Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §86.11-86.21

昔の素朴な入浴とオリーブ移植の農術

145 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、スキピオの質素な入浴習慣と現代のローマ人の極端な贅沢とを比較して非難し、また別荘の現在の所有者から学んだオリーブやブドウの木を移植する具体的な農業技術を詳しく紹介する。

§86.11Quantae nunc aliqui rusticitatis damnant Scipionem, quod non in caldarium suum latis specularibus diem admiserat, quod non in multa luce decoquebatur et expectabat, ut in balneo concoqueret.
今や一部の人々は、スキピオを何と大変な田舎者として非難することか。 彼が自分の温浴室に、広い雲母の窓から日光を入れなかったからといって、また、十分な光の中で体を蒸されず、風呂の中で消化が進むのを待たなかったからといって。
O hominem calamitosum! Nesciit vivere.
おお、哀れな男よ! 彼は生きる術を知らなかったのだ。
Non saccata aqua lavabatur, sed saepe turbida et, cum plueret vehementius, paene lutulenta.
彼は濾過された水で洗っていたのではなく、しばしば濁った水で、また雨が激しく降る時にはほとんど泥水で洗っていた。
Nec multum eius intererat, an sic lavaretur;
そして、そのように洗われるかどうかは、彼自身にとって大した関心事ではなかった。
veniebat enim ut sudorem illic ablueret, non ut unguentum.
というのも、彼はそこへ香油ではなく、汗を洗い流すために来ていたからである。
§86.12Quas nunc quorundam voces futuras credis? "Non invideo Scipioni;
今や一部の人々からどのような言葉が出てくると思うかね。 「私はスキピオを羨まない。
vere in exilio vixit, qui sic lavabatur.
そのように洗っていたのだから、彼は本当に流刑のような暮らしをしていたのだ。
"Immo, si scias, non cotidie lavabatur.
」それどころか、実を言うと、彼は毎日洗っていたわけでもなかったのだ。
Nam, ut aiunt, qui priscos mores urbis tradiderunt, brachia et crura cotidie abluebant, quae scilicet sordes opere collegerant, ceterum toti nundinis lavabantur.
というのも、都市の古い習慣を伝えた人々が言うには、彼らは腕と脚は毎日洗っていたが(もちろんそれらは労働によって汚れを集めていたからである)、全身は八日市場の日にしか洗わなかった。
Hoc loco dicet aliquis: "olim liquet mihi inmundissimos fuisse.
この箇所で誰かが言うだろう。 「昔の人々が極めて不潔であったことは明らかだ。
Quid putas illos oluisse?" Militiam, laborem, virum.
彼らはどんな臭いがしたと思うかね。 」軍務の、労働の、そして男の臭いだ。
Postquam munda balnea inventa sunt, spurciores sunt.
清潔な浴室が発明されて以来、人々はかえって不潔になっている。
§86.13Descripturus infamem et nimiis notabilem deliciis Horatius Flaccus quid ait? " Pastillos Buccillus olet.
悪名高く、過度の贅沢で目立つ人物を描写しようとして、ホラティウス・フラックスは何と言っているか。 「ブキッルスは口臭防止錠の臭いがする。
" Dares nunc Buccillum; proinde esset ac si hircum oleret, Gargonii loco esset, quem idem Horatius Buccillo opposuit.
」今、ブキッルスをここに連れてくる(想像する)なら、彼が雄山羊の臭いをさせているのと同じことであり、彼はガルゴニウスと同じ立場になるだろう。 同じホラティウスがブキッルスと対比させたあの人物と。
Parum est sumere unguentum, nisi bis die terque renovatur, ne evanescat in corpore.
香油を塗るだけでは十分ではなく、体に付いた香りが消えないように、一日に二度も三度も塗り直さなければならない。
Quid, quod hoc odore tamquam suo gloriantur?
彼らがこの臭いを、まるで自分自身の臭いであるかのように自慢していることはどうだろうか。
