売る」ことを、`ad cultrum locare` は「闘獣士(bestiarius、獣と戦う者)として身を売る」ことを指す。贅沢な暮らしで破産寸前になり、自らの身を闘技場に切り売りせざるを得ない当時の富裕層の自堕落さを風刺している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §87.1-87.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:87.1-87.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。