Humanitext Reader

小セネカ · ルキリウス宛倫理書簡 §84.7-84.13

知識の消化と調和ある精神の形成

138 / 254 箇所 · ラテン語

要旨

セネカは、読書で得た知識を消化して精神と一体化させる重要性を、合唱の調和を比喩に用いて説く。さらに理性の声に従い、富や野心を捨てて知恵の頂上を目指すよう促す。

§84.7Concoquamus illa;
私たちはそれらを消化しよう。
alioqui in memoriam ibunt, non in ingenium.
さもなければ、それらは記憶へと入り、知性へは入らないだろう。
Adsentiamur illis fideliter et nostra faciamus, ut unum quiddam fiat ex multis, sicut unus numerus fit ex singulis, cum minores summas et dissidentes conputatio una comprendit.
それらに忠実に同意し、自分自身のものとしよう。 多くのものから一つのものが作られるように。 それは、単一の計算がより小さな別々の数を包括するとき、個々の数から一つの数が生まれるのと同様である。
Hoc faciat animus noster: omnia, quibus est adiutus, abscondat, ipsum tantum ostendat, quod effecit.
私たちの精神もこれを行うべきである。 助けられたすべてのものを隠し、それが作り出したもの自体だけを示すべきなのだ。
§84.8Etiam si cuius in te comparebit similitudo, quem admiratio tibi altius fixerit, similem esse te volo quomodo filium, non quomodo imaginem;
たとえ、君が傾倒して深く胸に刻み込んだ誰かの類似性が君の中に現れるとしても、私は君が息子のようになることを望むのであって、肖像のようになることを望むのではない。
imago res mortua est.
肖像は死んだものである。
"Quid ergo? Non intellegetur, cuius imiteris orationem, cuius argumentationem, cuius sententias?" Puto aliquando ne intellegi quidem posse, si imago vera sit;
「ではどうなのですか? あなたが誰の弁論を、誰の議論を、誰の格言を模倣しているのか、理解されないというのですか? 」真の似姿であるならば、時には理解されることさえありえないと私は思う。
haec enim omnibus, quae ex quo velut exemplari traxit, formam suam inpressit, ut in unitatem illa conpetant.
なぜなら、その似姿は、模範のようなものから引き出したすべてのものに、自身の形を刻み込み、それらが一つの統一へと溶け合うようにするからだ。
Non vides, quam multorum vocibus chorus constet?
合唱がどれほど多くの人々の声から成り立っているか、君には見えないか。
§84.9Unus tamen ex omnibus redditur;
しかし、それらすべてから一つの声が返される。
aliqua illic acuta est, aliqua gravis, aliqua media.
そこには高い声もあれば、低い声もあり、中間の声もある。
Accedunt viris feminae, interponuntur tibiae.
男たちに女たちが加わり、ティビアの笛が挿入される。
§84.10Singulorum illic latent voces, omnium apparent.
そこでは個々の人々の声は隠れ、全体の声が現れる。
De choro dico, quem veteres philosophi noverant;
私が言っているのは、古代の哲学者たちが知っていた合唱のことだ。
in commissionibus nostris plus cantorum est quam in theatris olim spectatorum fuit.
私たちの競技会には、かつて劇場にいた観客よりも多くの歌手がいる。
Cum omnes vias ordo canentium inplevit et cavea aeneatoribus cincta est et ex pulpito omne tibiarum genus organorumque consonuit, fit concentus ex dissonis.
歌い手の列がすべての通路を埋め、客席がラッパ吹きたちに囲まれ、舞台からあらゆる種類のティビアの笛や楽器が共に響き渡るとき、不協和なものたちから調和が生じる。
Talem animum nostrum esse volo;
私は私たちの精神がそのようなものであってほしいと願う。
multae in illo artes, multa praecepta sint, multarum aetatum exempla, sed in unum conspirata.
その中には多くの学芸があり、多くの教えがあり、多くの時代の模範があるべきだが、それらは一つへと調和していなければならない。
" §84.11Quomodo," inquis, "hoc effici poterit?" Adsidua intentione;
「どうすれば」と君は言う、「これが達成できるのですか? 」。 絶えざる注意力によって。
si nihil egerimus nisi ratione suadente.
理性が勧めること以外には何もしないことによってである。
Hanc si audire volueris, dicet tibi: relinque ista iamdudum, ad quae discurritur.
もし君がこの理性を聴こうとするなら、彼女は君に言うだろう。 「人々がそこへと奔走して久しいそれらのものを捨て去りなさい。
Relinque divitias, aut periculum possidendum aut onus.
富を捨て去りなさい。 それは所有されるべき危険であるか、さもなければ重荷である。
Relinque corporis atque animi voluptates;
肉体と精神の快楽を捨て去りなさい。
molliunt et enervant.
それらは人を軟弱にし、骨抜きにする。
Relinque ambitum;
野心を捨て去りなさい。
tumida res est, vana, ventosa, nullum habet terminum, tam sollicita est, ne quem ante se videat, quam ne quem post se.
それは高慢で、虚しく、風のように移り気で、いかなる限界も持たず、自分の前に誰かを見るのではないかと心配するのと同様に、自分の後ろに誰かを見るのではないかと心配するものなのだ。
Laborat invidia et quidem duplici;
それは嫉妬に、それも二重の嫉妬に苦しんでいる。
vides autem, quam miser sit, si is cui invidetur et invidet.
しかし、もし嫉妬される者が同時に嫉妬してもいるならば、その者がどれほど惨めであるか、君にはわかるだろう。
§84.12Intueris illas potentium domos, illa tumultuosa rixa salutantium limina? Multum habent contumeliarum, ut intres, plus, cum intraveris.
」君はあの権力者たちの邸宅を、挨拶に訪れる者たちの騒々しい争いに満ちたあの敷居を見つめているのか。 そこには、入るために多くの屈辱があり、入ってしまえばさらに多くの屈辱がある。
Praeteri istos gradus divitum et magno adgestu suspensa vestibula;
富者たちのあの階段や、巨大な土台の上に高くそびえる前庭を通り過ぎなさい。
non in praerupto tantum istic stabis, sed in lubrico.
そこでは、君は険しい崖の上に立つだけでなく、滑りやすい場所に立つことになるのだ。
Huc potius te ad sapientiam derige tranquillissimasque res eius et simul amplissimas pete.
むしろこちらへ、知恵へと自らを向け、知恵の最も穏やかで、かつ同時に最も偉大なものを求めなさい。
§84.13Quaecumque videntur eminere in rebus humanis, quamvis pusilla sint et comparatione humillimorum extent, per difficiles tamen et arduos tramites adeuntur.
人間の事柄において傑出しているように見えるすべてのものは、たとえそれがいかに取るに足らないものであり、極めて卑しいものとの比較によってそびえ立っているにすぎないとしても、困難で険しい小道を通って到達されるのである。
Confragosa in fastigium dignitatis via est;
地位の頂上への道は険しい。
at si conscendere hunc verticem libet, cui se fortuna summisit, omnia quidem sub te, quae pro excelsissimis habentur, aspicies, sed tamen venies ad summa per planum.
しかし、もし、運命がその前にひざまずいたこの頂上へと登りたいと思うなら、君は、最も崇高であるとみなされているすべてのものを自分の足元に見下ろすことになるだろうが、それでも、平坦な道を通って最高の境地へと到達するであろう。
VALE.
健やかに。