§86.14Haec si tibi nimium tristia videbuntur, villae inputabis, in qua didici ab Aegialo, diligentissime patre familiae, is enim nunc huius agri possessor est, quamvis vetus arbustum posse transferri.
もしこれらの話が君にとってあまりに厳格に思われるなら、それはこの別荘のせいにしたまえ。 私はここで、非常に熱心な一家の主であるアイギアルスから(彼が今この土地の所有者なのだが)、どんなに古い樹木であっても移植可能であることを学んだのだ。
Hoc nobis senibus discere necessarium est, quorum nemo non olivetum alteri ponit.
このことは、私たち老人が学ぶ必要がある。 私たちのうち、他人のためにオリーブ畑を植えない者はいないのだから。
Quod vidi illud arborum trimum et quadrimum fastidiendi fructus aut deponere.
私は、3年あるいは4年経った、実を結ぶのが待ち遠しくて嫌になるような木を植え付けるのをこの目で見たのだ。
§86.15Te quoque proteget illa, quae " Tarda venit seris factura nepotibus umbram, " ut ait Vergilius noster, qui non quid verissime, sed quid decentissime diceretur aspexit nec agricolas docere voluit, sed legentes delectare.
「遠い子孫たちに、遅れて影をもたらすためにやって来る」と私たちのウェルギリウスが言うあの木も、君を守ってくれるだろう。 彼は何が最も真実であるかではなく、何が最も美しく表現されるかに目を向け、農民を教えることではなく、読者を楽しませることを望んだのだ。
§86.16Nam, ut alia omnia transeam, hoc quod mihi hodie necesse fuit deprehendere, adscribam: " Vere fabis satio est: tunc te quoque, medica, putres Accipiunt sulci, et milio venit annua cura.
というのも、他のすべてのことは置いておくとしても、今日私が気づかざるを得なかったこのことを、書き添えておこう。 「春はソラマメの種まきの季節。 そのとき、ウマゴヤシよ、崩れやすい畝が汝を受け入れ、キビへの毎年の世話が始まる。
" An uno tempore ista ponenda sint et an utriusque verna sit satio, hinc aestimes licet: Iunius mensis est, quo tibi scribo, iam proclivis in Iulium; eodem die vidi fabam metentes, milium serentes.
」それらのものが同じ時期に植えられるべきなのか、また、両方の種まきが春なのかどうかは、ここから判断してよい。 私が君に手紙を書いているのは、すでに7月へと傾いている6月であるが、私は同じ日に、ソラマメを収穫し、キビを蒔いている人々を見たのだ。
§86.17Ad olivetum revertar, quod vidi duobus modis depositum: magnarum arborum truncos circumcisis ramis et ad unum redactis pedem cum rapo suo transtulit amputatis radicibus, relicto tantum capite ipso, ex quo illae pependerant.
オリーブ畑の話に戻ろう。 私はそれが二つの方法で植えられるのを見た。 大木の幹について、枝を切り落として1フィートに縮め、その根株とともに根を切り取って、それらがぶら下がっていたその基部だけを残して移植した。
Hoc fimo tinctum in scrobem demisit, deinde terram non adgessit tantum, sed calcavit et pressit.
これを肥に浸して穴に入れ、それから土をただかぶせただけでなく、踏み固めて押しつけた。
§86.18Negat quicquam esse hac, ut ait, pisatione efficacius;
彼は、この「踏み固め」より効果的なものはないと言う。
videlicet frigus excludit et ventum.
つまり、それが寒さと風を遮断するのだ。
Minus praeterea movetur et ob hoc nascentes radices prodire patitur ac solum adprendere, quas necesse est cereas adhuc et precario haerentes levis quoque revellat agitatio.
さらに、木が動きにくくなり、そのため生えかけの根が伸びて土を掴むことができるようになる。 根は、まだ蝋のように柔らかく、かろうじて付着している状態なので、わずかな揺れでも引き抜かれてしまうに違いないからである。
