Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §85.25-85.32

勇敢さと舵手の比喩による知恵の自足性

142 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

勇敢な者が危険や苦痛に直面しても恐れを抱かない理由を説明し、賢者と舵手の目的の違いを通じて知恵と他の技術の差異を論じる。

§85.25Qui hoc dicunt, rursus in idem revolvuntur, ut illis virtutum loco sint minora vitia.
このように言う者たちは、再び同じところに立ち戻っており、彼らにとっては徳の代わりに、より小さな悪徳があることになってしまう。
Nam qui timet quidem, sed rarius et minus, non caret malitia, sed leviore vexatur.
というのも、恐れはするものの、その頻度が低く、程度が小さい者は、悪から免れているのではなく、より軽い悪に悩まされているだけだからである。
"At enim dementem puto, qui mala imminentia non extimescit.
「しかし、差し迫った悪を恐れない者は狂人であると私は考える。
"Verum est, quod dicis, si mala sunt;
」君の言うことは、もしそれらが悪であるならば正しい。
sed si scit mala illa non esse et unam tantum turpitudinem malum iudicat, debebit secure pericula aspicere et aliis timenda contemnere.
しかし、もし彼がそれらを悪ではないと知っており、ただ醜悪さだけを悪と判断するならば、彼は安全に危険を見つめ、他人が恐れるべきものを侮蔑しなければならないはずである。
Aut si stulti et amentis est mala non timere, quo quis prudentior est, hoc timebit magis. "
あるいは、もし悪を恐れないことが愚者や狂人の特徴であるならば、人が賢ければ賢いほど、より多く恐れることになるだろう。
§85.26Ut vobis," inquit, "videtur, praebebit se periculis fortis.
「君たちの見解によれば、」と彼は言う、「勇敢な者は自らを危険にさらすことになるのだな。
"Minime;
」決してそうではない。
non timebit illa, sed vitabit.
彼は危険を恐れるのではなく、避けるのである。
Cautio illum decet, timor non decet.
彼にふさわしいのは警戒であり、恐れではない。
"Quid ergo?" inquit, "mortem, vincla, ignes, alia tela fortunae non timebit? "Non.
「それでは何か、」と彼は言う、「死、監禁、火刑、その他の運命の武器を、彼は恐れないというのか。 」恐れない。
Scit enim illa non esse mala, sed videri.
なぜなら、それらが悪なのではなく、悪と見えているだけであることを彼は知っているからである。
Omnia ista humanae vitae formidines putat.
彼はこれらすべてを人間の生の脅しであると考えている。
§85.27Describe captivitatem, verbera, catenas, egestatem et membrorum lacerationes vel per morbum vel per iniuriam et quicquid aliud adtuleris: inter lymphatos metus numerat.
捕らわれの身、鞭打ち、鎖、貧困、あるいは病気や不当な扱いによる手足の引き裂き、その他君が持ち出すいかなるものをも描写してみるがよい。 彼はそれらを狂気じみた恐怖の中に数え上げる。
Ista timidis timenda sunt.
それらは臆病な者が恐れるべきものである。
An id existimas malum, ad quod aliquando nobis nostra sponte veniendum est?
時として私たちが自ら進んで赴かねばならないようなものを、君は悪とみなすのだろうか。
§85.28Quaeris quid sit malum? Cedere iis, quae mala vocantur, et illis libertatem suam dedere, pro qua cuncta patienda sunt.
悪とは何かと問うのか。 悪と呼ばれるものに屈服し、それらのものに、そのためにあらゆる苦痛に耐えねばならない自由を引き渡してしまうことである。
Perit libertas, nisi illa contemnimus, quae nobis iugum inponunt.
私たちに軛を課すものを私たちが軽蔑しない限り、自由は滅びてしまう。
Non dubitarent, quid conveniret forti viro, si scirent, quid esset fortitudo.
もし彼らが、勇敢さとは何であるかを知っていたなら、勇敢な男に何がふさわしいかについて疑うことはなかっただろう。
Non est enim inconsulta temeritas nec periculorum amor nec formidabilium adpetitio;
なぜなら、勇敢さとは無謀な軽率さでもなく、危険への愛でもなく、恐るべきものを求めることでもないからである。
scientia est distinguendi, quid sit malum et quid non sit.
それは、何が悪であり何が悪でないかを区別する知識なのである。
Diligentissima in tutela sui fortitudo est et eadem patientissima eorum, quibus falsa species malorum est. "
勇敢さは自らを守ることに最も念入りであり、同時に、悪という偽りの外見を持つものに対して最も耐え忍ぶのである。
§85.29Quid ergo? Si ferrum intentatur cervicibus viri fortis, si pars subinde alia atque alia suffoditur, si viscera sua in sinu suo vidit, si ex intervallo, quo magis tormenta sentiat, reperitur et per adsiccata viscera recens demittitur sanguis, non timet? Istum tu dices nec dolere?" Iste vero dolet.