語釈・文法注

  1. §84.7cum minores summas et dissidentes conputatio una comprendit — 「cum」節は時、あるいは付帯状況を表す。「dissidentes」は「一致しない」「ばらばらの」を意味し、ここでは個々の異なる数値が「conputatio una」(一つの計算・総計)に包括されることで一つの数へと統合される比喩的なプロセスを示している。
  2. §84.8haec enim omnibus, quae ex quo velut exemplari traxit, formam suam inpressit — 女性単数指示代名詞「haec」は、前文の「imago vera」(真の似姿)を指す。「ex quo velut exemplari」は、関係詞の先行詞(exemplari)が関係節の内部に引き込まれた構文(velut ex exemplari quod...)である。全体の主語(haec)は、他から摂取したすべての素材に「自らの形」(formam suam)を刻印し、それらを一つの生命ある統一体へと変容させる働きを持つ。
  3. §84.11tam sollicita est, ne quem ante se videat, quam ne quem post se — 「tam... quam...」を用いた同等の比較。野心(ambitus)の抱く絶えざる不安(sollicita)を、「自分の前に誰かを見る(=他人に追い抜かれる)」ことへの恐怖と、「自分の後ろに誰かを見る(=他人が追いついてきて競争に巻き込まれる、あるいは自身が絶対的な優位を失う)」ことへの恐怖の双方向(二重の嫉妬「duplici invidia」に呼応)から描写している。
  4. §84.13cui se fortuna summisit — 関係代名詞「cui」の先行詞は、世俗の地位(fastigium dignitatis)ではなく、直前の「hunc verticem」(この頂上=知恵)である。運命(fortuna)がその前にひざまずき、自らを屈服させる唯一の場所が「知恵の頂上」であることを示し、世俗の栄華と哲学的な知恵の決定的な違いを強調している。

この箇所を引用する

小セネカ, ルキリウス宛倫理書簡 §84.7-84.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:84.7-84.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。