Rapum autem arboris, antequam obruat, radit.
また、木の根株は、土で覆う前に削る。
Ex omni enim materia, quae nudata est, ut ait, radices exeunt novae.
むき出しになったあらゆる部分から、新しい根が生えてくる、と彼は言うからである。
Non plures autem super terram eminere debet truncus quam tres aut quattuor pedes.
また、幹は地上に3または4フィートより多く突き出てはならない。
Statim enim ab imo vestietur nec magna pars quemadmodum in olivetis veteribus arida et retorrida erit.
というのも、すぐに下部から覆われ、古いオリーブ畑のように大部分が乾燥して萎びてしまうことがないからである。
§86.19Alter ponendi modus hic fuit: ramos fortes nec corticis duri, quales esse novellarum arborum solent, eodem genere deposuit.
もう一つの植え付け方法はこうであった。 樹皮が硬くない、若い木の枝がそうであるような頑丈な枝を、同じ方法で植え付けた。
Hi paulo tardius surgunt, sed cum tamquam a planta processerint, nihil habent in se abhorridum aut triste.
これらは少し成長が遅いが、苗木から育ったように伸びてくると、何も見苦しいところや元気のないところがなくなる。
§86.20Illud etiamnunc vidi, vitem ex arbusto suo annosam transferri;
私はさらに、年を経た葡萄の木がその仕立て木から移植されるのも見た。
huius capillamenta quoque, si fieri potest, colligenda sunt, deinde liberalius sternenda vitis, ut etiam ex corpore radicescat.
この細根も、可能であれば集めるべきであり、それから、幹からも根が出るように、葡萄の木をより広々と這わせるべきである。
Et vidi non tantum mense Februario positas, sed etiam Martio exacto;
そして私は、それらが2月だけでなく、3月が過ぎてから植え付けられるのも見た。
tenent et conplexae sunt non suas ulmos.
それらは根を張り、自分のものでないハルニレの木に絡みついている。
§86.21Omnes autem istas arbores, quae, ut ita dicam, grandiscapiae sunt, ait aqua adiuvandas cisternina, quae si prodest, habemus pluviam in nostra potestate.
ところで、いわば大木のこれらすべての樹木には、貯水槽の水を与えるべきだと彼は言う。 もしそれが役に立つなら、私たちは雨を自分たちの支配下に置いていることになる。
Plura te docere non cogito, ne quemadmodum Aegialus me sibi adversarium paravit, sic ego parem te mihi.
これ以上君に教えるつもりはない。 アイギアルスが私というライバルを作ってしまったように、私も君というライバルを作ってしまわないようにね。
VALE.
お元気で。

語釈・文法注

  1. 86.11Quantae ... rusticitatis — 非難・宣告を表す動詞 `damnant` の目的語(`Scipionem`)に対して、その非難・罪名の理由を表す属格。文頭の感嘆を表す形容詞 `quantae` がこれを修飾している。
  2. 86.13Dares nunc Buccillum — 2人称単数の仮定法未完了過去 `dares` は、一般的な相手を想定した潜在の用法(「もし今、あなたがブキッルスをここに連れてくる(想定する)とすれば」)。条件節が省略された形として機能している。
  3. 86.14fastidiendi fructus — 性質の属格、あるいは動形容詞 `fastidiendus`(嫌がられるべき、うんざりするような)による修飾。木が実を結ぶまでにあまりに長い時間がかかり、育てる者がうんざりしてしまう性質を表している。
  4. 86.21grandiscapiae — 形容詞 `grandis`(大きい)と名詞 `scapus`(幹、軸)からなる、セネカ自身による造語。直前の `ut ita dicam`(いわば)は、この新しい語彙の使用を和らげる挿入句である。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §86.11-86.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:86.11-86.21

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。