「それでは何か。 もし勇敢な男の首に剣が突きつけられ、もし身体のあちこちが次々と突き刺され、もし彼が自分の内臓を自分の胸に見、もし拷問をより強く感じさせるために、時間をおいて、乾燥した内臓を通して新しい血が流されるとしても、彼は恐れないのか。 君はこのような男が痛みすら感じないとでも言うのか。 」彼は実に痛みを感じる。
Sensum enim hominis nulla exuit virtus.
なぜなら、いかなる徳も人間の感覚を剥ぎ取ることはないからである。
Sed non timet;
しかし、彼は恐れない。
invictus ex alto dolores suos spectat.
屈することなく、高みから自分の痛みを見つめている。
Quaeris quis tunc animus illi sit? Qui aegrum amicum adhortantibus.
その時、彼がどのような心境にあるかを聞くのか。 病気の友人を励ます者たちの心境と同じである。
§85.30"Quod malum est, nocet.
「悪であるものは、害を与える。
Quod nocet, deteriorem facit.
害を与えるものは、人をより悪くする。
Dolor et paupertas deteriorem non faciunt;
苦痛や貧困は人をより悪くすることはない。
ergo mala non sunt.
したがって、それらは悪ではない。
""Falsum est," inquit, "quod proponitis;
」「君たちの提示する前提は偽りである、」と彼は言う。
non enim, si quid nocet, etiam deteriorem facit.
「なぜなら、あるものが害を与えるからといって、それが人をより悪くするとは限らないからである。
Tempestas et procella nocet gubernatori, non tamen illum deteriorem facit. "
嵐や暴風雨は舵手に害を与えるが、彼をより悪くするわけではない。
§85.31Quidam e Stoicis ita adversus hoc respondent: deteriorem fieri gubernatorem tempestate ac procella, quia non possit id, quod proposuit, efficere nec tenere cursum suum;
」ストア派のある者たちはこれに対して次のように答える。 舵手は嵐や暴風雨によってより悪くなる。 なぜなら、彼は自分が意図したことを遂行できず、針路を維持することもできないからである。
deteriorem illum in arte sua non fieri, in opere fieri.
しかし、彼は技術においてより悪くなるのではなく、その発揮において悪くなるのである。
Quibus Peripateticus "ergo," inquit, "et sapientem deteriorem faciet paupertas, dolor et quicquid aliud tale fuerit.
これに対してペリパトス派の者は言う。 「それなら、」と彼は言う、「貧困や苦痛、その他そのようなすべてのものも、賢者をより悪くすることになる。
Virtutem enim illi non eripiet, sed opera eius inpediet. "
なぜなら、それらは彼の徳を奪い去ることはないが、その活動を妨げるからである。
§85.32Hoc recte diceretur, nisi dissimilis esset gubernatoris condicio et sapientis.
」もし舵手と賢者の置かれた状況が異なっていないならば、この主張は正しかったであろう。
Huic enim propositum est in vita agenda non utique, quod temptat, efficere, sed omnia recte facere.
なぜなら、賢者にとって人生を送る上での目的は、自分が企てることを何としても遂行することではなく、すべてのことを正しく行うことだからである。
Gubernatori propositum est utique navem in portum perducere.
これに対して、舵手にとっての目的は、何としても船を港へと導くことである。
Artes ministrae sunt, praestare debent, quod promittunt.
諸技術は補助的なものであり、自らが約束するものを保証せねばならない。
Sapientia domina rectrixque est;
これに対して、知恵は支配者であり先導者である。
artes serviunt vitae, sapientia imperat.
諸技術は生に仕え、知恵は支配するのである。

語釈・文法注

  1. 85.25stulti et amentis est — 所有・性質を表す属格。「〜の性質である」「〜の特徴である」を意味する(非人称の `est` を伴う)。
  2. 85.27nobis — 動形容詞 `veniendum`(受動非人称周曲構文)と共に用いられ、行為の主体を表す「行為者の与格」。関係代名詞 `ad quod` の先行詞は、文脈上「死」を指す。
  3. 85.28eorum, quibus falsa species malorum est — 指示代名詞の属格 `eorum` は、最上級形容詞 `patientissima` が要求する客観属格。続く関係節内の `quibus` は所有の与格。
  4. 85.29Qui aegrum amicum adhortantibus. — 著しい省略構文。`Qui [animus est] adhortantibus [aegrum amicum]` のように、前文の `animus` を補い、現在分詞 `adhortantibus` は所有の与格として機能する。
  5. 85.32Huic — 指示代名詞 `hic` の与格で、直前の `gubernatoris ... et sapientis` のうち、文脈上でより新しく(より近くに)言及された「賢者(後者)」を指す。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §85.25-85.32. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:85.25-85.32

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。